بخش ۵۲ - جنگ چهارم اسکندر با روسیان
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از نبرد و شجاعت پهلوانان در میدان جنگ سخن می‌گوید. خورشید در آسمان می‌درخشد و شور و هیجان نبرد آغاز می‌شود. سواران دلیر به میدان می‌روند و در میان نبرد، سوار هندی مانند شیری سیاه به میدان می‌آید. یکی از سواران شجاع به نام طرطوس به نبرد می‌پردازد و با قدرت و دلیری خود به دشمن حمله می‌کند.
وی با ضرباتی کاری، دشمنان را یکی پس از دیگری از پا در می‌آورد و آثار شجاعت و فداکاری‌اش در میدان نمایان است. او با سوار چابک و قدرتمندش به جنگ ادامه می‌دهد و خون دشمنان را بر زمین می‌ریزد. نهایتاً، بعد از کشتن تعداد زیادی از دشمنان، به قدرت و دلیری‌اش افتخار می‌کند و در انتها به بی‌نظیری او در جنگ اشاره می‌شود.
شعر توصیفگر نبردی حماسی است که در آن شجاعت و جانفشانی شخصیت‌های اصلی به تصویر کشیده می‌شود و احساساتی چون افتخار و دلاوری در آن موج می‌زند.
چو خورشید برزد سر از سبز میلفرو شست گردون قبا را ز نیل
هوش مصنوعی: زمانی که خورشید از روی درختان سبز سر بر آورد، آسمان را با رنگ آبی خود به زیبایی آراست.
دگر باره شیران نمودند شورز گوران همه دشت کردند گور
هوش مصنوعی: بار دیگر شیران (گردنکشان و جنگجویان) شور و هیجان ایجاد کردند و از قبرها (نماد مرگ و شکست) برخواستند و تمام دشت را غرق در گور کردند.
به غلغل درآمد جرس با درایبجوشید خون از دم کرنای
هوش مصنوعی: صدای جرس به گوش رسید و با آن خون از نواختن کرنا به جوش آمد.
ز فریاد شیپور و آواز کوسپدید آمد از سرخ گل سندروس
هوش مصنوعی: از صدای شیپور و نواهای کوس، رنگ گلهای سرخ درخت سندروس نمایان شد.
همان جودره سوی میدان شتافتکه در خود یکی ذره سستی نیافت
هوش مصنوعی: او به سمت میدان جنگ رفت، زیرا در وجود خودش حتی ذرهای از سستی و تردید نمیدید.
دگر باره هندی چو شیر سیاهدرافکند ختلی به ناوردگاه
هوش مصنوعی: باری دیگر، هندی همچون شیر سیاه، لباسی به تن کرده و در میدان نبرد نمایان می‌شود.
یکی چابکی کرد با جودرهنمی‌رفت بر کار زخمی سره
هوش مصنوعی: یکی با چابکی و سرعتی خاص به کار خود مشغول بود، اما زخمهایی که در بدنش داشت مانع از پیشرفت و ادامه کارش میشد.
هم آخر در ابرو یکی چین فکندسر جودره بر سر زین فکند
هوش مصنوعی: در نهایت، یک چین زیبا در ابرو میافتد و مانند جواهری بر سر زین قرار میگیرد.
برآورد از افکندنش کام خویشسپردش به نعل ره انجام خویش
هوش مصنوعی: او از به زمین انداختن چیزی، به هدف خود دست یافت و آن را به نشانی از پایان کارش سپرد.
دلیرانه می‌گشت و می‌خواست مردتهی کرد جای از بسی هم نبرد
هوش مصنوعی: این فرد با جرأت و شجاعت در حال حرکت بود و قصد داشت که به کسی که ناتوان و بیدفاع است، آسیب بزند، حتی اگر او مجبور به نبرد با افراد زیادی باشد.
یکی نامور بود طرطوس نامبه مردی درآورده در روس نام
هوش مصنوعی: در شهری به نام طرطوس، مردی معروف وجود داشت که در سرزمین روس شهرت یافت.
چو سرخ اژدهائی به پیچندگیهمه بر هلاکش بسیچندگی
هوش مصنوعی: مانند یک اژدهای سرخ که در پیچ و خمها حرکت می‌کند، بسیاری برای نابودیش جمع شدهاند.
سوی هندی آمد چو سیلی به جوشکه از کوه در پستی آرد خروش
هوش مصنوعی: هند را مانند سیلابی در حال خروش میبیند که از کوه پایین می‌آید و به آبادیهای پایین دست میرسد.
در آن داوریهای بیگانگینمودند بسیار مردانگی
هوش مصنوعی: در دورانهایی که به قضاوت و تصمیمگیریهای نادرست پرداخته می‌شود، افراد بسیاری به شجاعت و انسانیت نشان میدهند.
سرانجام روسی یکی حمله کردکزان عود هندی برآورد گرد
هوش مصنوعی: در نهایت، یکی از روسها حملهای کرد که از دودی که از چوب هندی بلند شده بود، ناشی میشد.
بپرداخت از خونش اندام راچو می‌ریخت بر سنگ زد جام را
هوش مصنوعی: او با جانش، جسم را ساخت و وقتی که خونش روی سنگ می‌ریزد، جام را میشکند.
ز سر ترگ برداشت گفتا منمهژبری کزین گونه شیر افکنم
هوش مصنوعی: از بالای سر ترگ (مو) برداشت و گفت: من هژدهبر (شخصی نیرومند و شجاع) هستم که از چنین وضعیتی (بغیر از زد و خورد) بیرون میآیم و شجاعت را به نمایش میگذارم.
مرا مادر من که طرطوس خواندبه روسی زبان رستم روس خواند
هوش مصنوعی: مادرم که مرا در طرطوس بزرگ کرده، مرا رستم روسی خواند.
کسی کو زند بر من ابرو گرهکفن به که پوشد به جای زره
هوش مصنوعی: کسی که به من نگاه ملامتآمیز می‌کند، بهتر است بمیرد تا اینکه بخواهد به جای زره، کفنی بپوشد.
ز میدان نخواهم شدن باز جایمگر لشگری را درارم ز پای
هوش مصنوعی: من از میدان جنگ باز نمیگردم مگر اینکه دشمنی را بر زمین بیفکنم.
شه از کشتن هندی و زخم روسبپیچید بر خود چو زلف عروس
هوش مصنوعی: شاه از کشتن هندیها و زخمی که به روسها زده شده، ناراحت و مضطرب شد، و این حالت او مانند پیچیدن موهای عروس است.
بران بود کارد عنان سوی جنگدگر باره در عزمش آمد درنگ
هوش مصنوعی: کارد به سمت جنگ دیگر بران شده بود، اما او در تصمیمش دچار تردید شد.
چپ و راست می‌دید تا از سپاهکه خواهد شد از کینه ور کینه خواه
هوش مصنوعی: او به دور و برش نگاه می‌کرد تا ببیند که از میان دشمنان، چه کسی میتواند تبدیل به یک دشمن سرسخت و کینهتوز شود.
روان کرد مرکب شتابنده‌ایز پولاد چین برق تابنده‌ای
هوش مصنوعی: سوار بر اسبی تندرو و قدرتمند از آهن، در میان نور درخشان و خیرهکننده حرکت می‌کند.
همایون سواری چو غرنده شیرتوانا و چابک عنان و دلیر
هوش مصنوعی: شخصی که سوار بر اسب است، همانند شیر قدرتمند و چابکی به نظر میرسد و با دلیر بودنش، به خوبی میتواند بر زین اسب خود تسلط داشته باشد.
چنان غرق در آهن اندام اوکه بی‌دانه جز بر نفس کام او
هوش مصنوعی: او آنقدر در آهنگ و آهنی که به تن دارد غرق شده که بدون هیچگونه دانهای، تنها به نفس و روح خود می‌پردازد.
به جولان زدن سرفرازی کنانبه شمشیر چون برق بازی کنان
هوش مصنوعی: با سرنوشتی شاد و با افتخار به پیروزیها، مانند برقی که با شمشیر می‌درخشد، در میدان به سرعت تردد کن.
از آن چابکیها که می‌کرد چستبرابر شده دست بدخواه سست
هوش مصنوعی: به خاطر هوش و چابکیهایی که داشت، دیگر نمیتواند در برابر دست بدخواه و مضر، مقاومتی قوی ارائه کند.
بران روسی افکند مرکب چو بادبه تیغ آزمائی بغل برگشاد
هوش مصنوعی: اسب را به سرعت در کنار میدان جنگ رها کرد، همانند بادی که میوزد، و همچنین سلاح را در آغوش گرفت.
چنان زد که از تیغ گردن زنشسر دشمن افتاد در دامنش
هوش مصنوعی: به قدری با شدت ضربه زد که سر دشمن به دامن همسرش افتاد.
از آن شیر دل‌تر سواری دگردرآمد به پرخاش چون شیر نر
هوش مصنوعی: سواری دلیری چون شیر نر به میدان آمد و با سرسختی و قدرت به جنگ پرداخت.
به زخمی دگر هم سرافکنده شدچنین تا سری چند برکنده شد
هوش مصنوعی: به یک درد و زخم دیگر هم، انسان به حالت تسلیم و ناامیدی افتاده است، تا زمانی که سرش را چند بار پایین آورده است.
فزون از چهل روسی کوه پشتبه آسانی آن شیر جنگی بکشت
هوش مصنوعی: بیش از چهل نفر از روسها، به راحتی آن شیر جنگی را کشتند.
بهر سو که می‌راند شبرنگ راز خون لعل کرد آهنش سنگ را
هوش مصنوعی: هر جا که شبرنگ (اسب تندرو) را میرانند، خون لعل (جواهر) را به آهنش تبدیل میسازد و آن را به سنگ تبدیل می‌کند. این بیان نشاندهندهی تبدیل و دگرگونی در اثر شتاب و قدرت حرکت است.
به هر حمله کانگیخت از هر دریفرو ریخت از روسیان لشگری
هوش مصنوعی: هر زمان که دشمن حمله کرد، از هر طرف نیروهای روسی به زمین ریختند.
چو بر خون شتابنده شد نیش اونیامد کس از بیم در پیش او
هوش مصنوعی: وقتی که نیش او به شدت بر خون افتاد، هیچکس به دلیل ترس از او جرأت نکرد به جلو بیاید.
یکی حمله نیک را ساز دادعنان را به چابک عنان باز داد
هوش مصنوعی: کسی که با سرعت و چابکی حملهای نیک انجام می‌دهد، به خوبی آزادی عمل را به خرش داده است.
در آن حمله کان کوه آهسته کردصد افکند و صد کشت و صد خسته کرد
هوش مصنوعی: در آن حمله، کوهی که به آرامی حرکت کرد، باعث شد صد نفر از افراد سقوط کنند، صد نفر را بکشد و صد نفر را خسته کند.
شه از شیر مردیش حیران شدهبران دست و تیغ آفرین خوان شده
هوش مصنوعی: شاه از شجاعت و دلیری شیرمردان در شگفت مانده و به دست و شمشیرشان آفرین می‌گوید.
بدین گونه می‌کرد پیگارهاهمی ریخت آتش در آن خارها
هوش مصنوعی: بدین صورت، پیغامها و پیامهایش را به آرامی میفرستاد و آتش را در این خارها پراکنده می‌کرد.
فلک تا نشد بر سرش مشگساینیامد ز آوردگه باز جای
هوش مصنوعی: آسمان تا زمانی که بر سر او مشکسی نبود، به سراغ او نیامد و از محل خود بازنگشت.
چو در برقع کوه رفت آفتابسر روز روشن درآمد به خواب
هوش مصنوعی: وقتی آفتاب در بالای کوه پنهان شد، در طول روز، روشنایی خواب آلودی در فضا حاکم شد.
شب تیره چون اژدهای سیاهز ماهی برآورد سر سوی ماه
هوش مصنوعی: در شب تاریک و پر رمز و راز، مانند یک اژدهای سیاه، سر از درون آب بیرون می‌آورد و به سمت ماه اشاره می‌کند.
سیه کرد بر شیروان راه رافرو برد چون اژدها ماه را
هوش مصنوعی: در این بیت، اشاره شده است که ظلمت و تاریکی مانند اژدهایی بزرگ، راه را در شیروان تیره و تار کرده و ماه را در میان این تاریکی محو کرده است. به عبارتی، نور و روشنی تحت تأثیر سایه و ظلمت قرار گرفته و دیگر قابل مشاهده نیست.
سوار شبیخون بر از تاختنبرآسود و آمد به شب ساختن
هوش مصنوعی: سوار با شتاب به سمت دشمن حرکت کرد و وقتی به شب رسید، تصمیم گرفت در آنجا توقف کند و شب را بگذراند.
به تاریکی شب چنان شد نهانکه نشناختن هیچکس در جهان
هوش مصنوعی: در شب به قدری پنهان شد که هیچکس در دنیا نتوانست او را شناسایی کند.
شه از مردی آن سوار دلیرگمان برد کان شیر دل بود شیر
هوش مصنوعی: شاه به شجاعت و دلیر بودن سوار، گمان میبرد که او مانند شیر دل است و به همین خاطر او را ستایش می‌کند.
در اندیشه می‌گفت کان شهریارکه امروز کرد آنچنان کارزار
هوش مصنوعی: در فکر خود می‌گفت که آن پادشاه، امروز چگونه نبردی انجام داد.
دریغا اگر روی او دیدمیصدش گنج سربسته بخشیدمی
هوش مصنوعی: ای کاش اگر او را میدیدم، تمام گنجهای پنهان دل را به او میبخشیدم.
قوی بازوئی کرد و خلقی بکشتچو بازوی خویشم قوی کرد پشت
هوش مصنوعی: همت و ارادهای قوی داشته و به واسطه آن به کارهای بزرگ دست یازیدم. با قوت و پشتیبانی از خود، توانستم بر مشکلات فائق آیم و به موفقیتهایی دست پیدا کنم.
نبود آدمی بود شیر عرینکه بادا بران شیر مرد آفرین
هوش مصنوعی: انسانی وجود ندارد که همانند شیر در میدان نبرد باشد، که بر او بادا آفرین و ستایش نماید.