غزل شمارهٔ ۱۶۴۵
هوش مصنوعی: این شعر به بیان حال و هوای مستان و عشق و شیدایی می‌پردازد. شاعر از مستی و عشق سخن می‌گوید و می‌خواهد که تنها کسی که به دنبال عشق است به جمع آن‌ها بپیوندد. او بیان می‌کند که مستان در حالتی از دیوانگی و شیدایی هستند و گنج عیششان را در این حالت خراب شده می‌دانند. در عین حال، شاعر به اصل و حقیقت وجود خود اشاره می‌کند و می‌گوید که در نبود عشق و مفهوم زندگی، توجهی به تدبیر و غم ندارند. او به راز و رمز وجودی خود و حالاتی که از سر مستی تجربه می‌کنند، می‌پردازد و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که راز عاشقانه‌شان در سکوت و خاموشی نهفته است.
گر تو مستی بر ما آی که ما مستانیمور نه ما عشوه و ناموس کسی نستانیم
هوش مصنوعی: اگر تو در حال شادی و سرمستی هستی، به سراغ ما بیا چون ما هم مستانیم، و اگر اینطور نیستی، ما به کسی چیزی نمیخواهیم و به دیگران توجهی نمیکنیم.
یوسفانند که درمان دل پردردندکه ز مستی بندانند که ما درمانیم
هوش مصنوعی: یوسفها کسانی هستند که دردهای دل را تسکین میدهند، زیرا از شگفتی و شوق عشق به اسارت درآمدهاند، اما ما خود به درمان نیاز داریم.
ور بدانند حق و قیمت خود درشکنندچونک درمان سر خود گیرد ما درمانیم
هوش مصنوعی: اگر بفهمند ارزش واقعی خود را، به راحتی آن را نابود می‌کنند؛ زیرا درمان و نجات خود را پیدا می‌کنند، اما ما همچنان در حال درمان هستیم.
ما خرابیم و خرابات ز ما شوریده‌ستگنج عیشیم اگر چند در این ویرانیم
هوش مصنوعی: ما در حالتی پریشان و سرگشته هستیم و محل خوشگذرانی ما تحت تأثیر وضعیت نابسامان ما قرار گرفته است. اگرچه در این ویرانی زندگی میکنیم، اما هنوز زندگی لذتبخش و گنج خوشی داریم.
کدخدامان به خرابات همان ساقی و بسکدخدا اوست و خدا اوست همو را دانیم
هوش مصنوعی: ما در محفلهای خوشگذرانی و دورهمیها، به همان کسی که مشروبات میریزد و میسازد، احترام میگذاریم. او در واقع همان رهبری است که از او پیروی میکنیم و برای ما مثل خداوند مورد توجه است.
مست را با غم و اندیشه و تدبیر چه کارکه سزای سر صدریم و یا دربانیم
هوش مصنوعی: مست را نیازی به فکر و اندیشه نیست، چرا که ما برای چیزهای بزرگتری ساخته شدهایم، یا بهتر بگوییم ما در جایگاه بالاتری قرار داریم.
هر کی از صدر خبر دارد او دربان استما ز جان بی‌خبریم و بر آن جانانیم
هوش مصنوعی: هر کسی که از اوضاع و احوال بالا باخبر باشد، مانند دربان است، اما ما از حقیقت جان و وجود خود ناآگاهیم و تنها به آن معشوق دلباختهایم.
من نخواهم که سخن گویم الا ساقیمی دمد در دل ما زانک چو نای انبانیم
هوش مصنوعی: من نمیخواهم سخن بگویم مگر اینکه ساقی جام می را در دل ما بگستراند، چرا که ما چون نی، آمادهی نغمهسرایی هستیم.
خوش بود سیمتنی کو بنداند که کییمبار ما می کشد و ماش همی‌رنجانیم
هوش مصنوعی: سیمتن خوشبختی را بر دوش کسی میگذاریم که بتواند بار ما را تحمل کند و ما هم به او سختی میدهیم.
یار ما داند کو کیست ولی برشکندخویش کاسد کند و گوید ما ارزانیم
هوش مصنوعی: دوست ما میداند که چه کسی هستیم، ولی با این حال، ممکن است از روی خشم یا ناراحتی، به ما آسیب بزند و بگوید که ما هیچ ارزشی نداریم.
سر فرود آرد چون شاخ تر از لطف و کرمما چو برگ از حذر فرقت او لرزانیم
هوش مصنوعی: انسان وقتی محبت و generosity را از کسی دریافت می‌کند، مثل دوستی به آن شخص نزدیک میشود و در برابر او سر تعظیم فرود میآورد. اما وقتی کلامی یا عمل ناگواری از طرف او پیش میآید، به خاطر ترس از جدایی و دوری از او، در دل لرزش و نگرانی احساس می‌کند.
یک زمانم بهل ای جان که خموشانه خوش استما سخن گوی خموشیم که چون میزانیم
هوش مصنوعی: مدتی را به آرامی زندگی کن، زیرا سکوت نیز لذتبخش است. ما کسانی هستیم که در سکوت سخن میگوییم و درک ما عمیقتر از آن چیزی است که به ظاهر مینماید.
بس کن ار چند بیان طرق از ارکان استما به ارکان به چه مشغول شویم ار کانیم
هوش مصنوعی: بس کن، اگرچه که بیان روشها از ارکان زیاد است، ما به ارکان خود چه نیازی داریم؟ ما خود ارکان هستیم.