غزل شمارهٔ ۲۳۶۴
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر از درد و غم ناشی از جدایی و فقدان انسانی بزرگ سخن می‌گوید. او می‌گوید که زمین و آسمان به خاطر این جدایی ناله کرده‌اند و دل او در خون نشسته است. هیچ‌کس نتوانسته است جایگزینی برای فرد مورد نظر پیدا کند و حتی موجودات مقدس نیز به گریه افتاده‌اند. شاعر با تلخی از درد ناشی از فقدان حرف می‌زند و این حزن را فراتر از کلمات می‌داند. او می‌گوید که با رفتن این فرد، دنیا به شدت دچار ویرانی شده و این فقدان برای همه موجودات به حدی سنگین است که به طور مداوم در حال گریه‌اند. شاعر همچنین به شدت حسرت و اندوه خود را نسبت به این جدایی ابراز می‌کند و مهارتش در توصیف این احساسات را ناکافی می‌داند. این شعر در نهایت به عشق و ارادت به شخص مورد نظر ختم می‌شود و نشان می‌دهد که فقدان او چگونه همه‌چیز را تحت تأثیر قرار داده است.
ای ز هجرانت زمین و آسمان بگریستهدل میان خون نشسته عقل و جان بگریسته
هوش مصنوعی: ای دل، از دوری تو زمین و آسمان در غم و اندوه به گریه نشستهاند. دل من در میان خون و اشک غرق شده و عقل و جانم نیز به خاطر فراق تو به زاری افتاده‌اند.
چون به عالم نیست یک کس مر مکانت را عوضدر عزای تو مکان و لامکان بگریسته
هوش مصنوعی: وقتی که در این جهان کسی به مقام تو نمیرسد، در غم تو حتی مکان و غیرمکان نیز به گریه افتاده‌اند.
جبرئیل و قدسیان را بال و پر ازرق شدهانبیا و اولیا را دیدگان بگریسته
هوش مصنوعی: در این بیت، جبرئیل و فرشتگان را مشاهده میکنیم که به خاطر حال و وضعیت انبیا و اولیا، دلی غمگین و چشمانی پر از اشک دارند. این تصویر نشاندهندهی دلتنگی و تأسف آنهاست، با اشاره به عظمت و مقام والای انبیا و اولیا.
اندر این ماتم دریغا تاب گفتارم نماندتا مثالی وانمایم کان چنان بگریسته
هوش مصنوعی: در این سوگ و اندوه، افسوس که نتوانم بیان کنم و مثالی بیاورم از کسی که به شدت شماشده است.
چون از این خانه برفتی سقف دولت درشکستلاجرم دولت بر اهل امتحان بگریسته
هوش مصنوعی: وقتی از این خانه رفتی، دیگر بخت و اقبال نیز از هم پاشیده شد و به همین دلیل، روزگار بر کسانی که در آزمونها قرار دارند، گریسته است.
در حقیقت صد جهان بودی نبودی یک کسیدوش دیدم آن جهان بر این جهان بگریسته
هوش مصنوعی: در واقع، اگر صد جهان هم وجود داشته باشد، باز هم کسی را نمیتوان یافت که ببیند. دیشب، کسی را دیدم که بر این دنیا اشک میریخت.
چو ز دیده دور گشتی رفت دیده در پیتجان پی دیده بمانده خون چکان بگریسته
هوش مصنوعی: وقتی از نظر دور شدی، چشمها به تو وابسته ماندند و جانم به خاطر دوریات غمگین و اشکریزان شد.
غیرت تو گر نبودی اشک‌ها باریدمیهمچنین به خون چکان دل در نهان بگریسته
هوش مصنوعی: اگر غیرت و حس غیرت تو نبود، اشکهایم مانند باران میبارید و دل پر از درد و سکوت من به آرامی خون گریسته میشد.
مشک‌ها باید چه جای اشک‌ها در هجر توهر نفس خونابه گشته هر زمان بگریسته
هوش مصنوعی: عطر مشک‌ها چه ارزش دارد در مقابل اشکهایی که بر اثر دوری تو میریزیم؟ هر لحظه قلبمان پر از درد و حسرت شده و در هر آن به یاد تو گریه میکنیم.
ای دریغا ای دریغا ای دریغا ای دریغبر چنان چشم عیان چشم گمان بگریسته
هوش مصنوعی: ای افسوس، ای افسوس، ای افسوس، ای دریغ بر چشمی که حقیقت را میبیند، اما همچنان درگیر گمان و خیال است.
شه صلاح الدین برفتی ای همای گرم رواز کمان جستی چو تیر و آن کمان بگریسته
هوش مصنوعی: صلاح الدین، ای پرنده نیکوخت، پرواز کرد و همچون تیر از کمان رها شد و کمان هم بر او اندوهگین گشت.
بر صلاح الدین چه داند هر کسی بگریستنهم کسی باید که داند بر کسان بگریسته
هوش مصنوعی: هر کس نمیتواند بفهمد که بر صلاحالدین چه میگذرد و چرا باید گریه کند، بلکه تنها کسی که خود تجربهای از سوگواری بر دیگران دارد، میتواند درک کند که باید بر او گریه کند.