بخش ۱۵ - حکایت پاسبان کی خاموش کرد تا دزدان رخت تاجران بردند به کلی بعد از آن هیهای و پاسبانی می‌کرد
هوش مصنوعی: در این متن، داستانی درباره‌یک پاسبان و دزدی روایت می‌شود. پاسبان که مسئول حفظ امنیت کاروان است، در هنگام حمله دزدان نتوانسته از رخت و اسباب محافظت کند. وقتی کاروان صبح به هوش می‌آید و می‌بیند که همه چیز برده شده، از پاسبان می‌پرسند که چه بر او رفته است. پاسبان به دلیل ترس از دزدان، نتوانسته فریاد بزند یا مقاومت کند و همواره بهانه‌های مختلفی می‌آورد. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که غفلت و ترس انسان‌ها باعث می‌شود تا از مسئولیت‌های خود شانه خالی کنند، و اینکه باید در برابر مشکلات شجاعانه بایستند.
پاسبانی خفت و دزد اسباب بردرختها را زیر هر خاکی فشرد
هوش مصنوعی: پاسبان خوابش برد و دزد با آرامش وسایل را برد و لباسها را زیر هر خاکی پنهان کرد.
روز شد بیدار شد آن کارواندید رفته رخت و سیم و اشتران
هوش مصنوعی: صبح شد و کاروان بیدار شد. دید که بار و وسایل و شترها رفتهاند.
پس بدو گفتند ای حارس بگوکه چه شد این رخت و این اسباب کو
هوش مصنوعی: پس به او گفتند: ای حارس، بگو که این لباس و این وسایل چه شد؟
گفت دزدان آمدند اندر نقابرختها بردند از پیشم شتاب
هوش مصنوعی: دزدها در پوشش لباسهایمان وارد شدند و با سرعت چیزهای من را از جلویم بردند.
قوم گفتندش که ای چو تل ریگپس چه می‌کردی کیی ای مردریگ
هوش مصنوعی: جمعیت به او گفتند: ای کسی که مانند تلی از شن هستی، پس تو چه کار می‌کردی، ای مرد خاکی؟
گفت من یک کس بدم ایشان گروهبا سلاح و با شجاعت با شکوه
هوش مصنوعی: او گفت که من تنها هستم، در حالی که آنها گروهی هستند که با سلاح و شجاعت و افتخار آمادهاند.
گفت اگر در جنگ کم بودت امیدنعره‌ای زن کای کریمان برجهید
هوش مصنوعی: اگر در جنگ به پیروزی امیدی نداری، با صدای بلند فریاد بزن تا ای بلندمرتبهها به یاریام بیایید.
گفت آن دم کارد بنمودند و تیغکه خمش ورنه کشیمت بی‌دریغ
هوش مصنوعی: در آن لحظه کارد را نشان دادند و گفتند که اگر ساکت نشوی، بیپروا تو را میزنیم.
آن زمان از ترس بستم من دهاناین زمان هیهای و فریاد و فغان
هوش مصنوعی: در آن زمان به خاطر ترس، سکوت کرده بودم، اما الان با صدای بلند فریاد میزنم و ناله میکنم.
آن زمان بست آن دمم که دم زنماین زمان چندانک خواهی هی کنم
هوش مصنوعی: در آن زمان که نفسی میکشم، با تمام وجود خود این کار را انجام میدهم و اکنون هر زمان که بخواهی، میتوانم فریاد بزنم یا ناله کنم.
چونک عمرت برد دیو فاضحهبی‌نمک باشد اعوذ و فاتحه
هوش مصنوعی: وقتی عمرت به پایان برسد، شیطان مایه رسوایی و بیحالی خواهد شد و تنها دعا و طلب آمرزش میتواند به کمکت بیاید.
گرچه باشد بی‌نمک اکنون حنینهست غفلت بی‌نمک‌تر زان یقین
هوش مصنوعی: هرچند که ممکن است حالا صدا و حنین بیطعم و بیمزه به نظر برسد، اما غفلت از آن، حتی بیطعمتر و خطرناکتر است.
هم‌چنین هم بی‌نمک می‌نال نیزکه ذلیلان را نظر کن ای عزیز
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که افرادی که بیارزش و بی‌نمک هستند، نیز مینالند و از حالِ خود شکایت میکنند. مخاطب به کسی اشاره میکند که مقام و عزتی دارد و او را دعوت به توجه به این افراد ذلیل میکند.
قادری بی‌گاه باشد یا به گاهاز تو چیزی فوت کی شد ای اله
هوش مصنوعی: ای خدا، آیا ممکن است که تو توانایی داشته باشی در زمانی که نیاز است، چیزی از ما را از دست بدهی یا از ما دور کنی؟
شاه لا تاسوا علی ما فاتکمکی شود از قدرتش مطلوب گم
هوش مصنوعی: ای شاه، بر آنچه که از دست رفتهاند داغی نگذارید، زیرا خواستهگان از قدرت تو در گمراهی خواهند بود.