بخش ۶۱ - جواب دادن قاضی صوفی را
هوش مصنوعی: در این متن، قاضی می‌گوید اگر نبودند مفاهیمی چون خوبی و بدی، نفس، شیطان و درد و رنج، چگونه می‌توانستی بندگان را قضاوت کنی؟ او به این نکته اشاره می‌کند که همه این صفات و مشکلات تنها به خاطر وجود دنیا و واقعیت‌هاست. قاضی به زبان می‌آورد که علم و حکمت بدون هدف و راه درست بی‌فایده‌اند. او بر این باور است که مشکلات و دردهای دنیا نسبت به غفلت از حقیقت آسان‌ترند، زیرا این امور گذرایند، ولی حقیقت و آگاهی از آن باقی است.
گفت قاضی گر نبودی امر مرور نبودی خوب و زشت و سنگ و در
هوش مصنوعی: قاضی گفت اگر حکم و دستوری نبود، نه خوبی و بدی وجود داشت و نه چیزهایی مانند سنگ و در.
ور نبودی نفس و شیطان و هواور نبودی زخم و چالیش و وغا
هوش مصنوعی: اگر نفس و شیطان و هوس در کار نبودند، و اگر زخمها و جنگها و جدالها وجود نداشتند...
پس به چه نام و لقب خواندی ملکبندگان خویش را ای منهتک
هوش مصنوعی: پس به چه نام و با چه لقبی، تو پادشاهی بندگان خود را خواندهای، ای کسی که حرمت و مقام آنها را شکستهای؟
چون بگفتی ای صبور و ای حلیمچون بگفتی ای شجاع و ای حکیم
هوش مصنوعی: وقتی تو را به صبر و بردباری میشمارند، و به شجاعت و حکمتت اشاره میکنند.
صابرین و صادقین و منفقینچون بدی بی ره‌زن و دیو لعین
هوش مصنوعی: صبیان و راستگویان و افراد بخشنده مانند کسی هستند که در برابر بدی، بدون هیچ مانع و دیوانگی ای ایستادگی میکنند.
رستم و حمزه و مخنث یک بدیعلم و حکمت باطل و مندک بدی
هوش مصنوعی: رستم و حمزه و مرد مَخنث، هر سه در علم و حکمت دچار اشتباه و نادانی هستند و از حقیقت دورند.
علم و حکمت بهر راه و بی‌رهیستچون همه ره باشد آن حکمت تهیست
هوش مصنوعی: دانش و خرد برای پیدا کردن راه و حتی در بیراهی هم مفید است، اما اگر همه مسیرها یکسان باشد، آن دانش بیفایده خواهد بود.
بهر این دکان طبع شوره‌آبهر دو عالم را روا داری خراب
هوش مصنوعی: برای این کسبوکار و طبع خاص، هر دو جهان را خراب میکنی و تحمل میکنی.
من همی‌دانم که تو پاکی نه خاموین سؤالت هست از بهر عوام
هوش مصنوعی: من میدانم که تو فردی با دانش و فهم هستی و از روی نادانی سؤال نمیکنی، بلکه این سؤال تو برای کسانی است که دانش کمتری دارند.
جور دوران و هر آن رنجی که هستسهل‌تر از بعد حق و غفلتست
هوش مصنوعی: مشکلات و دردهای زندگی، از بیتوجهی به حقیقت و غفلت از آن، کمتر و آسانتر هستند.
زآنک اینها بگذرند آن نگذرددولت آن دارد که جان آگه برد
هوش مصنوعی: از آنجا که این مسائل و موضوعات گذرا هستند، اما حقیقت و دولت واقعی همیشه باقی میماند. حقیقی که جان و دل انسان را آگاه می‌کند و او را به درک عمیقتری میرساند.