بخش ۵۲ - فرستادن خسرو شاپور را به طلب شیرین
هوش مصنوعی: در این متن، داستانی از عشق و شفاعت بین دو شخصیت، شه و شاپور روایت میشود. شه از شاپور میخواهد تا محبوبش را به او برساند، اما با نگرانی از عواقب این رابطه، از وی میخواهد که با احتیاط عمل کند. شه احساس میکند که با وجود عشقش به مریم، از او دور افتاده است و این دوری برایش رنجآور است. شاپور به او توصیه میکند که در این راه احتیاط کند و از خطرات پیشرو آگاه باشد. در ادامه، شه از تلخیهای عشق و مشکلاتی که با آن روبهرو است، میگوید و به درد و رنجی که ناشی از این عشق برایش به وجود آمده اشاره میکند. او همچنین حس ناامیدی و عذاب وجدانش را به خاطر ارتباطش با مریم بیان میکند. در نهایت، شاپور این داستان را با محبت و توجه به احساسات شه و درک عمیق او از عشقش میشنود و به او توصیه میکند که به سهولت و خرد عمل کند.
شفاعت کرد روزی شه به شاپورکه تا کی باشم از دل‌دارِ خود دور
هوش مصنوعی: روزی پادشاه از شاپور خواست که تا چه زمانی باید از معشوق خود دور بماند.
بیار آن ماه را یک شب درین برجکه پنهان دارمش چون لعل دَر دُرج
هوش مصنوعی: آن شب زیبا را به یاد بیاور که ماه را در برج پنهان کرده بودم، مانند لعل گرانبهایی که در جعبهای محفوظ است.
من از بهر صلاح دولت خویشنیارم رغبتی کردن بِدو بیش
هوش مصنوعی: من به خاطر بهبود وضعیت خودم هیچ اشتیاقی به تغییر یا همکاری ندارم.
که ترسم مریم از بس ناشکیبیچو عیسا برکشد خود را صلیبی
هوش مصنوعی: نگرانم که مریم به خاطر بیصبریاش، مانند عیسی، خود را به صلیب بکشد.
همان به‌تر که با آن ماه دل‌دارنهفته دوستی ورزم پری‌وار
هوش مصنوعی: به‌تر است که با آن دلبر زیبا و دوستداشتنیام که مانند پری است، در پنهانی روابط دوستانهای برقرار کنم.
اگر چه سوخته پایم ز راهشچو دست سوخته دارم نگاهش
هوش مصنوعی: هرچند که پایم در مسیر او آسیب دیده و سوخته است، اما چشمانم به زیبایی او دوخته شده است.
گر این شوخ آن پری‌رخ را ببیندشود دیوی و بر دیوی نشیند
هوش مصنوعی: اگر این جوان شوخ آن دختر زیبا را ببیند، مانند دیوی خواهد شد و بر روی دیوان مینشیند.
پذیرُفتار فرمان گشت نقاشکه بندم نقش چین را در تو خوش باش
هوش مصنوعی: نقاش فرمان می‌دهد که ویژگیهای چهره چین (چین و چروکهای صورت) را به گونهای بکشیم که تو در آن زیبا به نظر بیایی.
به قصر آمد چو دریا‌یی پر از جوشکه باشد موج آن دریا همه نوش
هوش مصنوعی: به کاخ و منزلت مانند دریا‌یی پُر از موج و هیجان وارد شد. زیرا هر موج آن دریا خوشمزه و لذتبخش است.
حکایت کرد با شیرین سرآغازکه وقت آمد که بر دولت کنی ناز
هوش مصنوعی: شیرین از آغاز داستان سخن گفت و اعلام کرد که زمان آن رسیده است که بر نعمت و خوشبختی خود فخر فروشی کند.
ملک را در شکار‌ت رخش تند استولیک از مریمش شمشیر کند است
هوش مصنوعی: شکارچی در پی شکار است و اسبش چابک و سریع حرکت میکند، اما از سوی دیگر، مریم به سبب شخصیت نورانی و آرامشبخش خود، سلاحی است که خطر را از بین میبرد.
از آن او را چنین آزرم داردکه از پیمان قیصر شرم دارد
هوش مصنوعی: او به خاطر اینکه از پیمان قیصر خجالت میکشد، اینگونه شرم دارد و از او دوری میکند.
بیا تا یک سواره برنشینیمره مُشگوی خسرو برگزینیم
هوش مصنوعی: بیا تا سوار بر اسب شویم و راهی را که عشق و زیبایی را به ما میرساند، انتخاب کنیم.
طرب می‌ساز با خسرو نهانیسر آید خصم را دولت چو دانی
هوش مصنوعی: با شادی و نشاط، به یاد خسرو، بر دشمن غلبه میکنی، وقتی خودت دانا باشی و آگاهی داشته باشی.
بت تنها نشین ماه تهی‌روتهی از خویشتن تنها ز خسرو
هوش مصنوعی: بت تنها، در هالهای از سکوت و خلوت، خالی از وجود خود و احساسات است. او در غم دوری از معشوقش، به شدت تنهایی و یأس را تجربه میکند.
به تندی بَرزد آواز‌ی به شاپورکه از خود شرم دار ای از خدا دور
هوش مصنوعی: صدای تندی به شاپور رسید که به او میگوید از خودت شرم کن، ای کسی که از خدا فاصله گرفتهای.
مگو چندین که مغز‌م را برفتیکفایت کن تمام است آن چه گفتی
هوش مصنوعی: نگو که چقدر فکر و ذهن من را درگیر کردی، همین مقدار که گفتی کافی است و دیگر نیازی به ادامه نیست.
نه هر گوهر که پیش آید توان سفتنه هرچه آن بر زبان آید توان گفت
هوش مصنوعی: هر چیزی که به چشم میآید ارزش نگهداشتن ندارد و هر کلمهای که بر زبان میآید، لزوماً درست یا مناسب نیست.
نه هر آبی که پیش آید توان خوَردنه هرچه از دست برخیزد توان کرد
هوش مصنوعی: هر آبی که به چشمت میرسد، نمیتوانی بنوشی و هر کاری که از دستت برمیآید، نمیتوانی انجام دهی.
نیاید هیچ از انصاف تو یادمبه بی‌انصافی‌ات انصاف دادم
هوش مصنوعی: هیچ یادم نمیآید که از انصاف تو بگویم، چرا که به خاطر بی‌انصافی‌ات، به تو انصاف دادم.
از این صنعت خدا دوری دهادَتخرد ز‌این کار دستور‌ی دهادَت
هوش مصنوعی: خدا تو را از این کار دور کند و عقل تو را از این نوع کارها بازدارد.
بر آوردی مرا از شهریار‌یکنون خواهی که از جانم برآری؟
هوش مصنوعی: من از مقام و ارجمندی بالا بلند شدم، حالا آیا میخواهی که جانم را هم از من بگیری؟
من از بی‌دانشی در غم فتادمشدم خشک از غم اندر نم فتادم
هوش مصنوعی: به خاطر ناآگاهیام، در درد و اندوه فرو رفتم و از شدت غم، به حالت خشک و بیحرکت درآمدم.
در آن جان گر ز من بودی یکی سوزبه گیسو رُفتمی راهش شب و روز
هوش مصنوعی: اگر جان تو از من بود، در آن صورت هر روز و هر شب با موهایت آتشین میرفتم.
خر از دکان پالان‌گر گریزدچو بیند جو‌فروش از جای خیزد
هوش مصنوعی: خر هنگامی که متوجه شود که پالان‌گر در حال کار نیست، از دکان فرار میکند و به همین ترتیب، جو‌فروش هم از جایش به حرکت درمیآید.
کسادی چون کشم؟ گوهرنژادمنخوانده چون روم؟ آخر نه بادم
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم از کسادی زندگیام شکایت کنم؟ وقتی که نیاکانم را نخواندهام و نمیدانم به کجا میروم. در حقیقت، من هم مانند باد هستم.
چو ز‌آب حوض تَر گشته‌ست زینمخطا باشد که در دریا نشینم
هوش مصنوعی: وقتی که از آب حوض خیس شدهام، نباید خطایی کنم و در دریا بنشینم.
چه فرمایی دلی با این خرابیکنم با اژدها‌یی هم‌نقابی
هوش مصنوعی: چه باید بگویم به دلی که اینگونه ویران شده است، در حالی که همدم من اژدها‌یی است که همنقاب است و به ظاهر میتواند همراستای من باشد.
چو آن درگاه را درخور نیفتمبه زور آن بِهْ که از در درنیفتم
هوش مصنوعی: اگر نتوانم به زور وارد آن درگاه شوم، به‌تر است که اصلاً از آن در عبور نکنم.
ببین تا چند بار اینجا فتادمبه غم‌خوار‌ی و خواری دل نهادم
هوش مصنوعی: ببین چند بار به خاطر اندوه و غم، در اینجا به ذلت و عذاب افتادهام و دلخوشیام را از دست دادهام.
نیفتاد آن رفیق بی‌وفا راکه بفرستد سلامی خشک ما را
هوش مصنوعی: دوست بی‌وفا هیچگاه پیام خشک و بیاحساس ما را فرستادنی نمیداند.
به یک گز مقنعه تا چند کوشم؟سلیح مردمی تا چند پوشم؟
هوش مصنوعی: چرا باید با یک پوشش ناچیز خود را محدود کنم؟ تا کی باید به ظاهری کهنه و بیمقدار اکتفا کنم؟
روا نبود که چون من زن شماریکُله‌داری کند با تاج‌دار‌ی
هوش مصنوعی: این ناپسند است که کسی مانند من، که مقام و مرتبهاش بالا است، به دست افرادی که خود را بزرگ و باوقار میدانند، بیاحترامی شود.
قضای بد نگر کآمد مرا پیشخسک بر خستگی و خار بر ریش
هوش مصنوعی: بدترین سرنوشت به سراغ من آمده است، به گونهای که همچون خارهای زشت در چهرهام نشسته است و بر من فشار آورده.
به گل چیدن بُدم، در خار ماندمبه کاری می‌شدم، در بار ماندم
هوش مصنوعی: در پی زیبایی و خوشی بودم، ولی به مشکلات و دردسرها گرفتار شدم. در تلاش برای انجام کارهای خوب، در وضعیتی ناخوشایند باقی ماندم.
چو خود بد کردم از کس چون خروشم؟خطای خود ز چشم بد چه پوشم؟
هوش مصنوعی: وقتی خودم به خودم آسیب زدم، چگونه میتوانم از دیگران شکایت کنم؟ اشتباه خود را از دید دیگران پنهان کنم چه فایدهای دارد؟
یکی را گفتم این جان و جهان استجهان بستد کنون دربند جان است
هوش مصنوعی: به یکی گفتم که این زندگی و دنیا به هم وابستهاند، ولی اکنون که دنیا را گرفته است، جان و زندگی در تنگنا قرار دارد.
نه هر کس کآتشی گوید زبانشبسوزاند تف آتش دهانش
هوش مصنوعی: هر کسی که درباره آتش صحبت میکند، لزوماً زبانش را نمیسوزاند؛ اما کسی که حرفهایش شعلهور باشد، میتواند با کلماتش دیگران را بسوزاند.
ترازو را دو سر باشد نه یک سریکی جو در حساب آرد یکی زر
هوش مصنوعی: ترازو باید دو کفه داشته باشد تا وزنها را به درستی اندازهگیری کند، یک کفه برای محاسبه جو و دیگری برای محاسبه طلا.
ترازو‌یی که ما را داد خسرویکی سر دارد آن هم نیز پر جو
هوش مصنوعی: ترازوئی که خسرو به ما داده، فقط یک کفه دارد و آن هم پر از جو است.
دلم ز‌آن جو که خرباری نداردبه غیر از خوردنش کاری ندارد
هوش مصنوعی: دل من از آن وضع و حال خسته است که جز خوردن چیزی برای انجام دادن ندارد.
نمانم جز عروسی را در این سنگکه از گچ کرده باشندش به نیرنگ
هوش مصنوعی: من فقط عروسکی را در این سنگی که به دروغ از گچ ساختهاند، باقی نخواهم ماند.
عروس گچ شبستان را نشایدترنج موم ریحان را نشاید
هوش مصنوعی: عروس گچکاری شبستان، زیبایی و ارزش خود را دارد و نمیتوان آن را با چیزهایی مانند ترنج موم یا ریحان مقایسه کرد. هر کدام از این زیباییها و ارزشها، جایگاه خاص خود را دارند.
بسی کردم شگرفی‌ها که شایدکه گویم وز توام شرمی نیاید
هوش مصنوعی: من کارهای بزرگی انجام دادهام که شاید بتوانم از آنها بگویم، اما از تو شرمی احساس نمیکنم.
چه کرد آن رهزن خون‌خوارهٔ منجز آتش پاره‌ای دربارهٔ من
هوش مصنوعی: رهزن بیرحم من چه کارهایی با من کرده است جز اینکه تنها شعلههای آتش را در درون من روشن کرده است.
من اینک زنده، او با یار دیگرز مهر انگیخته بازار دیگر
هوش مصنوعی: من الآن زندهام، اما او با فردی دیگر، به عشق و دوستی، دنیای جدیدی را آغاز کرده است.
اگر خود روی من رویی است از سنگدر او بیند، فروریزد از این ننگ
هوش مصنوعی: اگر بر روی من چهرهات نمایان باشد، سنگ هم که به آن نگاه کند، از شرم فرو میریزد.
گرفتم سگ‌صفت کردندم آخربه شیر سگ نپروردندم آخر
هوش مصنوعی: من را مانند سگ رفتار کردند، اما در نهایت همانند شیر دست نیافتم.
سگ از من بِهْ بود گر تا توانمفریبش را چو سگ از در نرانم
هوش مصنوعی: اگر توانایی داشته باشم، برتری سگ را بر خود میپذیرم، چون اگر او را به خوبی تربیت کنم، به‌تر از من عمل میکند.
شوم پیش سگ، اندازم دلی راکه خواهد سگ‌دل بی‌حاصلی را
هوش مصنوعی: من خود را در برابر نابخردان قرار میدهم و دلی را که میخواهد از بی‌حاصلی رنج بکشد، به حال خود رها میکنم.
دل آن بِهْ کاو بدان کس وانبیندکه در سگ بیند و در ما نبیند
هوش مصنوعی: دل به‌تر است به کسی وابسته باشد که به آن شخص توجه نمیکند و در عوض، به چیزهای بیارزش فکر میکند و ما را نادیده میگیرد.
مرا خود کاشکی مادر نزادیو گر زادی به خورد سگ بدادی
هوش مصنوعی: ای کاش که هرگز به دنیا نمیآمدم، و اگر هم به دنیا آمده بودم، ای کاش مرا به دست سگ میسپردی.
بیا تا کژ نشینم راست گویمچه خواری‌ها کز او نامد به رویم
هوش مصنوعی: بیا تا بنشینیم و صادقانه صحبت کنیم، بگویم چه زحمتها و شرمندگیهایی که از این موضوع بر من نازل شده است.
هزاران پرده بستم راست در کارهنوزم پردهٔ کژ می‌دهد یار
هوش مصنوعی: من هزاران پرده و راز را پوشاندهام، اما هنوز هم دوست من با رفتارهای ناهموار و پیچیدهاش، رازهای دیگری را فاش میکند.
شد آبم و او به مویی تَر نیامدچنان کآبی به آبی بر نیامد
هوش مصنوعی: من همچون آب شدهام و او در برابر من ذره‌ای تغییر نکرده است، مانند آبی که در کنار آبی دیگر تأثیری بر هم نمیگذارند.
چگونه راست آید رهزنی راکه ریزد آبروی چون منی را
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است کسی که به دیگران آسیب میزند، آبروی فردی مانند من را از بین ببرد؟
فرَس با من چنان در جنگ رانده‌ستکه جای آشتی‌رنگی نمانده‌ست
هوش مصنوعی: اسب من در نبرد چنان خستگیناپذیر بوده است که هیچ نشانهای از آشتی و صلح باقی نمانده است.
چو ما را نیست پشمی در کلاهشکشیدم پشم در خیل و سپاهش
هوش مصنوعی: زمانی که ما خودمان چیزی نداریم، به ناچار در جمع او، چیزی از خود میگذاریم.
ز بس سر زیر او بردن خمیدمز بس تار غمش خود را ندیدم
هوش مصنوعی: به خاطر این که همیشه سر به زیر او داشتم و از غم او تحمل میکنم، خودم را فراموش کردهام و خمیده شدهام.
دلم کور است و بینایی گزیندچه کوری دل چه آن کس کو نبیند
هوش مصنوعی: دل من نابینا است و کسی که در زندگی بینایی دارد، چه فرقی دارد که دلش کور باشد یا آنکه خود را به نادانی زده باشد و واقعیت را نبیند؟
سرم می‌خارد و پروا ندارمکه در عشقش سر خود را بخارم
هوش مصنوعی: سرم خارش دارد و برایم اهمیتی ندارد که در عشق او، خودم را اذیت کنم.
زبانم خود چنین پرزخم از آن استکه هرچ او می‌دهد زخم زبان است
هوش مصنوعی: زبان من به خاطر دردهای زیادی که تحمل کرده، اینگونه زخمآور شده است، زیرا هر سخنی که از دیگران میشنوم، مانند زخم زبان است.
سِزد گر با من او همدم نباشدز کس بختم نبُد زو هم نباشد
هوش مصنوعی: اگر او همراهم نباشد، از کسی دیگر هم من خوشبخت نخواهم بود.
بدین بختم چون او هم‌خوابه بایدکز او سرسام را گرمابه پاید
هوش مصنوعی: به خاطر سرنوشت خودم، باید با کسی همنشین شوم که از او هیچ چیز جز جنون نمیگیرم و همواره در بلایای او غرق شوم.
دلم می‌جست و دانستم کز ایامزیانی دید خواهم کام و ناکام
هوش مصنوعی: دل من به دنبال خوشحالی بود و با خودم فکر کردم که از روزگار زیان خواهم دید، اما در نهایت هم به آرزوهایم میرسم و هم دچار ناامیدی میشوم.
بلی هست آزموده در نشان‌هاکه هر کش دل جهد بیند زیان‌ها
هوش مصنوعی: بله، افرادی هستند که تجربههایی دارند و میتوانند از نشانهها متوجه شوند که وقتی دل انسان تلاش کند، همیشه ممکن است به ضررهایی برخورد کند.
کنونم می‌جهد چشم گهربارچه خواهم دید! بسم‌الله دگر بار
هوش مصنوعی: اکنون چشمان باارزش من از شوق و هیجان میدرخشد، چه چیزی را میخواهم ببینم! دوباره با نام خدا شروع میکنم.
مرا زین قصر بیرون گر بهشت استنباید رفت اگر چه سرنبشت است
هوش مصنوعی: اگرچه اینجا بهشتی است، اما اگر باید از این کاخ بیرون بروم، نمیخواهم بروم.
گر آید دختر قیصر نه شاپورازین قصرش به رسوایی کنم دور
هوش مصنوعی: اگر دختر قیصر به این قصر بیاید، حتی شاپور هم باید از اینجا برود و به رسوایی من پایان دهد.
به دستان می‌فریبندم نه مستمنیارند از ره دستان به دستم
دستان در اینجا یعنی حیله و تزویر
اگر هوش مرا در دل ندانندمن آن دانم که در بابل ندانند
هوش مصنوعی: اگر دیگران در دل خود به هوش و فهم من پی نبرند، من خود میدانم که حتی در بابل هم کسی به این درک نمیرسد.
سر اینجا بِهْ بود سرکش نه آنجاکه نعل اینجاست، در آتش نه آنجا
هوش مصنوعی: به‌تر است که در اینجا سر خود را نگهداریم و با آرامش عمل کنیم، نه اینکه به جایی برویم که عواقبش میتواند خطرناک یا آتشین باشد.
اگر خسرو نه کیخسرو بود شاهنباید کردنش سر پنجه با ماه
هوش مصنوعی: اگر خسرو، که نامش به عنوان یک پادشاه بزرگ و محترم شناخته میشود، نمیبود، نباید به هیچ قیمتی به او احترام میگذاشتند و او را برتر از دیگران میدانستند. در واقع، این بیت به نوعی به اهمیت مقام و شخصیت یک فرد اشاره دارد.
بِهْ اَر پهلو کند زین نرگس مستنهد پیشم چو سوسن دست بر دست
هوش مصنوعی: اگر در کنار من نرگس زیبا قرار بگیرد، همچون گل سوسن دست به دست هم میزند.
و گر با جوش گرمم برستیزدچنان جوشم کز او جوشن بریزد
هوش مصنوعی: اگر با شدت و حرارت بخواهم مبارزه کنم، آنقدر شور و شوق خواهم داشت که از آن شور، به مانند آب جوش، برمیریزد.
فرستم زلف را تا یک فن آردشکیبش را رسن در گردن آرد
هوش مصنوعی: میخواهم موهای خود را بفرستم تا با یک روش، صبر و تحملش را به زنجیر بکشد.
بگویم غمزه را تا وقت شب‌گیرسمندش را به رقص آرد به یک تیر
هوش مصنوعی: باید بگویم که این زیبایی و جذابیت میتواند به اندازهای باشد که پروانهوار به دورش بچرخد و دل هر کسی را با یک نگاهش بهدست آورد.
ز گیسو مشک بر آتش فشانمچو عودش بر سر آتش نشانم
هوش مصنوعی: من موهایم را مانند مشک بر آتش میافکنم، مانند عود که بر روی آتش قرار میگیرد و بوی خوشی را منتشر میکند.
ز تاب زلف خویش آرم به تابشفرو بندم به سِحر غمزه خوابش
هوش مصنوعی: از زیبایی و جاذبهی موهای خود، به حالت افسونگری میافتم و با چشمان فریبندهام، خواب او را میگیرم.
خیالم را بفرمایم که در خواببدین خاکش دواند تیز چون آب
هوش مصنوعی: به ذهنم اجازه میدهم که در خواب، مانند آبی سریع و روان بر این خاک بگذرد.
مرا بگذار تا گریم بدین روزتو مادر مرده را شیون میآموز
هوش مصنوعی: مرا رها کن تا برای این روز تو، با تمام وجود گریه کنم، انگار که میخواهم به مادر مرده یاد بدهم چگونه شیون کند.
منم کز یاد او پیوسته شادمکه او در عمرها نارد به یادم
هوش مصنوعی: من همیشه از یاد او خوشحالم، زیرا او هرگز در زندگیش به یاد من نیست.
ز مهرم گرد او بویی نگرددغم من بر دلش مویی نگردد
هوش مصنوعی: از محبت من بویی به دور او نمیرسد و غم من به دل او نمینشیند.
گر آن نامهربان از مهر سیر استزمانه بر چنین بازی دلیر است
هوش مصنوعی: اگر آن بیرحم از محبت خسته شده باشد، زمانه بر این نوع بازی شجاع است.
شکیبایی کنم چندان که یک روزدرآید از در مهر آن دل‌افروز
هوش مصنوعی: صبر و تحمل میکنم تا روزی آفتاب خوشبختی و عشق به زندگیام از در بیاید و غمهایم را دور کند.
کمند دل در آن سرکش چه پیچمرسن در گردن آتش چه پیچم
هوش مصنوعی: دل من به عشق آن سرکش گرفتار است، مانند اینکه بخواهم طناب را دور گردن آتش بپیچم.
زمینم من به قدر او آسمان‌وارزمین را کی بود با آسمان کار
هوش مصنوعی: من به اندازهای که او آسمانی و بزرگ است، بر زمین گام برمیدارم. آیا زمین در کار آسمان دخالتی دارد؟
کند با جنس خود هر جنس پروازکبوتر با کبوتر، باز با باز
هوش مصنوعی: هر موجودی با همنوعان خود معاشرت و ارتباط میکند؛ همانطور که کبوترها با کبوترها و بازها با بازها همراهی میکنند.
نشاید باد را در خاک بستننه با هم آب و آتش را نشستن
هوش مصنوعی: نباید باد را در خاک حبس کرد، همچنان که نمیتوان آب و آتش را در کنار هم قرار داد.
چو وصلش نیست از هجران چه ترسمتنی نا‌زِنده از زندان چه ترسم
هوش مصنوعی: وقتی که از وصال او خبری نیست، از هجران او چه بترسم؟ اوج غم و درد را در زندانی که در آن هستم، حس نمیکنم.
بُوَد سرمایه‌داران را غمِ بارتهی‌دست ایمن است از دزد و طرار
هوش مصنوعی: سرمایه‌داران نگران نیستند، چون آرامش آنها از تهیدستی در امان است و از دزدان و شیادان دور میمانند.
نه آن مرغم، که بر من کس نهد قیدنه هر بازی تواند کردنم صید
هوش مصنوعی: من نه آن پرندهای هستم که کسی بتواند مرا در قید خود درآورد، و نه هر بازیای میتواند مرا به دام بیندازد.
گر آید خسرو از بت‌خانهٔ چینز شورستان نیابد شهد شیرین
هوش مصنوعی: اگر خسرو از معبد بتها در چین بیاید، از جای شورو حال خود هیچگونه طعمی از شهد شیرین نخواهد برد.
اگر شبدیز توسن را تکی هستز تیزی نیز گل‌گون را رگی هست
هوش مصنوعی: اگر اسب تندرو و زیبایی مانند شبدیز تنها باشد، نشاندهنده این است که حتی گلهای زیبا و تیز هم ریشههایی دارند که از تنهایی و برتری آنها خبر می‌دهد.
و گر مریم درخت قند گشته استرطب‌های مرا مریم سرشته است
هوش مصنوعی: اگر مریم به درخت قند تبدیل شده باشد، رطبهای من نیز به دست مریم چیده شده است.
گر او را دعوی‌ِ صاحب‌کلاهی استمرا نیز از قصب سربند شاهی است
هوش مصنوعی: اگر او که صاحب کلاهی است درگیر دعوا باشد، من هم گردنبند شاهی دارم که از قصب ساخته شده است.
نخواهم کردن این تلخی فراموشکه جان شیرین کَنَد، مریم کُند نوش
هوش مصنوعی: نمیتوانم این تلخی را فراموش کنم، زیرا این تلخی به جان شیرین من تأثیر میگذارد، مثل اینکه مریم یک نوشیدنی شیرین را برای من آماده کرده باشد.
یکی در جست و دریا در کمین یافتیکی سرکه طلب کرد، انگبین یافت
هوش مصنوعی: شخصی در جست و جوی چیزی بود و در حالیکه به نظر میرسید دریا در انتظار اوست، او برای چیزی معمولی مانند سرکه درخواست کرد، اما در عوض چیز بسیار با ارزشی مانند انگبین (عسل) پیدا کرد.
همه ساله نباشد سینه بر دستبه هر جا گِردرانی، گَردنی هست
هوش مصنوعی: هر سال نمیتوان با دل شکسته و غمگین زندگی کرد، در هر مکانی که بروی، زندگی درسهای خود را دارد.
نبودم عاشق اَر بودم به تقدیرپشیمانم خطا کردم چه تدبیر
هوش مصنوعی: اگر عاشق نمیشدم، حالا به سرنوشت خودم تأسف نمیخوردم. احساس میکنم در تصمیمگیریام اشتباه کردهام.
مِزاحی کردم او درخواست پنداشتدروغی گفتم او خود راست پنداشت
هوش مصنوعی: من به او شوخی کردم و او فکر کرد که منظورم جدی است، و وقتی چیزی گفتم، او آن را حقیقتی واقعی تصور کرد.
دل من هست از این بازار بی‌زارقسم خواهی به دادار و به دیدار
هوش مصنوعی: دل من از این بازار خسته و دور است. اگر میخواهی، نزد خداوند بیا و به دیدار او برو.
سخن را رشته بس باریک رشتمو گرچه در شب تاریک رشتم
هوش مصنوعی: سخنانم بسیار ظریف و نازک است و حتی اگر در تاریکی شب هم باشد، رشته کلامم قابل پیگیری و درک است.
چنین تا کی چو موم افسرده باشمبرافروزم، و گر نه مرده باشم
هوش مصنوعی: تا کی باید مانند موم بیروح و بیاحساس باشم؟ اگر روشن و زنده نباشم، پس به‌تر است که از وجودم خبری نباشد.
به نفرینش نگویم خیر و شر هیچخداوندا تو می‌دانی دگر هیچ
هوش مصنوعی: نسبت به نفرینی که به من میکند، هیچ چیز نمیگویم. ای خداوند، تو خود می‌دانی که دیگر هیچ چیز اهمیتی ندارد.
لبْ آن کس را دهم کو را نیاز استنه دستی راست حلوا کآن دراز است؟
هوش مصنوعی: به کسی که نیازمند است، لبم را میدهم و نه به کسی که تنها دستی برای گرفتن حلوا دراز کرده است.
بهاری را که بر خاکش فشانیاز آن بِهْ کش بَرد باد خزانی
هوش مصنوعی: اگر در بهار بر خاکی گل بیفشانی، باد خزانی آن را از بین میبرد و میگیرد.
گرفتار سگان گشتن به نخجیربه از افسوس شیران زبون‌گیر
هوش مصنوعی: به‌تر است که در دام سگها بیفتیم تا اینکه متاثر از زبونی شیرهای ضعیف شویم.
بیا گو گر منت باید چو مردانبه پای خود کسی رنجه مگردان
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از دیگران خواستهای داشته باشی، به شیوهای محترمانه و با شخصیت برخورد کن و از ایجاد زحمت برای دیگران خودداری کن.
هژبرانی که شیران شکارندبه پای خود پیام خود گذارند
هوش مصنوعی: شیرانی که یازان را صید میکنند، با قدرت و توانایی خود اثر خود را به جا میگذارند.
چو دولت پای‌بست اوست پایمبه پای دیگران خواندن نیایم
هوش مصنوعی: وقتی که نعمت و وضعیت خوب من به این قوام و استحکام است، هرگز اجازه نمیدهم که خودم را به پای دیگران وابسته کنم.
به دوش دیگران زنبیل سایند؟به دندان کسان زنجیر خایند؟
هوش مصنوعی: آیا دیگران بار سنگینی را بر دوش خود حمل میکنند؟ آیا برخی مردم با دندان زنجیرهای خود را میکشند؟
چه تدبیر از پی تدبیر کردننخواهم خویشتن را پیر کردن
هوش مصنوعی: من هرگز قصد ندارم که با تدبیرهای خودم باعث پیر شدن خودم شوم.
به پیری مِی خورم؟ بادم قدح خردکه هنگام رحیل آخور زند کرد
هوش مصنوعی: آیا در پیری شراب بنوشم؟ بادم به خاطر خردم، زیرا زمان رفتن به دنیا مانند پیری نزدیک است.
به نادانی درافتادم بدین دامبه دانایی برون آیم سرانجام
هوش مصنوعی: در اثر نادانی به دام افتادهام، اما به زودی با کسب دانش و آگاهی از این وضعیت رهایی خواهم یافت.
مگر نشنیدی از جادوی جوزنکه داند دود هر کس راهِ روزن
هوش مصنوعی: آیا نشنیدی که جادوی جوزن میداند که دود هر کس چگونه از روزن خارج میشود؟
مرا این رنج و این تیمار دیدنز دل باید نه از دل‌دار دیدن
هوش مصنوعی: این درد و زحمت که من میکشم، باید از دل خودم باشد و نه از کسی که به من عشق میورزد یا به من توجه دارد.
همه جا دزد از بیگانه خیزدمرا بنگر که دزد از خانه خیزد
هوش مصنوعی: در هر جایی دزدها از بیرون میآیند، اما من را ببین که دزد از درون خانهام به سرقت میپردازد.
به افسون از دل خود رست نتوانکه دزد خانه را در بست نتوان
هوش مصنوعی: نمیتوان با فریب و جادو از دل خود رهایی یافت، چون نمیتوان دزد خانه را در بند کرد.
چو کوران گر نه لعل از سنگ پرسمچرا دِه بینم و فرسنگ پرسم
هوش مصنوعی: اگر مانند کوران از سنگ لعل بپرسم، چرا باید دِه را ببینم و فرسنگ را بپرسم؟
دل من در حق من رای بد زدبه دست خود تبر بر پای خود زد
هوش مصنوعی: دل من که باید از من حمایت کند، به من خیانت کرد و خود را به دردسر انداخت.
دلی دارم کز او حاصل ندارممرا آن بِهْ که دل با دل ندارم
هوش مصنوعی: من دلی دارم که از آن بهرهای نمیبرم. برای من به‌تر است که دل به دل دیگری نسپارم.
دلم ظالم شد و یارم ستم‌کارازین دل بی‌دلم زین یار بی‌یار
هوش مصنوعی: دلم به خاطر یارم که ظلم میکند، بسیار ناراحت شده و از این دل بییارم که بدون او رنج میکشم، در درد و اندوه هستم.
شدم دل‌شاد روزی با دل‌افروزاز آن روز اوفتادستم بدین روز
هوش مصنوعی: روزی با کسی که باعث خوشحالیام بود، شاد و مسرور بودم، اما اکنون به زمانی افتادهام که او دیگر در کنارم نیست.
غم روزی خورد هرکس به تقدیرچو من غم‌روزی اوفتادم چه تدبیر
هوش مصنوعی: هر کس به تقدیرش غم میخورد، حالا که من هم به غم افتادم، چه کاری میتوانم بکنم؟
نهان تا کی کنم سوزی به سوزیبه سر تا کی برم روزی به روزی
هوش مصنوعی: تا کی میتوانم از درد خود پنهان بمانم و تا کی میتوانم هر روز با این ناراحتی سر کنم؟
مرا کز صبر کردن تلخ شد کامسزد گر لعبت صبرم نهی نام
هوش مصنوعی: اگر نتیجه صبر کردن من تلخ و ناگوار شده، منطقی است که اگر معشوقم مرا از صبر بازدارد، نام او را بر زبان بیاورم.
اگر دورم ز گنج و کشور خویشنه آخر هستم آزاد سر خویش
هوش مصنوعی: اگر از ثروت و میهن خود دور باشم، اما در نهایت آزاد و سربلند هستم.
نشاید حکم کردن بر دو بنیادیکی بر بی‌طمع، دیگر بر آزاد
هوش مصنوعی: نباید در مورد دو اصل قضاوت کرد؛ یکی بدون طمع و دیگری در آزادی عمل.
و ز‌آن پس مهر لؤلؤ بر شکر زدبه عناب و طبرزد بانگ بر زد
هوش مصنوعی: پس از آن، مروارید عشق بر شکر درخشید و سرخی انگور بر آن زیبایی افزود و صدایی سر داد.
که گر شه گوید او را دوست دارمبگو کاین عشوه ناید در شمارم
هوش مصنوعی: اگر شاه بگوید که او را دوست دارم، بگو که این نوع محبت برای من ارزشی ندارد.
و گر گوید بدان صبحم نیاز استبگو بیدار منشین شب دراز است
هوش مصنوعی: اگر بگوید که به سپیدهدم نیاز دارم، بگو که دراز بمان و شب به خواب نرود.
و گر گوید به شیرین کِی رَسَم بازبگو با روزهٔ مریم همی ساز
هوش مصنوعی: اگر بگوید که به شیرینی کِی میرسم، پاسخ بده که با روزهٔ مریم سازگاری دارم.
و گر گوید بدان حلوا کشم دستبگو رغبت به حلوا کم کند مست
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که به خاطر عشق و علاقهام به حلوا، دستم را به سوی آن میبرم، باید بدانی که این حرفها نشاندهندهی کم شدن تمایل و اشتیاق او به حلوا است.
و گر گوید کشم تنگش در آغوشبگو کاین آرزو بادت فراموش
هوش مصنوعی: اگر بگوید که من او را محکم در آغوش میکشم، به او بگو که این آرزو برای تو فراموش شده است.
و گر گوید کنم ز‌آن لب شکرریزبگو دور از لبت، دندان مکن تیز
هوش مصنوعی: اگر او بگوید که من از آن لب شیرین صحبت کنم، باید بگویی دور از لبت، دندانهایت را تیز نکن.
و گر گوید بگیرم زلف و خالشبگو تا «ها» نگیری «ها» ممالش
هوش مصنوعی: اگر بگوید زلف و خال او را بگیر، بگو تا زمانی که دستت بیفتد و به او نزدیک نشوی.
و گر گوید نهم رخ بر رخ ماهبگو با رخ برابر چون شود شاه
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که من بر روی ماه با چهرهام مینشانمش، باید بدانی که با چهرهای برابر، چگونه میتواند او را به مقام شاهی برساند.
و گر گوید ربایم زان زنخ گویبگو چوگان خوری زان زلف بر روی
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که حواسم به آن زن است، پاسخ بده که آیا از زیبایی موهایش لذت نمیبری؟
و گر گوید بخایم لعل خندانبگو از دور می‌خور آب دندان
هوش مصنوعی: اگر کسی بگوید که دندان خوشبوی تو را میخواهم، بگو که از فاصله دور، فقط میتوانم بوی آن را احساس کنم.
گر از فرمان من سر برگرایدبگو فرمان فراقت راست شاید
هوش مصنوعی: اگر از دستورات من سرپیچی کنی، بگو که شاید فرمان جدایی تو واقعی باشد.
فراقش گر کند گستاخ‌بینیبگو برخیزمت یا می‌نشینی
هوش مصنوعی: اگر جدایی او باعث شود که بیپروایی کنی، بگو که آیا بلند میشوی یا می‌نشینی؟
وصالش گر بگوید زانِ اویمبگو خاموش باشی تا نگویم
هوش مصنوعی: اگر او بگوید که وصالش را فقط من میشناسم، تو باید خاموش باشی تا من سخن نگویم.
فرومی‌خواند ازین مشتی فسانهدر او تهدیدهای مادگانه
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این دارد که از این داستانهای خیالی و افسانهای، خطراتی که در ذات خود دارند، به وضوح قابل مشاهده است.
عتابش گر چه می‌زد شیشه بر سنگعقیقش نرخ می‌برید در جنگ
هوش مصنوعی: اگرچه او با شیشه بر سنگ عقیقش سختی میکشید و آسیب میدید، ولی در میدان روزگار به خوبی چالشها را پشت سر میگذاشت و ارزش خود را حفظ میکرد.
چو بر شاپور تندی زد خمارشز رنج دل سبک‌تر گشت بارش
هوش مصنوعی: زمانی که شاپور بر او تندی میکند، حال او که به خاطر دلتنگی رنج میبرد، سبک‌تر میشود و بار سنگینی که به دوش داشت کاهش مییابد.
به نرمی گفت کاِی مرد سخن‌گویسخن در مغز تو چون آب در جوی
هوش مصنوعی: با لطافت به او گفت: ای مردی که خوب سخن میگویی، سخن در درون تو همچون آبی است که در جوی جاری است.
اگر وقتی کنی بر شه سلامیبدان حضرت رسان از من پیامی
هوش مصنوعی: اگر وقتی پیدا کردی، به پادشاه سلامی بده و بگو که از طرف من پیامی برایش دارم.
که شیرین گوید ای بدمهر بدعهدکجا آن صحبت شیرین‌تر از شهد
هوش مصنوعی: شیرین به شخصی بی‌وفا و بیشتر از او بدخلق اشاره میکند و از او میپرسد که آن گفتوگوی دلنشین و شیرینی که پیش از این داشتند کجاست، که حتی از شیرینترین عسل هم خوشایندتر بود.
مرا ظن بود کز من برنگردیخریدار بتی دیگر نگردی
هوش مصنوعی: من گمان می‌کردم که تو به من پشت نخواهی کرد و هرگز به دنبال معشوق جدیدی نخواهی رفت.
کنون در خود خطا کردی ظنم راکه در دل جای کردی دشمنم را
هوش مصنوعی: اکنون در خود اشتباه کردی گمانم را، چرا که در دل خود جای دادی دشمنت را.
ازین بی‌داد دل در داد بادتز آه تلخ شیرین یاد بادت
هوش مصنوعی: دل از بیعدالتی به تنگ آمده و امیدوار است که یاد تو با آثار تلخ و شیرین آن همراه باشد.
چو بخت خفته یاری را نشاییچو دوران سازگاری را نشایی
هوش مصنوعی: وقتی که شانس و بخت خوابیده باشد، یاری و کمک به دست نخواهد آمد، همچنان که در زمانهای سخت و دشوار، هماهنگی و سازگاری نیز به وجود نمیآید.
بدین خواری مجویم گر عزیزمخطِ آزادیم دِه گر کنیزم
هوش مصنوعی: من به خاطر این خفت و ذلت چیزی نمیخواهم، حتی اگر عزیزم هم جزایز باشد. اگر میتوانی آزادیام را به من بده، در غیر این صورت من خادم تو هستم.
تو را من همسرم در هم‌نشینیبه چشم زیردستانم چه بینی
هوش مصنوعی: من تو را همسر خود میدانم و در کنار هم بودنمان، چشم دیگران به ماست. آنها چطور ما را میبینند؟
چنین در پایه زیرم مکن جایو گر نه بر درت بالا نهم پای
هوش مصنوعی: این شعر به معنای این است که اگر در زیر پای من جایی برای نشستن نخواهی گذاشت، پس من پایم را بر در خانهات میگذارم. در واقع، شاعر به نوعی به نقد وضعیتی میپردازد که در آن به او توجهی نمیشود و در عین حال بر حق خود تأکید دارد.
به پِل‌پِل دانه‌های اشک جوشاندوانم بر در خویشت خروشان
هوش مصنوعی: دانه‌های اشک گرم و جوشان را به طرف درون خودم میفرستم و درونم به شدت خروش و هیجان دارد.
نداری جز مراد خویشتن کارنباید بود ازین‌سان خویشتن‌دار
هوش مصنوعی: نمیتوانی به چیز دیگری جز خواستههای خود اهمیت دهی، پس باید مراقب خودت باشی و کنترل را از دست ندهی.
چو تو دل بر مراد خویش داریمُراد دیگران کی پیش داری
هوش مصنوعی: وقتی تو به خواستهها و آرزوهای خودت توجه میکنی، چگونه میتوانی به خواستهها و آرزوهای دیگران نیز اهمیت بدهی؟
مرا تا خار در ره می‌شکستیکمان در کار دَه دَه می‌شکستی
هوش مصنوعی: لطفاً به من بگویید تا چه زمانی در مسیر پایم را میزدی و زخم میزدی، که من هم در کار خودم با دقت عمل می‌کردم و سستی نمیکردم.
بُخار تلخ شیرین بود گستاخچو شیرین شد رطب، خار است بر شاخ
هوش مصنوعی: بخار تلخ به نوعی میتواند به حالتی اشاره کند که در ابتدا چالشبرانگیز و سخت است، اما وقتی اوضاع به‌تر شود و به حالت شیرین تبدیل شود، دیگر آن تلخی قبلی را ندارد و فقط یک حس خوشایند به جا میگذارد. این به نوعی نشاندهنده گذر از سختی و تحولات مثبت در زندگی است. با این حال، اگر به همان حالت تلخ برگردیم یا در موقعیتی که زمان گذر داریم به دیگران آسیب برسانیم، آن مشکلات دوباره خود را نشان خواهند داد.
به باغ افکندت پالود خونمچو بر بگرفت باغ از در برونم
هوش مصنوعی: تو مرا در باغی افکندی و خونم را ریختی، اما هنگامی که باغ از من دور شد و به بیرون رفتی، من هم از در خارج شدم.
نگشتم ز آتشت گرم ای دل‌افروزبه دودت کور می‌کردم شب و روز
هوش مصنوعی: هرگز از آتش عشق تو دور نرفتم ای روشنیبخش دلها، به قدری که دود عشق تو مرا در طول شب و روز کور میکرد.
جفا زین بیش که اندامم شکستی؟چو نام‌آور شدی نامم شکستی
هوش مصنوعی: آیا به جز این که به من آسیب زدهای، کار دیگری هم انجام دادهای؟ وقتی که معروف شدی، نام مرا نیز خراب کردی.
عمل‌داران چو خود را ساز بینندبه معزولان ازین بِهْ باز بینند
هوش مصنوعی: کسانی که به کارهای خود اهمیت میدهند، وقتی به خودشان نگاه میکنند، میبینند که به‌تر است از افرادی که کنار گذاشته شدهاند، دوری کنند.
به معزولی به چشمم درنشستیچو عامل گشتی از من چشم بستی
هوش مصنوعی: تو که از من دوری و خودت را از من پنهان کردهای، در نظر من مثل کسی هستی که در جایگاه بالایی قرار دارد و من نتوانستهام به تو دسترسی پیدا کنم.
به آب دیده کَشتی چند رانم!وصالت را به یاری چند خوانم!
هوش مصنوعی: به خاطر علاقه و اشتیاقی که به تو دارم، با اشکهای خودم چندین کشتی میسازم و برای رسیدن به تو از هر کمکی که نیاز باشد، بهره میبرم.
چو بی‌یار آمدی من بودمت یارچو در کاری نباشد با منت کار
هوش مصنوعی: زمانی که بدون یار و همدم بیایی، من برای تو یار و همراه خواهم بود؛ اما وقتی که در کارها به من نیازی نباشد، دیگر نمیتوانم به تو کمک کنم.
چو کارم را به رسوایی فکندیسپر بر آب رعنایی فکندی
هوش مصنوعی: وقتی که مرا به حالت رسوایی انداختی، مانند سپری بر روی آب، زیبایی خود را به نمایش گذاشتی.
برات کُشتنم را ساز دادیبه آسیب فراقم باز دادی
هوش مصنوعی: برای تو به خاطر آزار فراقم به من اجازه دادی که بمیرم.
نماند از جان من جز رشته تاییمکِش کاین رشته سر دارد به جایی
هوش مصنوعی: از وجود من چیزی جز یک رشته باقی نمانده است. آن را به چنگ نیاور، زیرا این رشته به جایی متصل است و در خود اهمیت و سرنوشتی دارد.
مَزن شمشیر بر شیرینِ مظلومتو را آن بس که راندی نیزه بر روم
هوش مصنوعی: به کسی که بیدلیل و به طور ظالمانه به دیگری آسیب میزند، میگوید: به جای آن که با خشونت و قساوت به فرد بیگناهی حمله کنی، به یاد داشته باش که خودت هم مورد ظلم واقع شدهای.
چو نقش کارگاه رومیَت هستز رومی کار ارمن دور کن دست
هوش مصنوعی: هرگاه که آثار هنری و زیباییهای تو مشابه هنرهای رومی است، بنابراین کارهای ارمنی را از خود دور کن.
ز باغ روم گل داری به خرمنمکن تاراج تخت و تاج ارمن
هوش مصنوعی: از باغ روم گلی داری و آن را به تاراج مبر. تخت و تاج ارمن را نیز خراب نکن.
مکن کز گرمی آتش زود خیزدوز آتش ترسم آن گه دود خیزد
هوش مصنوعی: بیش از حد به آتش نزدیک نشو، زیرا ممکن است بر اثر گرما به سرعت شعلهور شود و من از آتش میترسم که بعدها بخار و دود ایجاد کند.
هزار از بهر مِی خوردن بود یاریکی از بهر غم خوردن نگه‌دار
هوش مصنوعی: هزار نفر برای نوشیدن شراب آمدهاند، اما تنها یک نفر برای نگه داشتن غم و اندوه است.
مرا در کار خود رنجور داریکِشی در دام و دامن دور داری
هوش مصنوعی: تو با دشواریهای زندگی مرا آزار میدهی، در حالی که خودت در دام و گناهی اسیر هستی.
خسک بر دامن دوران مَیفشاننمک بر جان مهجوران مَیفشان
هوش مصنوعی: به آرامی به لحظات زندگی بیافزایید و مشکلات را بر چهره زمان نپاشید. همچنین به درد و رنج دلشکستهها دامن نزنید.
تو را در بزم شاهان خوش بَرد خوابز بنگاه غریبان روی برتاب
هوش مصنوعی: تو در محفل پادشاهان به خوشی مشغول هستی، اما بر خلاف آن، در کنار غریبان، خواب و راحتی را رها کن.
رها کن تا در این محنت که هستمخدای خویشتن را می‌پرستم
هوش مصنوعی: بگذار تا در این سختی که به سر میبرم، به پرستش خداوند خویش بپردازم.
به دام آورده گیر این مرغ را بازدگر باره به صحرا کرده پرواز
هوش مصنوعی: این پرنده را به دام بیاور، دوباره آن را به طبیعت بفرست تا پرواز کند.
مشو راهی که خر در گل بماندز کارت بی‌دلان را دل بماند
هوش مصنوعی: به راهی نرو که باعث شود دیگران در مشکلات بمانند، زیرا دلهای بی‌دلان از کار تو متاثر خواهد شد.
مزن آتش در این جان ستم‌کَشرها کن خانه‌ای از بهر آتش
هوش مصنوعی: به این جان رنجدیده آتش نزن، رها کن. برای آتش، خانه‌ای بساز.
در این آتش که عشق افروخت بر مندریغا عشق خواهد، سوخت خرمن
هوش مصنوعی: در این شعلهای که عشق برای من روشن کرده است، آه که عشق خودم را خواهد سوزاند و زندگیام را از بین خواهد برد.
غمت بر هر رگم پیچید ماریشکستم در بُن هر موی خاری
هوش مصنوعی: غم تو مانند ماری در رگهایم پیچیده و من در عمق هر مویی که دارم، خاری را شکستم.
نه شب خسبم، نه روز آسایشم هستنه از تو ذره‌ای بخشایشم هست
هوش مصنوعی: نه در شب آرامش دارم و نه در روز استراحتی برایم هست. همچنین از تو حتی یک ذره بخشش و رحمتی دیده نمیشود.
صبوری چون کنم عمری چنین تنگبه منزل چون رسم پایی چنین لنگ
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم صبر کنم وقتی که عمری به تنگنا افتادهام و با این پاهای لنگ به مقصد میرسم؟
ز اشک و آه من در هر شماریبُود دریا نمی‌دوزخ شراری
هوش مصنوعی: از اشک و نالهام در هر شمار، دریا وجود دارد، اما آتش جهنم نیست.
در این دریا که‌ام آتش گشت کَشتیمرا هم دوزخی خوان، هم بهشتی
هوش مصنوعی: در این دریا که غرق در احساسات و رویدادها هستم، حالتی دارم که برخی مرا دوزخی و برخی دیگر بهشتی میدانند.
و گر نه بر در دوزخ نهانیچرا می‌جویم آب زندگانی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال آب حیات نیستم، پس چرا در دروازه جهنم پنهانی را جستجو میکنم؟
مرا چون بَد نباشد حال بی تو؟که بودم با تو پار امسال بی تو
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم حال خوبی داشته باشم در نبود تو؟ در حالی که ددستم بودن با تو در سال گذشته.
تو را خاکی است خاک از در گذشتهمرا آبی است، آب از سر گذشته
هوش مصنوعی: تو از خاکی برخاستهای و تعلق به زمین داری، اما من از مشکلات و چالشها عبور کردهام و به مرحلهای بالاتر رسیدهام.
بر آب دیده کَشتی چند رانموصالت را به یاری چند خوانم
هوش مصنوعی: من چقدر از اشکهایم را به یاد تو میریزم و با چه امیدی به وصال تو میاندیشم و به یاری چند نفر به این هدف میرسم.
همه کارم که بی تو ناتمام استچنین خام از تمناهای خام است
هوش مصنوعی: تمام کارهایم بدون تو ناقص است و این نشان می‌دهد که آرزوهایم هنوز ناپخته و بیتجربهاند.
نبینی هر که میرد تا نمیردامید از زندگانی برنگیرد
هوش مصنوعی: هر کس که نمیمیرد، هرگز امیدش را از زندگی از دست نمیدهد.
خِرد ما را به دانش رهنمون استحساب عشق ازین دفتر برون است
هوش مصنوعی: عقل و دانش ما را هدایت میکند و عشق و احساسات در این موضوع قابل محاسبه و تحلیل نیستند.
بر این ابلق کسی چابک‌سوار استکه در میدان عشق آشفته‌کار است
هوش مصنوعی: کسی که در میدان عشق با احساسات و مشکلات دست و پنجه نرم میکند، به خوبی توانایی سوارکاری بر روی اسب سریع و آشفته را دارد.
مفرح ساختن فرزانگان راستچو شد پرداخته دیوانگان راست
هوش مصنوعی: برای ترغیب و خوشحال کردن افراد عاقل، باید رفتار افراد نادان را درست کرد و ساماندهی نمود.
به عشق‌اندر، صبوری خام‌کاری استبنای عاشقی بر بی‌قراری است
هوش مصنوعی: در عشق، صبر کردن نوعی ناآگاهی است و اساس عشق بر بی‌قراری و تردید بنا شده است.
صبوری از طریق عشق دور استنباشد عاشق آن کس کو صبور است
هوش مصنوعی: عشق و صبر در یکدیگر وجود ندارند؛ اگر کسی بتواند صبر کند، نمیتواند عاشق واقعی باشد.
بدین‌سان گر چه شیرین است رنجورز خسرو باد دائم رنج و غم دور
هوش مصنوعی: در اینجا بیان شده که با وجود اینکه زندگی و احساسات شیرین است، اما رنج و غم همواره وجود دارند و نمیتوان از آنها فرار کرد. زندگی با همهی زیباییهایش، گاه همراه با درد و مشکلات نیز است.
چو بر شاپور خواند این داستان راسبک بوسید شاپور آستان را
هوش مصنوعی: وقتی شاپور این داستان را شنید، ملایم و با احترام به درگاه خدا بوسه زد.
که از تدبیر ما رای تو بیش استهمه گفتار تو بر جای خویش است
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر این است که تمام سخنان تو مطابق با واقعیت و در جای خودش صحیح است و نتیجهگیری ما از آن، بیشتر از آنچه که تصور میشود، حکمت و تدبیر دارد.
وزان پس گر دلش اندیشه سفتیسخن با او نسنجیده نگفتی
هوش مصنوعی: از آن پس اگر دلش به فکر فرو رود، سخنی با او نگفتهاید که به درستی سنجیده شده باشد.
سخن باید به دانش دَرج کردنچو زر سنجیدن آن گَه خرج کردن
هوش مصنوعی: سخن باید به گونهای بیان شود که نشاندهنده علم و آگاهی باشد، همچون طلا که باید وزن و سنجیده شود تا در مواقع لازم از آن استفاده شود.