غزل شمارهٔ ۲۳۶۲
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف قدرت و تاثیر عمیق چشمان معشوق می‌پردازد که به زندگی و دل‌ها آموخته شده‌اند. او به نقش عشق به‌عنوان معلم و راهنما اشاره می‌کند و می‌گوید که عشق کلید گشودن درهای بسته جهان است. همچنین، از صوفیان و ارتباط‌شان با عشق و حقیقت سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که میان آن‌ها، محبوب‌ترین صوفی رازهای عشق را درک کرده است.
شاعر به بررسی پیچیدگی عشق اشاره می‌کند که هم نیاز و هم بی‌نیازی را در بر دارد. او به دعا و اجابت و تلاش برای نزدیکی به حقیقت می‌پردازد و از افرادی نام می‌برد که با وجود سختی‌ها، وفا را یاد گرفته‌اند. در نهایت، همه این افراد در سایه شمس تبریزی قرار دارند و از نور او بهره‌مند شده‌اند.
ای دو چشمت جاودان را نکته‌ها آموختهجان‌ها را شیوه‌های جان فزا آموخته
هوش مصنوعی: ای دو چشمت، به طور ابدی نکتههای حکمت را آموختهاند و به روحها روشهای زندگی بخش را یاد دادهاند.
هر چه در عالم دری بسته‌ست مفتاحش تویعشق شاگرد تو است و درگشا آموخته
هوش مصنوعی: هر درِ بستهای در جهان، کلیدش در عشق شماست و شما میدانید چگونه آن را باز کنید.
از برای صوفیان صاف بزم آراستهوانگهانی صوفیان را الصلا آموخته
هوش مصنوعی: برای مهمانی اهل تصوف، فضایی دلپذیر و زیبا فراهم شده است و ناگهان به آن‌ها یاد داده شده است که چگونه صداها و نغمهها را به خوبی ادا کنند.
وز میان صوفیان آن صوفی محبوب راسر معشوقی مطلق در خلاء آموخته
هوش مصنوعی: از میان صوفیان، آن صوفی محبوب، روش و طریقتی که به عشق و معشوقی مطلق منتهی میشود، در فضایی خالی و عاری از هر چیز آموخته است.
و آن دگر را ز امتحان اندر فراق انداختهسر سر عاشقانش در بلا آموخته
هوش مصنوعی: این شخص دیگر را از امتحان دور کرده و در فراق، درد و محنت عاشقان را به او آموخته است.
عشق را نیمی نیاز و نیم دیگر بی‌نیازاین اجابت یافته و آن خود دعا آموخته
هوش مصنوعی: عشق در واقع ترکیبی از نیاز و بی‌نیازی است. وقتی کسی عشق را تجربه می‌کند، هم به چیزی نیاز دارد و هم از آن فراتر میرود. این عشق است که به فرد قدرت می‌دهد تا مسأله را درک کند و به طریقی دعا کردن را یاد بگیرد.
پیش آب لطف او بین آتشی زانو زدههمچو افلاطون حکمت صد دوا آموخته
هوش مصنوعی: در برابر آب محبت او، آتشی به زانو درآمده است که مانند افلاطون، صد نوع علم و دانش را آموخته است.
با دعا و با اجابت نقب کرده نیم شبسوی عیاران رند و صد دغا آموخته
هوش مصنوعی: در نیمه شب، با دعا و پاسخهای الهی، به سوی جوانان باهوش و زیرک حرکت کردهام و از آن‌ها بسیاری از حقهها و تردیدها را آموختهام.
پرجفایانی که ایشان با همه کافردلیمر وفا را گوش مالیده وفا آموخته
هوش مصنوعی: افرادی که سخنهای زیاد و بیفایده میزنند، با وجود اینکه قلبشان به کفر گرایش دارد، سعی میکنند وفاداری را به گونهای نشان دهند و خود را در این معنا آموزش دادهاند.
زخم و آتش‌های پنهانی است اندر چشمشانکاهنان را همچو آیینه صفا آموخته
هوش مصنوعی: زخمها و آتش‌های پنهانی در چشم کهنسالان وجود دارد که آن‌ها را همچون آیینهای صاف و روشن نشان می‌دهد.
جمله ایشان بندگان شمس تبریزی شدهدر تجلی‌های او نور لقا آموخته
هوش مصنوعی: تمام آن‌ها در پرتو وجود شمس تبریزی شده‌اند و در نور دیدار او تعلیم یافتهاند.