بخش ۱۲۵ - قصهٔ فرزندان عزیر علیه‌السلام کی از پدر احوال پدر می‌پرسیدند می‌گفت آری دیدمش می‌آید بعضی شناختندش بیهوش شدند بعضی نشناختند می‌گفتند خود مژده‌ای داد این بیهوش شدن چیست
هوش مصنوعی: در این شعر، داستانی نقل می‌شود از پوران عزیز که برای پرسیدن احوال پدرش به راه می‌افتد. او متوجه می‌شود که پدرش پیر شده و برعکس، پدرش جوان‌تر از آنچه که تصور می‌کرده به نظر می‌آید. وقتی از مسافری خبر می‌گیرد که مژده‌ای درباره عزیر دارد، یکی خوشحال می‌شود و دیگری ناگهان بیهوش می‌افتد. شاعر به زیبایی اشاره می‌کند که بین کفر و ایمان تفاوت‌هایی وجود دارد و درک حقیقی باید فراتر از ظواهر باشد. او می‌گوید که عشق و باطن انسان برتر از ظاهر ایمان و کفر است و باید اجزا را با عشق جمع کرد تا به حقیقت نزدیک شویم. در نهایت، شاعر یادآور می‌شود که سخن گفتن از روی باور مهم است و سکوت بیانگر اثبات حقایق است.
همچو پوران عزیر اندر گذرآمده پرسان ز احوال پدر
هوش مصنوعی: مانند پوران عزیر که در حال عبور است و درباره حال و وضعیت پدرش سوال می‌کند.
گشته ایشان پیر و باباشان جوانپس پدرشان پیش آمد ناگهان
هوش مصنوعی: این افراد به سن پیری رسیدهاند در حالی که پدرشان همچنان جوان است. ناگهان پدرشان به میان می‌آید.
پس بپرسیدند ازو کای ره‌گذراز عزیر ما عجب داری خبر
هوش مصنوعی: پس از او پرسیدند که ای رهگذر، آیا از عزیر ما خبر شگفتی داری؟
که کسی‌مان گفت که امروز آن سندبعد نومیدی ز بیرون می‌رسد
هوش مصنوعی: کسی به ما گفت که امروز آن مدرک که بعد از ناامیدی به دست می‌آید، به ما خواهد رسید.
گفت آری بعد من خواهد رسیدآن یکی خوش شد چو این مژده شنید
هوش مصنوعی: او گفت بله، بعد از من به او هم خوشی خواهد رسید. او وقتی این خبر را شنید، خوشحال شد.
بانگ می‌زد کای مبشر باش شادوان دگر بشناخت بیهوش اوفتاد
هوش مصنوعی: صدای شاد و بشارتدهندهای اعلام می‌کند که باید خوشحال باشی و در عین حال، دیگری که به این بشارت آگاه شده، به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و بیهوش شده است.
که چه جای مژده است ای خیره‌سرکه در افتادیم در کان شکر
هوش مصنوعی: ای نادان، چه جای خوشحالی است وقتی که ما در چشمهی شیرین عشق افتادهایم.
وهم را مژده‌ست و پیش عقل نقدز انک چشم وهم شد محجوب فقد
هوش مصنوعی: وهم به انسان خبر خوش میدهد، ولی عقل بهراستی از چیزهای واقعی آگاه است و به همین دلیل چشم وهم از دیدن حقیقت محروم میماند.
کافران را درد و مؤمن را بشیرلیک نقد حال در چشم بصیر
هوش مصنوعی: کافران گرفتار درد و مشکلات هستند، اما مؤمنان مژده و شادی را تجربه میکنند. با این حال، حقیقت حال افراد در نگاه فرد بصیر و آگاه مشخص می‌شود.
زانک عاشق در دم نقدست مستلاجرم از کفر و ایمان برترست
هوش مصنوعی: زیرا عاشق در لحظه حال غرق در احساس است و به همین خاطر فراتر از مسائل مانند کفر و ایمان قرار دارد.
کفر و ایمان هر دو خود دربان اوستکوست مغز و کفر و دین او را دو پوست
هوش مصنوعی: کفر و ایمان هر دو به نوعی محافظ و نگهبان هستند. این معانی، مانند پوستههایی هستند که در حقیقت وجودی آدمی نهفته است.
کفر قشر خشک رو بر تافتهباز ایمان قشر لذت یافته
هوش مصنوعی: کفر، همانند پوستهای سخت و بیروح است، در حالی که ایمان، همچون لذتی دلپذیر و معنوی در دل دارد.
قشرهای خشک را جا آتش استقشر پیوسته به مغز جان خوش است
هوش مصنوعی: لایههای خشک و سخت مانند چوب در آتش میسوزند، اما لایههایی که به مغز و جان انسان متصلاند، همیشه خوشایند و لذتبخش هستند.
مغز خود از مرتبهٔ خوش برترستبرترست از خوش که لذت گسترست
هوش مصنوعی: عقل و فکر انسان در مرتبهای بالاتر از خوشیها و لذتها قرار دارد؛ چرا که لذت به تنهایی نمیتواند به عمق معنای زندگی پی ببرد و تنها عقل است که میتواند گسترهای از لذتهای واقعی و پایدار را شکل دهد.
این سخن پایان ندارد باز گردتا برآرد موسیم از بحر گرد
هوش مصنوعی: این صحبت هرگز تمام نمیشود، برگشتی به عقب بزن تا دوباره موسی از دریا بیرون بیاید.
درخور عقل عوام این گفته شداز سخن باقی آن بنهفته شد
هوش مصنوعی: این سخن به گونهای بیان شده که برای درک عموم مناسب است و از جزئیات عمیقتر و سخنانی که نیاز به فهم بیشتری دارند، دوری کرده است.
زر عقلت ریزه است ای متهمبر قراضه مهر سکه چون نهم
هوش مصنوعی: ای متهم، عقل تو کم ارزش و بیفایده است، مانند سکهای که با نقره خالص از هم جدا شده و تنها قطعات ریز و بیمصرف آن باقی مانده است.
عقل تو قسمت شده بر صد مهمبر هزاران آرزو و طم و رم
هوش مصنوعی: عقل تو به گونهای تقسیم شده که بر روی صد موضوع مهم و هزاران آرزو و خواسته پخش می‌شود.
جمع باید کرد اجزا را به عشقتا شوی خوش چون سمرقند و دمشق
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن خوشبختی و زیبایی، باید محبت و علاقه را در دل جمع کرد تا همچون شهرهای زیبا و معروف سمرقند و دمشق شاداب و دلنشین شوی.
جو جوی چون جمع گردی ز اشتباهپس توان زد بر تو سکهٔ پادشاه
هوش مصنوعی: زمانی که از اشتباهات خود بیاموزی و جمعبندی کنی، آنگاه میتوانی به موفقیت و اعتبار دست یابی.
ور ز مثقالی شوی افزون تو خاماز تو سازد شه یکی زرینه جام
هوش مصنوعی: اگر تو کمی از آنچه هستی، بیشتر شوی، شاه تو را بهسان یک جام زرین میسازد.
پس برو هم نام و هم القاب شاهباشد و هم صورتش ای وصل خواه
هوش مصنوعی: برو که هم نام و هم ویژگیهای شاه را داشته باشد و هم شبیه او باشد، ای عشق وصل.
تا که معشوقت بود هم نان هم آبهم چراغ و شاهد و نقل و شراب
هوش مصنوعی: زمانی که محبوب من در کنارم بود، همه چیز را داشتم: نان و آب و چراغ و معشوق و نقل و شراب.
جمع کن خود را جماعت رحمتستتا توانم با تو گفتن آنچ هست
هوش مصنوعی: به خود بیا و جمع و جور شو، چون رحمت الهی در میان ماست. تا زمانی که بتوانم با تو از آنچه هست صحبت کنم.
زانک گفتن از برای باوریستجان شرک از باوری حق بریست
هوش مصنوعی: چون انسانی اعتقاداتش را بیان می‌کند، این نشاندهندهی ایمان اوست و اگر کسی باور نادرستی داشته باشد، روح او از حقیقت دور است.
جان قسمت گشته بر حشو فلکدر میان شصت سودا مشترک
هوش مصنوعی: روح من تقسیم شده است بر بیهودگیهای آسمان و در میان شصت فکر و اندیشه مشترک قرار دارد.
پس خموشی به دهد او را ثبوتپس جواب احمقان آمد سکوت
هوش مصنوعی: پس وقتی که سکوت پیشه کند، دلیل بر حقیقت و ثبات او خواهد بود. پس پاسخ نادانان با سکوت داده می‌شود.
این همی‌دانم ولی مستی تنمی‌گشاید بی‌مراد من دهن
هوش مصنوعی: من میدانم که نوشیدن مستی به تن آزادی میدهد، اما هیچ لذتی برای من به همراه ندارد.
آنچنان که از عطسه و از خامیازاین دهان گردد بناخواه تو باز
هوش مصنوعی: هرچند که عطسه و ناپختگی ممکن است به شکل نامناسبی از زبان بیرون بیاید، تو باید خودت را کنترل کنی و از گفتن حرفهای نابهجا پرهیز کنی.