بخش ۵۵ - در بیان آنک ترک الجواب جواب مقرر این سخن کی جواب الاحمق سکوت شرح این هر دو درین قصه است کی گفته می‌آید
هوش مصنوعی: این متن به توصیف یک شاه و بنده‌اش می‌پردازد. بنده‌ای که عقلش مرده و تنها شهوتش زنده است. او خدمت‌هایی که دریافت کرده را کوچک می‌شمارد و در برابر شاه اعتراض می‌کند. شاه به او می‌گوید که اگر کم‌کاری می‌کند، باید از قلمش نامش را پاک کنند. بنده بر اثر افزایش حرص و کمبود عقلش، رفتار تندی از خود نشان می‌دهد. او به خود می‌بالد که گرچه دست و پایش بسته است، اما چون خر به انجام کارهایش ادامه می‌دهد و از وضعیت خود غافل است. در نهایت، او نمی‌داند که زنجیرهایش نتیجه‌ی کارهای خود اوست و نه صرفاً نتیجه‌ی محدودیت‌هایش.
بود شاهی بود او را بنده‌ایمرده عقلی بود و شهوت‌زنده‌ای
هوش مصنوعی: یک پادشاه بود و بنده‌ای داشت که عقلش مرده و برای هوسهایش زنده بود.
خرده‌های خدمتش بگذاشتیبد سگالیدی نکو پنداشتی
هوش مصنوعی: تو نشانههای خدمت او را کم اهمیت شمردی و به اشتباه آنها را نیکو پنداشتی.
گفت شاهنشه جرااش کم کنیدور بجنگد نامش از خط بر زنید
هوش مصنوعی: شاهنشاه فرمان دادند که اگر جنگی در بگیرد، نام او را از روی جریدهها و سجلها پاک کنید.
عقل او کم بود و حرص او فزونچون جرا کم دید شد تند و حرون
هوش مصنوعی: عقل او اندک بود و میل و نگاهش به دنیا زیاد، لذا وقتی که نتوانست آنچه را میخواست به دست آورد، ناگهان عصبانی و بیصبر شد.
عقل بودی گرد خود کردی طوافتا بدیدی جرم خود گشتی معاف
هوش مصنوعی: عقل تو مانند یک دوربین است که دور خود میچرخد تا به عیب و اشتباهات خود نگاه کند و در این فرایند متوجه میشود که در واقع از خطاهایش معاف شده است.
چون خری پابسته تندد از خریهر دو پایش بسته گردد بر سری
هوش مصنوعی: زمانی که فردی در شرایط سخت و محدود کنندهای قرار گیرد، نمیتواند به راحتی حرکت کند یا آزادی عمل داشته باشد. مانند الاغی که پایش بسته شده و به همین دلیل نمیتواند آزادانه حرکت کند و به گامهای خود ادامه دهد.
پس بگوید خر که یک بندم بسستخود مدان کان دو ز فعل آن خسست
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که نباید به ظواهر و رفتارهای دیگران توجه کرد، زیرا ممکن است هر شخصی به دلیل شرایط خاص خود، احساسات و ویژگیهای متفاوتی داشته باشد. به عبارت دیگر، شناسایی و قضاوت درباره افراد نباید صرفاً بر اساس یک جنبه یا یک حادثه خاص باشد.