غزل شمارهٔ ۱۷۹۰
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و longing (دلتنگی) است که در آن شاعر با دلدار خود صحبت می‌کند. دلدار در باغی گشته و به زیبایی‌های آن اشاره می‌کند، اما شاعر به او می‌گوید که این زیبایی‌ها چیزی نیستند در برابر عشق و دل‌بستگی که او دارد. شاعر به پرسش‌ها و جست‌وجوهای دلدار اشاره می‌کند و به او می‌گوید که در حقیقت، درک عمیق‌ترین مسائل عشق فراتر از کلمات است. همچنین شاعر به زیبایی دلدار و زیبایی‌های عشق اشاره کرده و می‌گوید که هیچ چیز نمی‌تواند با آن مقایسه شود. در کل، متن به احساسات عمیق عاشقانه و اهمیت عشق در زندگی می‌پردازد.
دلدار من در باغ دی می‌گشت و می‌گفت ای چمنصد حور خوش داری ولی بنگر یکی داری چو من
هوش مصنوعی: عشق من در باغی سرسبز گام میزده و میگفته است که ای چمن، تو صدها حور زیبا داری، اما نگاه کن که آیا یکی از آنها مانند من هست؟
گفتم صلای ماجرا ما را نمی‌پرسی چراگفتا که پرسش‌های ما بیرون ز گوش است و دهن
هوش مصنوعی: گفتم که چرا از ماجرای ما خبری نمیگیری، او پاسخ داد که سؤالهای ما از حوصله فراتر است و به گوش و زبان نمیآید.
گفتم ز پرسش تو بحل باری اشارت را مهلگفت از اشارت‌های دل هم جان بسوزد هم بدن
هوش مصنوعی: گفتم که با پرسش تو مشکل حل میشود، ولی او گفت که از اشارههای دل میتوان هم روح را سوزاند و هم جسم را.
گفتم که چونی در سفر گفتا که چون باشد قمرسیمین بر و زرین کمر چشم و چراغ مرد و زن
هوش مصنوعی: از او پرسیدم حالش را در سفر، او گفت که چطور میتواند حالش خوب باشد؛ مانند قمر با چهرهای نقرهای و کمرش زرین، او نوری است برای چشمهای مردان و زنان.
گشتن به گرد خود خطا الا جمال قطب رااو را روا باشد روا کو ره رو است اندر وطن
هوش مصنوعی: گشتن به دور خود خطاست، مگر اینکه زیبایی قطب را ببیند. او که در مسیر خود به سمت وطنش حرکت می‌کند، این کار برایش مجاز و قابل قبول است.
هم ساربان هم اشتران مستند از آن صاحب قرانای ساربان منزل مکن جز بر در آن یار من
هوش مصنوعی: شاید بهتر باشد به این صورت توضیح دهیم که سفر در کنار دوست و محبوب همیشه با نشاط و شادابی است. ساربان و شترها نیز تحت تأثیر محبت صاحب قرآن قرار دارند و نباید در این سفر توقفی داشته باشند مگر در کنار محبوب واقعی. این دعوت به حرکت و ادامه راه تا رسیدن به مقصد اصلی است که همان یار و دوست است.
ای عشرت و ای ناز ما ای اصل و ای آغاز ماآخر چه داند راز ما جان حسن یا بوالحسن
هوش مصنوعی: ای شادی و لذت ما، ای زیبایی و ناز ما، ای منشاء و سرآغاز ما، چه کسی از راز ما باخبر است؟ جان زیبایی یا حسن واقعی؟
ای عشق تو در جان من چون آفتاب اندر حملوی صورتت در چشم من همچون عقیق اندر یمن
هوش مصنوعی: ای عشق، تو در وجود من مانند آفتابی هستی که در دل میتابد و چهرهات در چشمان من مانند عقیق زیبا و درخشان است.
چون اولین و آخرین در حشر جمع آید یقیناز تو نباشد خوبتر در جمله آن انجمن
هوش مصنوعی: وقتی که اولین و آخرین در روز قیامت جمع شوند، مطمئناً هیچکس بهتر از تو در آن جمع نخواهد بود.
مجنون چو بیند مر تو را لیلی بر او کاسد شودلیلی چو بیند مر تو را گردد چو مجنون ممتحن
هوش مصنوعی: وقتی مجنون تو را ببیند، حالتی خراب و دلخوشی نخواهد داشت و از عشق تو غمگین میشود. اما وقتی لیلی تو را ببیند، به حال مجنون میافتد و دچار آزمایش و سختی میشود.
در جست و جوی روی تو در پای گل بس خارهاای یاس من گوید همی‌اندر فراقت یاسمن
هوش مصنوعی: یاس من می‌گوید که در حین جستوجو برای یافتن چهره تو، به قدری خارها و مشکلات وجود دارد که نمیتوان به راحتی گذشت. در این جدایی، درد و رنج زیادی حس میشود.
گر آفتاب روی تو روزی‌دهِ ما نیستیذرات کونین از طمع کی باز کردندی دهن
هوش مصنوعی: اگر تو خورشید وجود ما نباشی، ذرات جهان چگونه میتوانستند از طمع زندگی و وجود خود دست بکشند؟
حیوان چو قربانی بود جسمش ز جان فانی بودپس شرحه‌های گوشتش زنده شود زین بابزن
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی حیوانی قربانی میشود، بدن او از روحی که ناپایدار است، جدا میشود. بعد از آن، گوشت او به نوعی زندگی جدیدی پیدا می‌کند و مجدداً زنده خواهد شد.
آتش بگوید شرحه را سر حیاتات بقاکای رسته از جان فنا بر جان بی‌آزار زن
هوش مصنوعی: آتش به زندگی شما می‌گوید که همیشه به یاد داشته باشید که اگر از مرگ و زوال رستهاید، باید به روحی که آرام و بی‌آزار است، توجه کنید.
نعره زنند آن شرحه‌ها یا لیت قومی یعلمونگر نعره‌شان این سو رسد نی گبر ماند نی وثن
هوش مصنوعی: آنها فریاد میزنند و آرزو میکنند که کاش قوم من میدانستند. اگر فریاد آنها به این طرف برسد، نه کیش زرتشتی میماند و نه بتپرستی.
نی ترس ماند در دلی نی پای ماند در گلیلبیک لبیک و بلی می‌گوی و می‌رو تا وطن
هوش مصنوعی: نگران نباش، دل را از ترس خالی کن و پاهایت را در گل نگذار. با صدای بلند بگو "بله" و به راهت ادامه بده تا به سرزمین خود برسی.
هست این سخن را باقیی در پرده مشتاقییپیدا شود گر ساقیی ما را کند بی‌خویشتن
هوش مصنوعی: اگر ساقی ما خود را از دست بدهد و به حال عشق درآید، در این صورت، رازهایی پنهان و دلانگیز در این سخن آشکار خواهد شد.