غزل شمارهٔ ۱۶۸۳
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر حیرت و شگفتی شاعر از وجود معشوق است. او خود را به عنوان تجلی صفات معشوق معرفی می‌کند و بر این باور است که تمام وجودش به عشق و محبت آن معشوق وابسته است. شاعر به ارتباط عمیق و پیچیده‌ای که با معشوق دارد، اشاره می‌کند و بیان می‌کند که تمام احساسات و افکارش ناشی از وجود اوست. همچنین، او نوعی تکرار در عناوین وجودی‌اش را نشان می‌دهد، به این معنا که هم زمان بنده و هم مولای عشق است. در نهایت، شاعر به یادآوری و آیات مرتبط با معشوق اشاره کرده و نشان می‌دهد که همه چیز در زندگی‌اش به آن معشوق بازمی‌گردد.
من که حیران ز ملاقات توامچون خیالی ز خیالات توام
هوش مصنوعی: من در دیدار تو حیران و سرگشتهام، مانند یک خیال که از افکار و تصورات تو نشأت گرفته است.
به مراعات کنی دلجوییاه که بی‌دل ز مراعات توام
هوش مصنوعی: اگر به خاطر من توجه و دلجویی کنی، وای از اینکه بی‌دل و بیخبر از توجه تو هستم.
ذات من نقش صفات خوش توستمن مگر خود صفت ذات توام
هوش مصنوعی: هویت من تحت تأثیر ویژگیها و صفات زیبای تو قرار دارد؛ آیا من خود یک صفت از ذات تو نیستم؟
گر کرامات ببخشد کرمتمو به مو لطف و کرامات توام
هوش مصنوعی: به هر اندازه که لطف و بخشش تو به من برسد، من نیز به همان اندازه کرامت و خوبی تو را یک به یک میشناسم و قدردان هستم.
نقش و اندیشه من از دم توستگویی الفاظ و عبارات توام
هوش مصنوعی: اندیشه و خُلق و خوی من تحت تاثیر تو قرار دارد، گویی کلمات و گفتار من از تو نشأت میگیرند.
گاه شه بودم و گاهت بندهاین زمان هر دو نیم مات توام
گاهی فکر میکردم شاهم گاهی فکر میکردم بنده هستم. در این زمان که متوجه شدم، هیچکدوم از آنها نیستم فقط مات تو هستم
دل زجاج آمد و نورت مصباحمن بی‌دل شده مشکات توام
هوش مصنوعی: دل من مانند شیشه است و نور تو مانند چراغی است که در آن میتابد. اکنون بدون دل شدهام و در تاریکیهای وجودم تو همچون روشنایی هستی.
ای مهندس که تو را لوحم و خاکچون رقم محو تو و اثبات توام
هوش مصنوعی: ای مهندس، تو که بر من نقش میزنی و به وجودم شکل میدهی، من مانند لوح و خاک، وجودم تحت تاثیر تو قرار دارد و محو و اثبات توست.
چه کنم ذکر که من ذکر توامچه کنم رای که رایات توام
هوش مصنوعی: چه کار میتوانم بکنم وقتی که یاد تو در وجود من جاری است، چه اندیشهای میتوانم داشته باشم که از فکر تو جدا باشد؟
سنریهم شد و فی انفسهمهم توام خوان که ز آیات توام
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که انسانها به خودی خود نشانهها و دلایل وجود خداوند را در درون خود مشاهده میکنند و بیان می‌کند که این نشانهها از آیات و نشانههای خداوند هستند. بدین ترتیب، شناخت و درک از وجود خداوند در وجود خود انسانها نهفته است.