بخش ۲۱ - حکایت آن مطرب کی در بزم امیر ترک این غزل آغاز کرد گلی یا سوسنی یا سرو یا ماهی نمی‌دانم ازین آشفتهٔ بی‌دل چه می‌خواهی نمی‌دانم و بانگ بر زدن ترک کی آن بگو کی می‌دانی و جواب مطرب امیر را
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به توصیف حالت‌های عمیق عاطفی و فلسفی می‌پردازد که در ارتباط با عشق و وجود احساس می‌شود. او با اشاره به یک مطرب که در حال نواختن است، به دلایل و ناشناخته‌ها اشاره می‌کند، ندانستن‌هایی که در وجود او و طرف مقابل وجود دارد. شاعری که نمی‌داند عشقش به معشوقش حقیقی است یا خیالی و نمی‌داند چه باید بکند، در کشمکش بین جنبه‌های مختلف عشق و هستی سرگردان است.
در ادامه، تضادها و سوالات بی‌پاسخ درباره ماهیت عشق و هویت معشوق به نمایش گذاشته می‌شود. در نهایت، شاعر به بی‌معنایی یا راز مرگ و زندگی اشاره کرده و می‌گوید که در موسیقی و نوا، معنای عمیق‌تری نسبت به آنچه ما می‌دانیم نهفته است. این شعر از پیچیدگی‌های احساسات انسانی و جستجوی معنا در زندگی و عشق می‌گوید.
مطرب آغازید پیش ترک مستدر حجاب نغمه اسرار الست
هوش مصنوعی: خواننده موسیقی، نوازش را آغاز کرد و در حضور جوانی نوشین، پردهپوشی از نغمههای اسرار آمیز را گشود.
من ندانم که تو ماهی یا وثنمن ندانم تا چه می‌خواهی ز من
هوش مصنوعی: من نمی‌دانم که تو مثل ماهی زیبا هستی یا همچون بت بیجان. نمی‌دانم منظورت از من چیست یا چه خواستهای داری.
می‌ندانم که چه خدمت آرمتتن زنم یا در عبارت آرمت
هوش مصنوعی: نمی‌دانم باید چگونه به تو خدمت کنم؛ آیا با نثار جانم یا با سخنانی زیبا.
این عجب که نیستی از من جدامی‌ندانم من کجاام تو کجا
هوش مصنوعی: عجب است که من نمی‌دانم تو کجا هستی و من کجا. به نظر میرسد که بین ما فاصلهای وجود ندارد و انگار همیشه همراه یکدیگر هستیم.
می‌ندانم که مرا چون می‌کشیگاه در بر گاه در خون می‌کشی
هوش مصنوعی: نمی‌دانم چطور مرا به قتل میرسانی؛ گاهی در آغوشم و گاهی با آبرو و جانم.
هم‌چنین لب در ندانم باز کردمی‌ندانم می‌ندانم ساز کرد
هوش مصنوعی: او نیز لب به سخن گشود، ولی من نمی‌دانم. احساس میکنم که او در دل دارد چیزی را نمیگوید یا به گونهای دیگر آواز میخواند.
چون ز حد شد می‌ندانم از شگفتترک ما را زین حراره دل گرفت
هوش مصنوعی: وقتی حالتی پیش میآید که از حد و مرز خود خارج شوم، متوجه نمیشوم که چه شگفتانگیز است. دل ما از این شور و حرارت دچار نگرانی می‌شود.
برجهید آن ترک و دبوسی کشیدتا علیها بر سر مطرب رسید
هوش مصنوعی: آن شخص ترک پری چهره برخواست و با ناز و جذبه خود، به سوی نوازنده رفت.
گرز را بگرفت سرهنگی بدستگفت نه مطرب کشی این دم بدست
هوش مصنوعی: یک سرهنگ در دست خود گرزی را گرفت و گفت: این لحظه وقت کشتن نوازنده نیست.
گفت این تکرار بی حد و مرشکوفت طبعم را بکوبم من سرش
هوش مصنوعی: می‌گوید این تکرار بیپایان و خستهکننده، روح و ذوق مرا به شدت آزرده کرده است، باید آن را از سر خود دور کنم.
قلتبانا می‌ندانی گه مخورور همی‌دانی بزن مقصود بر
هوش مصنوعی: اگر نمیدانی چه باید بخوری، نخور؛ اما اگر می‌دانی، پس به هدف بزن.
آن بگو ای گیج که می‌دانیشمی‌ندانم می‌ندانم در مکش
هوش مصنوعی: بگو ای کسی که در پریشانی، من چیزی را میدانم که تو نمیدانی و از حقایق نمیتوانی فرار کنی.
من بپرسم کز کجایی هی مریتو بگویی نه ز بلخ و نز هری
هوش مصنوعی: اگر بپرسم از کجا هستی، تو خواهی گفت نه از بلخ و نه از هری.
نه ز بغداد و نه موصل نه طرازدر کشی در نی و نی راه دراز
هوش مصنوعی: نه از بغداد و نه از موصل، نه از طراز (شهر معتبری) در کوششی به نی نیست و راه دراز است.
خود بگو من از کجاام باز رههست تنقیح مناط اینجا بله
هوش مصنوعی: بفرما، خودت بگو من از کدام جا هستم. به هر حال، اینجا جای مشخص کردن و تحلیل آن موضوع وجود دارد.
یا بپرسیدم چه خوردی ناشتابتو بگویی نه شراب و نه کباب
هوش مصنوعی: یا از تو میپرسیدم که چه چیز نوشیدی، تو جواب دادی نه شراب خوردهام و نه کباب.
نه قدید و نه ثرید و نه عدسآنچ خوردی آن بگو تنها و بس
هوش مصنوعی: نه غذاهای لذیذ و نه خوراکهای مختلف، فقط بگو که چه چیزی را به تنهایی خوردی.
این سخن‌خایی دراز از بهر چیستگفت مطرب زانک مقصودم خفیست
هوش مصنوعی: این گفتگوی طولانی به چه دلیلی است؟ زیرا مقصود من پنهان است.
می‌رمد اثبات پیش از نفی تونفی کردم تا بری ز اثبات بو
هوش مصنوعی: من پیش از اینکه تو را نفی کنم، اثبات تو را نفی کردهام تا از وجود هیچگونه اثباتی پاک و خالی شوی.
در نوا آرم بنفی این ساز راچون بمیری مرگ گوید راز را
هوش مصنوعی: وقتی در نوا این ساز را بنوازم، وقتی که بمیرم، مرگ رازهایی را که در زندگی داشتم فاش می‌کند.