بخش ۹ - در سبب گفتن قصه گوید
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به جستجوی اعتبار و نام آور شدن در دنیا می‌پردازد و به نقش دانش و نیکی در این راه اشاره می‌کند. او به دو شخصیت مهم به نام‌های محمد و ابراهیم اشاره می‌کند که از او برای ورود به دربار شاه یاد شده است. شاعر به تحسین فردوسی و اثرش یعنی شاهنامه می‌پردازد و بر این باور است که نام نیک و دانش از ارزشمندترین دارایی‌ها هستند. همچنین بیان می‌کند که جهانی که در آن زندگی می‌کنیم، پایدار نیست و نهایتاً نام نیک و یاد خداوند باقی می‌ماند. در پایان، شاعر افراد را به جمع‌آوری دانش و گنجینه‌های فکری تشویق می‌کند و تأکید می‌کند که فقط در راه رضایت شاه باید گام بردارند.
یکی کار جُستم‌همی ارجمندکه نامم شود زو به گیتی بلند
هوش مصنوعی: من کار ارزشمندی را جستجو میکنم تا نامم در جهان بلند آوازه شود.
اگر نامهٔ رفتنم را نویددهند این دو پیکِ سیاه و سپید
هوش مصنوعی: اگر خبر رفتنم را به من بدهند، این دو پیامرسان سیاه و سفید.
به رفتن بوَد خوش دلِ شادِ منبه نیکی کند هرکسی یادِ من
هوش مصنوعی: دل شاد من از رفتن خوشحال است و هر کسی که یاد من را به خوبی به خاطر بسپارد، برای من خوب خواهد بود.
مهی بُد سَرِ داد و بنیادِ دینگرانمایه دستورِ شاهِ زمین
هوش مصنوعی: درخشش و زیبایی ماه بر فراز، در حالی که سرنوشت عدالت و اصول ارزشمند دین به عنوان هدایتگر و راهنمای پادشاه زمین قرار دارد.
محمّد مهِ جود و چرخِ هنرسمعیل حصّی مر او را پدر
هوش مصنوعی: محمد، خورشید generosity و محور هنر است؛ سمیع، پدر اوست.
ردی دانش‌آرایِ یزدان‌پرستزمین‌حلم و دریا‌دل و راد‌دست
هوش مصنوعی: شخصی که به دانش و خرد یزدان (خداوند) وابسته است، انسان مهربان، با احساس و شجاعی است که در برابر مشکلات و چالشها ایستادگی می‌کند.
ز چرخِ روان تا بر تیره‌خاکچه و چون گیتی بدانسته پاک
هوش مصنوعی: از آسمان متحرک تا زمین تاریک چه میتوان گفت و چگونه میتوان جهان را بدون آلودگی شناخت؟
خویِ نیک و خوبی و فرزانگی رهِ رادی و رایِ مردانگی
هوش مصنوعی: خوی و رفتار خوب و دانایی، مسیر درست و تصمیمگیریهای شایسته را به دنبال دارد.
نکوبختی و دانش و کلک و تیغخدا ایچ ناداشته زو دریغ
هوش مصنوعی: خوشبختی، علم و هنر و قدرت همه از سوی خداوند است و هیچیک را نباید از او دریغ داشت.
برادرش والا براهیمِ رادگُزینِ جهان گردِ مهتر‌نژاد
هوش مصنوعی: برادرش ابراهیم با احترام و خوشنامی، فردی معتبر و بزرگ در میان مردم و از نسل کسانی است که در جامعه به مقام و درجهای عالی دست یافتهاند.
خنیده به کلک و ستوده به تیربدین گنج‌بخش و بدان شهرگیر
هوش مصنوعی: به این صورت میتوان توضیح داد که با صحبتهای شیرین و تحسینآمیز به این بخشنده گنج و این کسی که قلبها را تسخیر می‌کند، نزدیک میشویم.
دو پروردهٔ شاه بدخواه‌سوزیکی دادورز و یکی دین‌فروز
هوش مصنوعی: دو فردی که هر کدام از نظر آموزش و پرورش تحت تاثیر یک شاه بدخواه قرار گرفتهاند، یکی به زخمها و مصیبتها اشاره می‌کند و دیگری به دین و ایمان اشاره دارد.
جهان را چو دو دیدهٔ روزگارزمان را چو دو دستِ فرمان‌گزار
هوش مصنوعی: جهان مانند دو چشم روزگار است و زمان مانند دو دستی است که فرمان را در دست دارند.
ز هرکس فزون جاهشان نزدِ شاهگذشته درفشِ مهیشان ز ماه
هوش مصنوعی: هر کسی که مقام و مرتبهاش در نزد شاه بیشتر از دیگران بوده، دِرَفش و پرچم او بالاتر از دیگران درخشیده و درخشش او مانند نور ماه است.
به بگماز یک روز نزدیکِ خویشمرا هر دو مهتر نشاندند پیش
هوش مصنوعی: روزی نزدیک به خودم، هر دو بزرگوار مرا جلوی خود نشاندند.
بسی یادِ نامِ نکو رانده شدبسی دفترِ باستان خوانده شد
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد به یاد نام نیک و یادگاریهای گذشته افتادهاند و خاطرات و داستانهای باستانی را مرور کردهاند.
ز هر گونه رأیی فکندند بنپس آن گه گشادند بندِ سخُن
هوش مصنوعی: آنها از هر نوع نظر و عقیدهای دور شدند و سپس رشتهی سخن را گشودند.
که فردوسیِ طوسیِ پاک‌مغز بداده است دادِ سخن‌های نغز
هوش مصنوعی: فردوسی، شاعر بزرگ و با عقل و اندیشهی پاک، به دیگران آموخته است که سخنان زیبا و دلنشین را بیان کنند.
به شهنامه گیتی بیاراسته استبدان نامه نامِ نکو خواسته است
هوش مصنوعی: در داستان بزرگ زندگی، به خوبی و زیبایی رسیده است و در این جا، نام نیک و خوبی را طلب کرده است.
تو هم‌شهری او را و هم‌پیشه ایهم اندر سخن چابک‌اندیشه ای
هوش مصنوعی: تو همزبان و همدل او هستی و در بحث و گفتگو نیز مثل او تند و زیرک هستی.
بدان همره از نامهٔ باستان به شعر آر خرّم یکی داستان
هوش مصنوعی: بدان که از گذشتههای دور، در نامههای کهن، داستانی شاد و زیبا وجود دارد.
بسا نامداران که بردند رنجنهانی نهادند هر جای گنج
هوش مصنوعی: بسیاری از بزرگمردان و سرشناسان که در سکوت و از روی سختی زحمت کشیدند، ثروت و موفقیت خود را در جایی پنهان کردند.
سرانجام رفتند و بگذاشتندنه زیشان کسی بهره برداشتند
هوش مصنوعی: در نهایت آنها رفتند و دیگر کسی از آنها بهرهای نبرد.
تو زین داستان گنجی اندر جهانبمانی که هرگز نگردد نهان
هوش مصنوعی: تو در این ماجرا گنجی هستی که در دنیا باقی خواهی ماند و هیچگاه کاهش نخواهی یافت.
همش هرکسی یابد از آدمیهم از برگرفتن نگیرد کمی
هوش مصنوعی: هر کسی به اندازه خود از انسانها بهرهمند میشود و هیچ کس نمیتواند از تواناییها و استعدادهای دیگران کم کند.
بُوی مانده فرزند ایدر بجایکه همواره نامِ تو ماند بپای
هوش مصنوعی: بوی فرزند ایدر که همیشه در خاطر است، به جای نام تو باقی مانده و پایدار می‌ماند.
ز دانش یکی باغ خرم نهی که از میوه هرگز نگردد تهی
هوش مصنوعی: اگر از دانش یک چیز خوب را برداشت کنی، مانند میوهای می‌ماند که هرگز خالی نمیشود.
جهان جاودانه نماند به کسبهین چیز ازو نیک نام است و بس
هوش مصنوعی: هیچ چیز در این دنیا دائمی نیست و همه چیز تغییر می‌کند. تنها چیزی که از این دنیا باقی می‌ماند، نام نیک و یاد خوب انسانهاست.
کنون کانِ یاقوتِ دانش بکَن ز دریایِ اندیشه دُر دَرفکن
هوش مصنوعی: اکنون از کشتزار دانش، بهترین و گرانبهایترین یافتهها را برکن و از عمق تفکر و اندیشه، گوهرهای روشن و ارزشمندی را بیرون آور.
خرد آتشِ تیز و دل بوته ساز سخن زرِ کن و پاک بر هم گداز
هوش مصنوعی: عقل مانند شعلهای تند است و دل مانند خاکی است که میتواند به هر شکلی درآید. سخن نیک و خالص مانند طلاست که میتواند در کنار هم قرار گیرد و بیعیب و نقص شود.
پس این زرّ و این گوهران بار کندر این گنج یکباره انبار کن
هوش مصنوعی: پس این طلا و سنگهای قیمتی را جمع کن و همه را در این گنجینه یکجا قرار بده.
ز کس یادِ این گنج بر دل میارجز از شاه ارّانیِ شهریار
هوش مصنوعی: به هیچ کس جز شاه ارّانی یاد و خاطره این گنج را در دل نیاور.
مجوی اندرین کار جز کامِ اویمنه مُهر بر وی به جز نامِ اوی
هوش مصنوعی: در این کار تنها خواسته او را جستجو کن و غیر از نام او، بر روی هیچ چیز دیگری مهر نزن.
که تا جایگه یافتی نخجوانبدین شاه شد بختِ پیرت جوان
هوش مصنوعی: وقتی که به جایگاه مناسبی رسیدی، سرنوشتت به شکلی تغییر کرد که شانس و بختت دوباره جوان و فعال شد.