بخش ۱۶۷ - حیله دفع مغبون شدن در بیع و شرا
هوش مصنوعی: این شعر درباره مفهوم تعلل و ضرورت تأنی در معاملات و زندگی است. شاعر ابتدا به دوستی که به پیامبر کمک می‌کند، یادآور می‌شود که نباید با عجله و بدون تفکر اقدام کرد، زیرا این رفتار شبیه سحر و فریب است. او توصیه می‌کند که در هر خرید و فروشی، باید سه روز به خود مهلت داد تا از تصمیم خود مطمئن شود. همچنین به قدرت خداوند و فرآیند تدریجی آفرینش اشاره می‌کند که همه چیز به تدریج و با دلیل شکل می‌گیرد.
سپس شاعر به مثال‌هایی از انسان‌ها و مراحل مختلف زندگی اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که باید با تأنی و آرامش پیش برویم تا به موفقیت و خوشبختی برسیم. در پایان، او به یکسانی انسان‌ها در ظواهر و تفاوت آن‌ها در باطن اشاره می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که در زندگی باید با آگاهی و بیداری حرکت کرد تا از موفقیت‌های حقیقی بهره‌مند شویم.
آن یکی یاری پیمبر را بگفتکه منم در بیعها با غبن جفت
هوش مصنوعی: یکی از یاران پیامبر گفت که من در معاملات دچار ضرر و زیان شدهام و احساس میکنم که در حق من اجحاف شده است.
مکر هر کس کو فروشد یا خردهمچو سحرست و ز راهم می‌برد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال انجام کارهای ناپسند باشد و دیگران را فریب دهد، مانند جادوگری است که باعث می‌شود انسان‌ها از مسیر صحیح دور شوند.
گفت در بیعی که ترسی از غرارشرط کن سه روز خود را اختیار
هوش مصنوعی: در یک معاملهای که ترس از عدم اطمینان وجود ندارد، سه روز به خودت فرصت بده تا تصمیم بگیری.
که تانی هست از رحمان یقینهست تعجیلت ز شیطان لعین
هوش مصنوعی: شما در حال حاضر تحت حمایت خداوند هستید و این نکته مسلم است که هرگونه شتاب و عجله شما ناشی از وسوسههای شیطانی است.
پیش سگ چون لقمه نان افکنیبو کند آنگه خورد ای معتنی
هوش مصنوعی: اگر نان را جلوی سگی بیندازی، ابتدا بوی آن را حس می‌کند و بعد میخورد. ای کسی که متوجه هستی، به این نکته دقت کن.
او ببینی بو کند ما با خردهم ببوییمش به عقل منتقد
هوش مصنوعی: او را میبینی که چگونه عطر و بوی او را احساس می‌کند، ما نیز با هوش و فهم خود، بوی او را درک میکنیم و از عقل خود برای تحلیل و نقد او بهره میگیریم.
با تانی گشت موجود از خداتابه شش روز این زمین و چرخها
هوش مصنوعی: با صبر و آرامش خداوند موجودات را آفرید و پس از شش روز، این زمین و آسمانها را به وجود آورد.
ورنه قادر بود کو کن فیکونصد زمین و چرخ آوردی برون
هوش مصنوعی: اگر نه اینکه او قادر است هر چیزی را به وجود بیاورد، میتوانستی هزاران زمین و آسمان را از وجودش بیرون بیاوری.
آدمی را اندک اندک آن همامتا چهل سالش کند مرد تمام
هوش مصنوعی: انسان به تدریج و به مرور زمان، تا چهل سالگی به کمال خود می‌رسد و به یک مرد کامل تبدیل می‌شود.
گرچه قادر بود کاندر یک نفساز عدم پران کند پنجاه کس
هوش مصنوعی: هرچند او توانایی دارد که در یک لحظه پنجاه نفر را از نیستی به وجود آورد، ولی این کار را نمیکند.
عیسی قادر بود کو از یک دعابی توقف بر جهاند مرده را
هوش مصنوعی: عیسی توانایی داشت که با یک دعا بدون توقف، مردهای را زنده کند.
خالق عیسی بنتواند که اوبی توقف مردم آرد تو بتو
هوش مصنوعی: خالق عیسی نمیتواند شخصی را بدون اینکه خود او بخواهد، به مردم معرفی کند.
این تانی از پی تعلیم تستکه طلب آهسته باید بی سکست
سِکُستن: گسیختن و پاره گشتن.بنابراین بی سکُِست: بدون گسیختگی. یعنی طلب رو باید آهسته و پیوسته دنبال کرد.
جو یکی کوچک که دایم می‌رودنه نجس گردد نه گنده می‌شود
هوش مصنوعی: آب در جوی کوچک و پیوستهای که در حال حرکت است، نه نجس می‌شود و نه کثیف میگردد.
زین تانی زاید اقبال و سروراین تانی بیضه دولت چون طیور
هوش مصنوعی: از این خاستگاه، خوشبختی و شادکامی به وجود میآید و اینجا، تخم قدرت و موفقیت مانند پرندگان است.
مرغ کی ماند به بیضه ای عنیدگرچه از بیضه همی آید پدید
هوش مصنوعی: پرندهای که درون تخم خود حبس شده، نمیتواند مدت زیادی در آنجا بماند؛ گرچه از تخم به دنیا میآید.
باش تا اجزای تو چون بیضه‌هامرغها زایند اندر انتها
هوش مصنوعی: منتظر بمان تا اجزای وجودت مانند تخممرغهایی که مرغها میگذارند، به تدریج به بار بنشینند و در نهایت، نتیجه بدهند.
بیضهٔ مار ارچه ماند در شبهبیضه گنجشک را دورست ره
هوش مصنوعی: هر چند بیضهٔ مار در اندازه و شکل شبیه بیضهٔ گنجشک است، اما در واقعیت و ویژگیهایش تفاوت زیادی دارد. بنابراین آنچه که ظاهر مشابهی دارد، لزوماً از نظر کیفیت و ارزش یکی نیست.
دانهٔ آبی به دانه سیب نیزگرچه ماند فرقها دان ای عزیز
هوش مصنوعی: ای عزیز، با وجود اینکه دانهٔ آبی و دانهٔ سیب به ظاهر شبیه هم هستند و تفاوتهایی دارند، باید توجه کنی که در عمق وجودشان تفاوتهای اساسی وجود دارد.
برگها هم‌رنگ باشد در نظرمیوه‌ها هر یک بود نوعی دگر
هوش مصنوعی: درختان میوهها را به شکلهای مختلف میشناسند و هر کدام از برگها، رنگ و نوع خاص خود را دارند، اما در نگاه میوهها، برگها همه یکسان به نظر میآیند.
برگهای جسمها ماننده‌اندلیک هر جانی بریعی زنده‌اند
هوش مصنوعی: برگهای بدنها شبیه به هم هستند، اما هر روحی به صورت خاص و زنده وجود دارد.
خلق در بازار یکسان می‌روندآن یکی در ذوق و دیگر دردمند
هوش مصنوعی: مردم در بازار به یک شکل و سبک حرکت میکنند، اما برخی از آن‌ها در حال خوشی و لذت هستند و برخی دیگر گرفتار درد و رنج.
همچنان در مرگ یکسان می‌رویمنیم در خسران و نیمی خسرویم
هوش مصنوعی: ما در مرگ، به یک اندازه و یکسان پیش میرویم؛ نیمی از ما در زیان و نقصان هستیم و نیمی دیگر در مقام والایی و بزرگی.