بخش ۸۱ - متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن
هوش مصنوعی: این متن به بررسی شناخت و معرفت در مورد حقیقت و باطل می‌پردازد. شاعر به نقد نظرات مختلف درباره حقایق و دکانداران می‌پردازد و می‌گوید که هر گروه به نوعی سعی در توجیه و تبیین نظرات خود دارد، اما حقیقت در میان آنها گم شده است. او بر این نکته تأکید می‌کند که حقیقت مانند شب قدر پنهان است و تنها در زمان‌ها و موقعیت‌های خاصی می‌توان آن را شناخت. همچنین اشاره می‌کند که اعتقاد به حق و باطل باید با عقل و درک صحیح همراه باشد و از تعصب‌های بی‌مورد پرهیز شود. در نهایت، او بر این باور است که شناخت درست باید انسان را به سمت حقیقت راهنما شود و هر چه که از این حقیقت دور باشد، در واقع از درک صحیح دور شده است.
همچنانک هر کسی در معرفتمی‌کند موصوف غیبی را صفت
هوش مصنوعی: هر شخصی به میزان دانش و آگاهیاش، ویژگیهای شخصیتی را که از آن غافل است، توصیف می‌کند.
فلسفی از نوع دیگر کرده شرحباحثی مر گفت او را کرده جرح
هوش مصنوعی: یک فیلسوف با رویکردی متفاوت درباره موضوعی بحث کرده و نظر خود را بیان کرده است، اما به او انتقاد شده و سخنانش مورد بررسی دقیق قرار گرفته است.
وآن دگر در هر دو طعنه می‌زندوآن دگر از زرق جانی می‌کند
هوش مصنوعی: یکی به دیگری طعنه میزند و دیگری از ظاهری فریبنده زندگی می‌کند.
هر یک از ره این نشانها زان دهندتا گمان آید که ایشان زان ده‌اند
هوش مصنوعی: هر یک از این نشانهها که پیدا میشود، به گونهای است که گویی این افراد از آنجا آمدهاند و این تصور را به وجود میآورد.
این حقیقت دان نه حق‌اند این همهنه به کلی گمرهانند این رمه
هوش مصنوعی: این نکته را بدان که همه این افراد گمراه نیستند و همه آنها بهطور کلی از حقیقت دور نیستند.
زانک بی حق باطلی ناید پدیدقلب را ابله به بوی زر خرید
هوش مصنوعی: زیرا بدون حق، هیچ چیز واقعی به وجود نمیآید. دلهای نادان به بوی طلا فریب میخورند.
گر نبودی در جهان نقدی روانقلبها را خرج کردن کی توان
هوش مصنوعی: اگر در این دنیا پول و ارزش واقعی وجود نداشت، آیا میتوانستیم عشق و احساسات قلبیمان را خرج کنیم؟
تا نباشد راست کی باشد دروغآن دروغ از راست می‌گیرد فروغ
هوش مصنوعی: تا زمانی که حقیقتی وجود نداشته باشد، دروغ هم نمیتواند وجود داشته باشد. دروغ برای اینکه قابل فهم و تاثیرگذار باشد، باید از حقیقت الهام بگیرد و روشنایی بگیرد.
بر امید راست کژ را می‌خرندزهر در قندی رود آنگه خورند
هوش مصنوعی: برخی افراد با امیدهای نادرست و فریبنده، مواد سمی را در چیزهای شیرین قرار میدهند تا دیگران را فریب دهند و سپس آن را مصرف میکنند.
گر نباشد گندم محبوب‌نوشچه برد گندم‌نمای جو فروش
هوش مصنوعی: اگر محبوبنوشی نباشد که گندم را دوست داشته باشد، فروشنده جو چه سودی از نمایش گندم خواهد برد؟
پس مگو کین جمله دمها باطل‌اندباطلان بر بوی حق دام دل‌اند
هوش مصنوعی: پس نگو که این تمامی سخنان بیفایدهاند، زیرا بیخبران در دام دل گرفتار میشوند که از حقیقت بوی می‌گیرد.
پس مگو جمله خیالست و ضلالبی‌حقیقت نیست در عالم خیال
هوش مصنوعی: پس دیگر نگویید که همه چیز خیالی و بیاساس است؛ چرا که در دنیای خیال، حقیقتی وجود دارد.
حق شب قدرست در شبها نهانتا کند جان هر شبی را امتحان
هوش مصنوعی: حق شب قدر در شبهای دیگر پنهان است تا هر شب را به نوعی آزمایش کند و جان هر شب را مورد سنجش قرار دهد.
نه همه شبها بود قدر ای جواننه همه شبها بود خالی از آن
هوش مصنوعی: ای جوان، هر شب به اندازهی شب قدر نبوده است و نه هر شب خالی از خیر و برکت بوده است.
در میان دلق‌پوشان یک فقیرامتحان کن وانک حقست آن بگیر
هوش مصنوعی: در میان ملاحان و آدمهایی که ظاهری فریبنده دارند، یک شخص فقیر را آزمایش کن و متوجه شو که حقیقت را از او بگیر.
مؤمن کیس ممیز کو که تاباز داند حیزکان را از فتی
هوش مصنوعی: مؤمن عاقل و زیرک کسی است که بتواند در موقعیت‌های مختلف، خوب و بد را از هم تشخیص دهد و به درستی عمل کند.
گرنه معیوبات باشد در جهانتاجران باشند جمله ابلهان
هوش مصنوعی: اگر نقصهایی وجود داشته باشد، در دنیا سوداگران همه نادان خواهند بود.
پس بود کالاشناسی سخت سهلچونک عیبی نیست چه نااهل و اهل
هوش مصنوعی: شناخت کالا و اصل آن کار دشواری به نظر میرسد، اما در واقع آسان است؛ زیرا هیچ تفاوتی بین افراد ناآشنا و آشنا وجود ندارد.
ور همه عیبست دانش سود نیستچون همه چوبست اینجا عود نیست
هوش مصنوعی: اگر دانش دارای عیوب باشد، هیچ سودی ندارد؛ چون اینجا مانند چوبی است که عطر خوش ندارد.
آنکه گوید جمله حق‌اند احمقی‌ستوانکه گوید جمله باطل او شقی‌ست
هوش مصنوعی: کسی که بگوید همه چیز درستی است، احمق است و کسی که بگوید همه چیز نادرست است، بدبخت است.
تاجران انبیا کردند سودتاجران رنگ و بو کور و کبود
هوش مصنوعی: تاجران به خواستههای پیامبران گوش دادند و از متاع رنگ و بوی دنیا بیخبر شدند. آنها در کسب و کار خود از حقایق عمیق غافل و تنها به ظواهر دنیا توجه کردند.
می‌نماید مار اندر چشم مالهر دو چشم خویش را نیکو بمال
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که مار در دل دو چشم تو خوابیده است، پس هر دو چشمت را خوب بمال تا از این حالت رهایی یابی.
منگر اندر غبطهٔ این بیع و سودبنگر اندر خسر فرعون و ثمود
هوش مصنوعی: به چیزهایی که دیگران به دست میآورند حسرت نخور، بلکه به عاقبت بد فرعون و ثمود که در طول تاریخ دچار شکست و زیان شدند، توجه کن.
اندرین گردون مکرر کن نظرزانک حق فرمود ثم ارجع بصر
هوش مصنوعی: در این فضا، بارها و بارها نگاه کن؛ زیرا خداوند فرمان داده است که دوباره نگاه کن.