بخش ۶۹ - باز تقریر ابلیس تلبیس خود را
هوش مصنوعی: این متن به نقد بدگمانی و سوءظن می‌پردازد. شاعر می‌گوید که هر مرد بدگمان، حقیقت را با همه شواهد انکار می‌کند و تنها به خیالات خود توجه می‌کند. او به مخاطب یادآوری می‌کند که اگر در دل خود افکاری ناپاک نهفته باشد، نمی‌تواند به حقیقت دست یابد و در این صورت تنها به سکوت و عدم پاسخ گویی متوسل می‌شود.
شاعر همچنین به این نکته اشاره می‌کند که گاهی انسان به جای شناسایی ضعف‌های خود، دیگران را سرزنش می‌کند و گرفتار توهم می‌شود. او در آخر اظهار می‌دارد که خود را از بدی‌ها دور می‌داند و از زندگی پرخطر خود سعی در اصلاح دارد و اینکه هر کس باید ابتدا به درون خود توجه کند و از افکار و نیت‌های ناپاک خود رها شود.
گفت هر مردی که باشد بد گماننشنود او راست را با صد نشان
هوش مصنوعی: هر کسی که بدگمان باشد، هرگز سخن راست را نمیشنود، حتی اگر به وضوح و با شواهد متعدد بیان شود.
هر درونی که خیال‌اندیش شدچون دلیل آری خیالش بیش شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به خیالپردازی مشغول شود، زمانی که دلیل و منطقی برای افکارش پیدا کند، خیال او متوجه و قویتر می‌شود.
چون سخن در وی رود علت شودتیغ غازی دزد را آلت شود
هوش مصنوعی: وقتی کلام وارد او می‌شود، باعث می‌شود که علتها شکل بگیرند، مانند اینکه شمشیر یک دزد به ابزار تبدیل می‌شود.
پس جواب او سکوت است و سکونهست با ابله سخن گفتن جنون
هوش مصنوعی: جواب او تنها سکوت و آرامش است، چرا که صحبت کردن با فرد نادان نوعی دیوانگی است.
تو ز من با حق چه نالی ای سلیم؟تو بنال از شر آن نفس لئیم
هوش مصنوعی: ای سلیم، چرا از من شکایت میکنی؟ باید از شر آن نفس پست و زشت که بر تو مسلط است، ناله کنی.
تو خوری حلوا تو را دنبل شودتب بگیرد طبع تو مختل شود
هوش مصنوعی: اگر تو از حلوا بخوری، دردسرها و مشکلاتی برایت ایجاد می‌شود که آرامش و حال خوب تو به هم میریزد.
بی‌گنه لعنت کنی ابلیس راچون نبینی از خود آن تلبیس را
هوش مصنوعی: اگر کسی بیگناه را تقبیح کند و در حقیقت شیطان را مورد نفرین قرار دهد، این کار زمانی صحیح است که خود را نیز در آن تلبیس و فریب نبیند.
نیست از ابلیس، از تست ای غویکه چو روبه سوی دنبه می‌روی
هوش مصنوعی: این ابیاتی اشاره به این دارد که تو به خاطر خوشیها و چشیدن لذات دنیوی، به سمت چیزهای ناپسند و فریبنده می‌روی. مثل روباه که به دنباله دنبه میرود و غافل از خطراتی است که در این مسیر وجود دارد. این نشان میدهد که تو باید مراقب باشی و درک صحیحی از انگیزهها و اهداف خود داشته باشی.
چونک در سبزه ببینی دنبه‌هادام باشد، این ندانی تو چرا؟
هوش مصنوعی: وقتی که در میان سبزه و علفها دنبهها را میبینی، نمیدانی که دلیل آن چیست و چرا اینجا هستند.
زان ندانی کت ز دانش دور کردمیل دنبه چشم و عقلت کور کرد
هوش مصنوعی: از آنچه نمیدانی، تو را دور از دانش می‌کند، میل به زیبایی ظاهری چشم و عقل تو را ناتوان میسازد.
حبک الاشیاء یعمیک یصمنفسک السودا جنت لا تختصم
هوش مصنوعی: عشق به چیزها تو را کور و کر می‌کند، مانند جزیرهای که در آن خودت را به دلیل اختلافات غرق میکنی.
تو گنه بر من منه کژ کژ مبینمن ز بد بیزارم و از حرص و کین
هوش مصنوعی: تو گناه من را به گردن نگذار، مرا به شکل نادرست تفسیر نکن. من از بدی متنفرم و از حسادت و کینه دوری میکنم.
من بدی کردم پشیمانم هنوزانتظارم تا دیَم گردد تموز
هوش مصنوعی: من کار بدی انجام دادم و هنوز هم از آن پشیمانم. در انتظارم که روز واقعه، خشمم فرو نشیند.
متهم گشتم میان خلق منفعل خود بر من نهد هر مرد و زن
هوش مصنوعی: من به خاطر اعمال خود در میان مردم متهم شدهام و هر مرد و زنی به من انگ میزند.
گرگ بیچاره اگرچه گُرْسِنه‌ستمتهم باشد که او در طَنْطَنه‌ست
هوش مصنوعی: گرگ بیچاره، هرچند گرسنه است، به ناحق متهم می‌شود که او زیادهخواه و مغرور است.
از ضعیفی چون نتواند راه رفتخلق گوید تُخَمه‌ست از لوت زفت
(گرگ) نمی‌تواند از گرسنگی و ضعف راه برود مردم گویند که از سوءهاضمهی پرخوری است. (تُخَمه یعنی ثقل غذا و سوءهاضمه، لوت زفت یعنی غذای زیاد)