غزل شمارهٔ ۱۹۵۷
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی دو حالت عقل و عشق می‌پردازد. عاقلان در غم و اندوه از خطرات و مشکلات دوری می‌کنند و به راحتی و آرامش فکر می‌کنند، اما عاشقان به عشق و شور و شیدایی مشغولند و غرق در احساسات خود می‌شوند. آنها از دلهره و نگریانی نیستند و حتی از راحتی نیز می‌گریزند چون عشق برایشان مهم‌تر از آسایش است. شاعر می‌گوید که عشق بوی خوشی دارد ولی این بوی خوش می‌تواند باعث رسوایی عاشق شود. همچنین اشاره می‌کند که عشق باعث می‌شود که انسان‌ها از واقعیات دنیوی فاصله بگیرند و در عوالم دیگر پرواز کنند. در نهایت، شاعر به عشق شمس تبریزی اشاره می‌کند و بیان می‌کند که این عشق باعث تعالی و بالا رفتن انسان‌ها می‌شود.
هست عاقل هر زمانی در غم پیدا شدنهست عاشق هر زمانی بیخود و شیدا شدن
هوش مصنوعی: هر زمان عاقلی در غم و اندوهی دیده می‌شود، و هر زمان عاشقی به صورت بیخود و شیدا پیدا می‌شود.
عاقلان از غرقه گشتن بر گریز و بر حذرعاشقان را کار و پیشه غرقه دریا شدن
هوش مصنوعی: عاقلان از غرق شدن در دریا میترسند و تلاش می‌کنند از آن دور بمانند، اما عاشقان با وجود خطر غرق شدن، ترجیح میدهند در دل دریا غرق شوند و به آن عشق ورزند.
عاقلان را راحت از راحت رسانیدن بودعاشقان را ننگ باشد بند راحت‌ها شدن
هوش مصنوعی: عاقلان میتوانند دیگران را به آرامش برسانند و راحتی را تجربه کنند. اما برای عاشقان، فایده ندارد که به راحتی و آسایش خودشان قانع شوند و از بند راحت‌ها رهایی پیدا نکنند.
عاشق اندر حلقه باشد از همه تنها چنانکزیت را و آب را در یک محل تنها شدن
هوش مصنوعی: عاشق به مانند زیتون و آب در یک مکان قرار میگیرد و از همه چیز دیگر جدا می‌شود. او در حلقه عشق به قدری غرق در محبت است که با دیگران فرقی ندارد و همه چیز را فراموش می‌کند.
و آنک باشد در نصیحت دادن عشاق عشقنیست او را حاصلی جز سخره سودا شدن
هوش مصنوعی: اگر کسی به عاشقان نصیحت کند، باید بداند که در عشق واقعی نتیجهای جز مسخره شدن و دچار جنون شدن ندارد.
عشق بوی مشک دارد زان سبب رسوا بودمشک را کی چاره باشد از چنین رسوا شدن
هوش مصنوعی: عشق عطری مانند بوی مشک دارد، به همین خاطر است که مشک نمیتواند از رسواییهایش جلوگیری کند.
عشق باشد چون درخت و عاشقان سایه درختسایه گرچه دور افتد بایدش آن جا شدن
هوش مصنوعی: عشق همانند درختی است که عاشقان در زیر سایه آن قرار میگیرند. حتی اگر این سایه از آنها دور باشد، باز هم باید به آن جا بروند و در آنجا بمانند.
بر مقام عقل باید پیر گشتن طفل رادر مقام عشق بینی پیر را برنا شدن
هوش مصنوعی: برای رسیدن به مقام عقل، باید تجربه و پختگی کسب کرد، اما در عشق، حتی کسانی که سالها از عمرشان گذشته، میتوانند به جوانی و تازگی احساسات برگردند.
شمس تبریزی به عشقت هر کی او پستی گزیدهمچو عشق تو بود در رفعت و بالا شدن
هوش مصنوعی: شمس تبریزی می‌گوید: هر کسی که به عشق تو تن میدهد، در واقع به اوج و بلندی میرسد و جایگاهش به اعتبار این عشق بالا میرود.