بخش ۵۶ - عذر گفتن نظم کننده و مدد خواستن
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تقاضا و نیاز درونی انسان اشاره می‌کند و از پروردگار می‌خواهد تا راه را آسان کند و او را در نیل به خواسته‌هایش یاری دهد. او از مفلسان درخواست کمک و بخشش می‌کند و درمی‌یابد که بدون وجود خدا، نظام زندگی مختل می‌شود.
شاعر همچنین به تسبیح و عبادت موجودات اشاره می‌کند و می‌گوید که هر موجودی به نوعی تسبیح می‌کند، اما انسان‌ها از یکدیگر بی‌خبرند و نظرات مختلفی درباره‌ی یکدیگر دارند. در نهایت، به اختلاف بین سنی و جبری اشاره می‌کند و می‌گوید که هر یک از این گروه‌ها از حال یکدیگر آگاه نیستند و تنها یزدانی می‌تواند حقیقت را بداند.
در نهایت، به این نکته می‌رسد که افراد نسبت به فهم خود از قهر و لطف الهی دچار误解 و دودلی هستند و تنها عده‌ای خاص می‌توانند به حقیقت این مسائل واقف شوند.
ای تقاضاگر درون همچون جنینچون تقاضا می‌کنی اتمام این
هوش مصنوعی: ای کسی که در دل خود خواستهای مانند جنین در رحم، وقتی که درخواست می‌کنی، به اتمام رساندنت را بخواه.
سهل گردان ره نما توفیق دهیا تقاضا را بهل بر ما منه
هوش مصنوعی: ای پروردگار، آسان کن راهنمایی را و توفیق را به ما عطا کن یا اینکه درخواستهای ما را از ما دور نکن.
چون ز مفلس زر تقاضا می‌کنیزر ببخشش در سِرْ ای شاه غنی
هوش مصنوعی: وقتی از کسی که بیپول است درخواست طلا می‌کنی، ای پادشاه ثروتمند، بهتر است در خفا به او کمک کنی.
بی تو نظم و قافیه شام و سحرزهره کی دارد که آید در نظر
هوش مصنوعی: بدون تو، هیچ زیبایی و هماهنگی در شب و روز وجود ندارد و این زیباییها هرگز نمیتوانند در نظر بیایند.
نظم و تجنیس و قوافی ای علیمبندهٔ امر توند از ترس و بیم
هوش مصنوعی: ای دانا، من بندۀ فرمانت هستم و به خاطر ترس و نگرانی، در کارهای منظم و موزون قرار گرفتهام.
چون مسبح کرده‌ای هر چیز راذات بی تمییز و با تمییز را
هوش مصنوعی: وقتی که به یاد خدا هستی، هر چیزی را به شکلی منظم و دقیق در نظر میآوری، چه خالص و بدون نقص باشد و چه دارای ویژگیها و تمایزات.
هر یکی تسبیح بر نوعی دگرگوید و از حال آن این بی‌خبر
هوش مصنوعی: هر کس به شکلی خاص دعا و نیایش می‌کند و از وضعیت و حال دیگران بی‌خبر است.
آدمی منکر ز تسبیح جمادو آن جماد اندر عبادت اوستاد
هوش مصنوعی: انسانی که به عظمت و عبادت موجودات بیجان توجهی ندارد، غافل است از این که همان موجودات در حال عبادت و خدمت به خداوند هستند.
بلک هفتاد و دو ملت هر یکیبی‌خبر از یکدگر واندر شکی
هوش مصنوعی: در اینجا گفته می‌شود که انسان‌ها با وجود متفاوت بودن و داشتن فرهنگها و ملیتهای گوناگون، از یکدیگر بی‌خبرند و در حالتی از تردید و شک به سر میبرند. هر یک به دنیای خود مشغولاند و از حقیقت یکدیگر اطلاعی ندارند.
چون دو ناطق را ز حال همدگرنیست آگه چون بود دیوار و در
هوش مصنوعی: دو شخص که چیزی از حال یکدیگر نمیدانند، مانند دیوار و در هستند که جدا از هم قرار دارند و نمیتوانند با هم ارتباط برقرار کنند.
چون من از تسبیح ناطق غافلمچون بداند سبحهٔ صامت دلم
هوش مصنوعی: من از ذکر زباندار غافل هستم، در حالی که دل من به ذکر بیزبان آگاه است.
هست سُنّی را یکی تسبیح خاصهست جبری را ضد آن در مناص
هوش مصنوعی: هر شخصی در دین خود به افکار و آیین خاصی پایبند است؛ اهل تسنن دارای یک دیدگاه و روش ویژهای هستند، در حالی که اهل جبر برعکس آنها نگرش متفاوتی دارند.
سنّی از تسبیح جبری بی‌خبرجبری از تسبیح سنّی بی اثر
هوش مصنوعی: سنّی و جبری هر دو در مورد نظرات و اعتقادات خود بی‌خبر هستند و نمیدانند که دیگری به چه فکر می‌کند. هر کدام در دام تفکرات خود گرفتار شده و تاثیر دیدگاههای یکدیگر را نمیبینند.
این همی‌گوید که آن ضالست و گمبی‌خبر از حال او وز امر قم
هوش مصنوعی: این فرد می‌گوید که آن شخص گمراه و سرگردان است، در حالی که از وضعیت او و شرایطی که در آن قرار دارد، بی‌خبر است.
و آن همی گوید که این را چه خبرجنگشان افکند یزدان از قدر
هوش مصنوعی: او می‌گوید که چه خبر است، چرا اینها در جنگ افتادهاند؟ آیا خداوند آنها را به این حال دچار کرده است؟
گوهر هر یک هویدا می‌کندجنس از ناجنس پیدا می‌کند
هوش مصنوعی: هر کس از ذات و ویژگیهای خود، حقیقت خویش را آشکار می‌کند و در نهایت، از میان چیزهای ناهمگون، چیزهای مشابه و همجنس پیدا می‌شود.
قهر را از لطف داند هر کسیخواه دانا خواه نادان یا خسی
هوش مصنوعی: هر کسی، چه دانا باشد و چه نادان یا حتی بخیل، میداند که قهر و عصبانیت از روی لطف و محبت است.
لیک لطفی قهر در پنهان شدهیا که قهری در دل لطف آمده
هوش مصنوعی: اما به نظر می‌رسد که لطفی که در دل قهری پنهان شده باشد، یا اینکه قهری با لطافت در دل جای گرفته است.
کم کسی داند مگر ربانییکش بود در دل محک جانیی
هوش مصنوعی: کمتر کسی میداند که تنها شخصی با روح بزرگ و درک عمیق می‌تواند حقیقت روح انسانی را احساس کند.
باقیان زین دو گمانی می‌برندسوی لانهٔ خود به یک پر می‌پرند
هوش مصنوعی: افراد باقیمانده از این دو فرض و گمان، با یک پر به سمت آشیان خود پرواز میکنند.