غزل شمارهٔ ۲۸۳۸
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف صفات الهی و جایگاه انسان در جهان می‌پردازد. شاعر در ابیات ابتدایی به ویژگی‌های خداوند مانند نور، شراب، و زیبایی اشاره می‌کند و این صفات را به نشانه‌های وجودی انسان نسبت می‌دهد.
سپس به چگونگی تاثیر انسان بر محیط و دیگران اشاره می‌کند و بیان می‌کند که انسان می‌تواند بر معنویت و نشاط جهانی تاثیر بگذارد. شاعر به پیوند بین خدا و انسان نیز توجه دارد و مطرح می‌کند که انسان در جستجوی خداوند و حقیقت است.
در ادامه، شاعر به دنیای مادی اشاره کرده و تضاد بین وضعیت انسان و خداوند را نشان می‌دهد، و این نکته را به چالش می‌کشد که چرا انسان باید به درگاه خداوند طلب کند، در حالی که خداوند خود سرچشمه همه چیز است.
در نهایت، شاعر خواسته‌های انسانی را در مقابل بی‌نیازی خداوند می‌بیند و از خداوند می‌خواهد که به بندگانش توجه کند. با اشاره به شمس‌الدین تبریزی، او به دنبال قدردانی و توجه از سوی دیگران و به ویژه از جانب خداوند است.
صفت خدای داری چو به سینه‌ای درآییلمعان طور سینا تو ز سینه وانمایی
هوش مصنوعی: اگر تو به سینه‌ای درآیی، مانند کوه طور سینا نور و روشنی خاصی از خودت آشکار میکنی که نشان از صفات خداییات دارد.
صفت چراغ داری چو به خانه شب درآییهمه خانه نور گیرد ز فروغ روشنایی
هوش مصنوعی: وقتی که شب به خانه میروی و چهرهی تابناک خود را نشان میدهی، تمام خانه از روشنایی تو پر میشود.
صفت شراب داری تو به مجلسی که باشیدو هزار شور و فتنه فکنی ز خوش لقایی
هوش مصنوعی: اگر در مجلسی حضور داشته باشی، به قدری شوق و شور و هیجان ایجاد میکنی که همه را به وجد میآوری و لحظات خوشی را رقم میزنی.
چو طرب رمیده باشد چو هوس پریده باشدچه گیاه و گل بروید چو تو خوش کنی سقایی
هوش مصنوعی: وقتی شادی و لذت از بین رفته باشد و آرزوها تحقق نیابند، چه فرقی می‌کند که گیاه و گل بروید، اگر تو دل را شاد نکنی و سیراب نکنی.
چو جهان فسرده باشد چو نشاط مرده باشدچه جهان‌های دیگر که ز غیب برگشایی
هوش مصنوعی: وقتی که دنیا بیروح و بینشاط باشد، دیگر چه دنیایی وجود دارد که از رازهای نهانی آن پرده برداری شود؟
ز تو است این تقاضا به درون بی‌قرارانو اگر نه تیره گل را به صفا چه آشنایی
هوش مصنوعی: این خواسته از توست که در دل بیقراران نفوذ کنی و اگر اینطور نیست، چگونه می‌تواند گل تیره با صفا آشنا باشد؟
فلکی به گرد خاکی شب و روز گشته گردانفلکا ز ما چه خواهی نه تو معدن ضیایی
هوش مصنوعی: در این دنیا و عالم، ستارهها به دور خاک ما در حال چرخش هستند. پس چه انتظاری از ما داری، در حالی که تو خودت منبع نور و روشنایی نیستی؟
نفسی سرشک ریزی نفسی تو خاک بیزینه قراضه جویی آخر همه کان و کیمیایی
هوش مصنوعی: نفسی به اندازهای غمگین هستم که گویی اشک میریزم و به اندازهای دیگر احساس خاکی بودن دارم. در نهایت، هر کدام از ما به نوعی ارزشمند و گرانبها هستیم، چون همگی در دل خاک و وجود خود، جواهراتی نهفته داریم.
مثل قراضه جویان شب و روز خاک بیزیز چه خاک می‌پرستی نه تو قبله دعایی
هوش مصنوعی: شبیه افرادی که همیشه در جستجوی نان و روزی هستند، تو نیز به چه چیز در این دنیا اهمیت میدهی؟ چرا بیمورد به گرد خاک میافتایی؟ تو که در برابر دعاهای خود، جایی مشخص و مقدس نداری.
چه عجب اگر گدایی ز شهی عطا بجویدعجب این که پادشاهی ز گدا کند گدایی
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی به نادر بودن و غیرمنتظره بودن یک واقعیت اشاره می‌کند. معمولاً انتظار میرود که افراد کممقدار و نیازمند، از افراد قدرتمند و ثروتمند کمک بخواهند؛ اما در اینجا به یک وضعیت عجیب اشاره میشود که یک پادشاه سعی می‌کند از یک گدا کمک بخواهد یا چیزی از او بگیرد. این تغییر غیرمعمول در نقشها و انتظارها جالب و تعجبآور است.
و عجبتر اینک آن شه به نیاز رفت چندانکه گدا غلط درافتد که مراست پادشاهی
هوش مصنوعی: و جالبتر این است که آن پادشاه به خاطر نیاز و درخواستش، آنقدر پایین آمده که گدا به خودش اجازه می‌دهد بر او غلبه کند و این فرصت را غنیمت بشمارد که نشاندهندهی سلطنت اوست.
فلکا نه پادشاهی نه که خاک بنده توستتو چرا به خدمت او شب و روز در هوایی
هوش مصنوعی: در آسمان، نه پادشاهی وجود دارد و نه خاکی که متعلق به تو باشد. تو چرا به خدمت او مشغول هستی و شب و روز در پی او هستی؟
فلکم جواب گوید که کسی تهی نپویدکه اگر کهی بپرد بود آن ز کهربایی
هوش مصنوعی: اگر کسی در حالتی درونی خالی باشد، نمیتواند به خوبی پاسخ دهد. زیرا اگر در وجودش نوری باشد، می‌تواند با درک و فهم به سوالات پاسخ بدهد.
سخنم خور فرشته‌ست من اگر سخن نگویمملک گرسنه گوید که بگو خمش چرایی
هوش مصنوعی: صحبت من حسی مانند فرشته دارد؛ اگر من صحبت نکنم، ملک (فرشته) گرسنه میماند و از من میپرسد که چرا سکوت کردهام.
تو نه از فرشتگانی خورش ملک چه دانیچه کنی ترنگبین را تو حریف گندنایی
هوش مصنوعی: تو از فرشتگان نیستی، پس چگونه میدانی که عالم ملک چیست؟ تو نمیتوانی در مقابل کسانی که با تجربهتر و آگاهتر از تو هستند، حرف بزنی.
تو چه دانی این ابا را که ز مطبخ دماغ استکه خدا کند در آن جا شب و روز کدخدایی
هوش مصنوعی: تو چه میدانی در این مسأله که چه بویی از مطبخ برمیخیزد؛ امیدوارم روز و شب در آنجا نظم و ترتیب باشد و کسی به خوبی آنجا را مدیریت کند.
تبریز شمس دین را تو بگو که رو به ما کنغلطم بگو که شمسا همه روی بی‌قفایی
هوش مصنوعی: به تبریز بگو که شمس دین به ما نگاه کند. اگر اشتباه میگویم، بگو که شمس همیشه درخشان و بینقص است.