غزل شمارهٔ ۳۱۰۴
هوش مصنوعی: این شعر به اهمیت و ارزش دل در معارف الهی اشاره دارد. شاعر ابتدا به طواف کعبه به عنوان نماد دینی و روحانی اشاره می‌کند و بیان می‌کند که طواف ظاهری کافی نیست بلکه باید دل را هم در این مسیر به پاکی و صفا رساند. او تاکید می‌کند که هرگز خداوند دل‌های آزار دیده را نمی‌پذیرد و ارزش اصلی در دل است نه در زر و سیم.
دل به عنوان گنج‌خانه الهی معرفی می‌شود که باید با خدمت به آن، به اسرار و حکمت‌های عمیق دست یافت. شاعر می‌گوید که برای یک دل، تمامی جهان آفریده شده و باید اهمیت خاصی به دل بدهیم. در نهایت، بیان می‌شود که وصف دل از حد بیان فراتر می‌رود و نمی‌توان آن را به سادگی بیان کرد. این شعر تذکر و دعوت به توجه به درون و دل‌های پاک دارد.
طواف کعبه دل کن اگر دلی داریدلست کعبه معنی تو گل چه پنداری
هوش مصنوعی: اگر دل داری، به دور کعبه بگرد، چرا که دل خود کعبهای است. آیا فکر میکنی که روح تو تنها یک گل است؟
طواف کعبه صورت حقت بدان فرمودکه تا به واسطه آن دلی به دست آری
هوش مصنوعی: در طواف کعبه، خداوند به ما دستور داده است که با این عمل، محبت و دوستی را در دل خود به دست آوریم.
هزار بار پیاده طواف کعبه کنیقبول حق نشود گر دلی بیازاری
هوش مصنوعی: اگر هزار بار به دور کعبه پیاده بگردی، عمل تو هیچ موقع مورد قبول حق نخواهد بود، اگر که دل کسی را آزار دهی.
بده تو ملکت و مال و دلی به دست آورکه دل ضیا دهدت در لحد شب تاری
هوش مصنوعی: به تو بگویند که اموال و مِلک خود را انفاق کن و قلبی را به دست بیاور، زیرا که دل میتواند در شب تاریک مرگ، نور و روشنی به تو ببخشد.
هزار بدره زرگر بری به حضرت حقحقت بگوید دل آر اگر به ما آری
هوش مصنوعی: اگر هزاران سکه طلا هم به درگاه خدا تقدیم کنی، اما دل و امیدت را صادقانه به او نرسانی، هیچ ارزشی ندارد. اگر دل ما را به سوی خود بکشانی، آن وقت برای ما ارزشمند خواهد بود.
که سیم و زر بر ما لاشیست بی‌مقداردلست مطلب ما گر مرا طلبکاری
هوش مصنوعی: نقره و طلا برای ما ارزشی ندارد؛ آنچه برای ما اهمیت دارد، دل و عشق است. اگر کسی به دنبال من باشد، باید بداند که هدف من چیز دیگری است.
ز عرش و کرسی و لوح قلم فزون باشددل خراب که آن را کهی بنشماری
هوش مصنوعی: دل خراب و پریشان از تمام دنیا و مسائل آن فراتر است؛ هر چه از ویژگیهای بزرگ و عظیم آسمان و زمین بگوییم، ارزش و اندازهی دل در آن جایگاهها نمیگنجد.
مدار خوار دلی را اگر چه خوار بودکه بس عزیر عزیزست دل در آن خواری
هوش مصنوعی: اگرچه کسی که دلش خوار و رنجیده است، به ظاهر بیارزش به نظر میرسد، اما دل او در این حالت نیز بسیار گرانبها و عزیز است.
دل خراب چو منظرگه اله بودزهی سعادت جانی که کرد معماری
هوش مصنوعی: دل پر از آشفتگی مانند مکانی است که خداوند در آن حضور دارد. خوشا به حال کسی که توانسته چنین دل خوش و آرامی بسازد.
عمارت دل بیچاره دو صدپارهز حج و عمره به آید به حضرت باری
هوش مصنوعی: دل بیچاره که به خاطر سفرهای حج و عمره و تجربههای معنوی پارهپاره شده، به درگاه خداوند میآید.
کنوز گنج الهی دل خراب بودکه در خرابه بود دفن گنج بسیاری
هوش مصنوعی: گنجهای باارزش الهی در دل انسانهای خراب و ویران پنهان شده است، زیرا دل‌های ویران هم میتوانند در خود انبوهی از گنجها را داشته باشند.
کمر به خدمت دل‌ها ببند چاکروارکه برگشاید در تو طریق اسراری
هوش مصنوعی: خودت را برای خدمت به دل‌ها آماده کن، مانند چاکرها، تا راهی برای شناخت رازها در وجودت گشاد شود.
گرت سعادت و اقبال گشت مطلوبتشوی تو طالب دل‌ها و کبر بگذاری
هوش مصنوعی: اگر سعادت و خوشبختی به خواستهات رسید، باید به جستجوی دل‌های دیگران بپردازی و خودت را بزرگتر از آنچه که هستی نکنید.
چو همعنان تو گردد عنایت دل‌هاشود ینابع حکمت ز قلب تو جاری
هوش مصنوعی: وقتی توجه و محبت تو جلب شود، دل‌ها پر از دانش و حکمت خواهند شد و این حکمت از قلب تو سرازیر خواهد گشت.
روان شود ز لسانت چو سیل آب حیاتدمت بود چو مسیحا دوای بیماری
هوش مصنوعی: از زبان تو مانند سیل، زندگی و شادابی جاری می‌شود. نفس تو شبیه مسیحا، درمانی برای بیماریهاست.
برای یک دل موجود گشت هر دو جهانشنو تو نکته لولاک از لب قاری
هوش مصنوعی: برای یک دل، کل جهان وجود پیدا کرده است. به دقت به نکتهای از لولاک (چشم) که از لب قاری (خواننده علوم و حکمت) صادر می‌شود گوش کن.
وگر نه کون و مکان را وجود کی بودیز مهر و ماه و ز ارض و سمای زنگاری
هوش مصنوعی: اگر عشق و محبت در عالم وجود نمیداشت، پس هیچگونه مکان و وجودی نداشت. پس وجود زمین و آسمان و دیگر پدیدهها تنها به خاطر وجود این عشق و محبت است.
خموش وصف دل اندر بیان نمی‌گنجداگر به هر سر مویی دو صد زبان داری
هوش مصنوعی: اگر بخواهی احساسات و دلمشغولیهای خود را به زبان بیاوری، نمیتوانی آنها را به درستی و به طور کامل بیان کنی، حتی اگر به اندازهی هر تار موی خود زبان داشته باشی.