بخش ۹۱ - اندرز شیرین خسرو را در داد و دانش
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر از نزهت و دل‌افروز سخن می‌گوید و به اهمیت دانش و فضیلت‌های انسانی اشاره می‌کند. او به توصیف نعمت‌ها و نعمات خداوند می‌پردازد و نسبت به بیداد و ظلم هشدار می‌دهد. شاعر از خطر دعای بد و نفرت دیگران می‌گوید و به عبرت‌هایی از تاریخ و داستان‌های پادشاهان می‌پردازد تا نشان دهد که ثروت و قدرت در نهایت به انسان نمی‌ماند و باید نسبت به رعیت و خلق نیکوخواه باشد. او بر اهمیت خردمندی و توجه به آخرت تأکید می‌کند و از حکمت داستان‌های تاریخی برای عبرت‌گیری یاد می‌کند. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره دارد که باید در زندگی مراقب بود و از تاریخ درس گرفت.
به نزهت بود روزی با دل‌افروزسخن در داد و دانش می‌شد آن روز
هوش مصنوعی: روزی، در دلافروزی، به گفتگو پرداختم و در این مکالمه، دانایی به دست آمد.
زمین بوسید شیرین کای خداوندز رامش سوی دانش کوش یک چند
هوش مصنوعی: زمین توسط شیرین بوسهای میزند، ای خداوند، از خوشحالی به سمت علم و دانش تلاش کن به مدت کوتاهی.
بسی کوشیده‌ای در کامرانیبسی دیگر به کام دل برانی
هوش مصنوعی: تلاش زیادی کرده‌ای تا به کامیابی برسی، اما باید توجه داشته باشی که ممکن است دلخواه دیگری را بخواهی.
جهان را کرده‌ای از نعمت آبادخرابش چون توان کردن به بیداد
هوش مصنوعی: تو با ثروت و نعمتهای خود، جهانی را آباد کرده‌ای، اما مثل اینکه با ظلم و ستم به آن آسیب میزنی. چرا باید به این روش عمل کنی؟
چو آن گاوی که ازوی شیر خیزدلگد در شیر گیرد تا بریزد
هوش مصنوعی: مانند گاوی که از او شیر میخیزد، به زمین لگد میزند تا شیر بریزد.
حذر کن زانکه ناگه در کمینیدعای بد کند خلوت‌نشینی
هوش مصنوعی: احتیاط کن از کسی که به طور ناگهانی در جایی پنهان شده باشد؛ زیرا ممکن است در خلوت، دعای بدی بکند.
زنی پیر از نفسهای جوانهزند تیری سحرگه بر نشانه
هوش مصنوعی: زنی سالخورده با نفسهای جوان خود، در صبح زود تیرکی به سوی هدف پرتاب می‌کند.
ندارد سودت آنگه بانگ و فریادکه نفرین داده باشد ملک بر باد
هوش مصنوعی: هیچ فایدهای برای تو وجود ندارد حتی اگر فریاد کنی، چون اگر آسمان بر تو خشمگین شود، همه چیز به باد خواهد رفت.
بسا آیینه کاندر دست شاهانسیه گشت از نفیر داد خواهان
هوش مصنوعی: بسیاری از آیینهها که در دست پادشاهان قرار دارد، به خاطر فریادهای دادخواهان، تیره و سیاه شدهاند.
چو دولت روی برگرداند از راههمه کاری نه بر موقع کند شاه
هوش مصنوعی: وقتی که سرنوشت و بخت از انسان روی برمیگرداند، هیچ کاری از پادشاه در زمان مناسب برنخواهد آمد.
چو برگ باغ گیرد ناتوانیخبر پیشین برد باد خزانی
هوش مصنوعی: وقتی که پاییز میرسد و برگهای درختان میافتند، ضعف و ناتوانی آنان نشاندهنده این است که دیگر نمیتوانند در برابر باد مقاومت کنند.
چو دور از حاضران میرد چراغیکشندش پیش از آن در دیده داغی
هوش مصنوعی: وقتی که فردی از نظر دیگران دور میشود، مانند چراغی که خاموش میشود، قبل از اینکه به چشم بیاید، خاطرهای از او در دل باقی میماند.
چو سیلی ریختن خواهد به انبوهبغرد کوهه ابر از سر کوه
هوش مصنوعی: وقتی سیلابی بخواهد با شدت و فراوانی جاری شود، ابرها از بالای کوه به شدت رعد و برق خواهند زد.
تگرگی کو زند گشنیز بر خاکرسد خود بوی گشنیزش بر افلاک
هوش مصنوعی: باران تگرگی که بر زمین میبارد، بوی گشنیز را به آسمان میبرد.
درختی کاول از پیوند کژ خاستنشاید جز به آتش کردنش راست
هوش مصنوعی: درختی که از پیوند نادرست رشد کند، نتیجه خوبی نمیدهد و تنها چارهاش سوزاندن آن است.
جهانسوزی بد است و جور سازیترا به گر رعیت را نوازی
هوش مصنوعی: آتش زدن به دنیای دیگران کار نادرستی است و اگر به رعیت و مردم توجه کنی و با آنها مهربان باشی، نتیجه بهتری خواهد داشت.
از آن ترسم که گردد این مثل راستکه آن شه گفت کو را کس نمی‌خواست
هوش مصنوعی: من نگرانم که مانند آن گفتهی درست که آن پادشاه بیان کرد، کسی به من توجه نکند و مورد استقبال قرار نگیرد.
کهن دولت چو باشد دیر پیوندرعیت را نباشد هیچ در بند
هوش مصنوعی: وقتی که دولت قدیمی و کهنهای وجود داشته باشد، ارتباط مردم و رعیت با آن دیگر محکم نیست و دیگر تحت فشار و محدودیت نخواهند بود.
ز مثل خود جهان را طاق بیندجهان خود را به استحقاق بیند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هر فرد بر اساس ویژگیها و حالتهای خود به جهان نگاه می‌کند و آن را بر اساس شایستگیها و قابلیتهای خود درک می‌کند. به عبارت دیگر، برداشت هر شخص از زندگی و دنیا، تابعی از شخصیت و ویژگیهای درونی اوست.
ز مغروری که در سر ناز گیردمراعات از رعیت باز گیرد
هوش مصنوعی: از کسی که به خاطر تکبر و غرور خود، به رعایت حال دیگران اهمیت ندهد، باید دوری کرد.
نو اقبالی بر آرد دست ناگاهکند دست دراز از خلق کوتاه
هوش مصنوعی: شخصی که به طور ناگهانی و بدون انتظار خوشبختی و موفقیتی به دست میآورد، ممکن است در یک لحظه ناگهانی از دیگران یاری و کمک بخواهد.
خلایق را چو نیکوخواه گرددبه اجماع خلایق، شاه گردد
هوش مصنوعی: اگر مردم به یکدیگر محبت و دوستی کنند، در نهایت به سلطنت و برتری خواهند رسید.
خردمندی و شاهی هر دو داریسپیدی و سیاهی هر دو داری
هوش مصنوعی: تو هم دانایی و هم قدرت سلطنت داری، همانطور که هم خوبی و هم بدی در وجودت وجود دارد.
نجات آخرت را چاره‌گر باشدر این منزل ز رفتن با خبر باش
هوش مصنوعی: در زندگی دنیا، برای نجات و رهایی در آخرت تلاش کن و به این نکته توجه داشته باش که اینجا ماندگار نیستی.
کسی کو سیم و زر ترکیب سازدقیامت را کجا ترتیب سازد
هوش مصنوعی: کسی که قادر به ترکیب طلا و نقره باشد، چگونه میتواند نظم و ترتیبی برای قیامت ایجاد کند؟
ببین دور از تو شاهانی که مردندز مال و ملک و شاهی هیچ بردند؟
هوش مصنوعی: ببین افرادی که دور از تو هستند، چه پادشاهانی که به خاطر ثروت و قدرت و سلطنتشان از دنیا رفتند و هیچ چیزی با خود به آن دنیا نبردند.
بمانی مال، بدخواه تو باشدببخشی، شحنه راه تو باشد
هوش مصنوعی: اگر تو باقی بمانی، مال تو به نفع بدخواهانت خواهد بود و اگر ببخشی، مانند نگهبانی میشود که بر سر راه تو ایستاده است.
فرو خوان قصه دارا و جمشیدکه با هر یک چه بازی کرد خورشید
هوش مصنوعی: داستان زیر را بخوانید که چگونه خورشید با دارا و جمشید بازی کرد و چه سرنوشتی برای هر یک از آنها رقم زد.
در این نه پرده آهنگ آنچنان سازکه دانی پردهٔ پوشیده را راز
هوش مصنوعی: در این نه پرده، به گونهای آهنگ بساز که رازهای مخفی را آشکار کند.