بخش ۶۰ - انجام کتاب
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به دبیر می‌گوید که وقتی قلم را از دست داده، احساس ناامیدی و ناتوانی می‌کند. او از تلاش خود برای خلق آثار ادبی و زیبایی‌های آن سخن می‌گوید و به چالش‌های زندگی و مشکلاتی که در مسیرش داشته، اشاره می‌کند. شاعر همچنین از احساس گناه خود به خاطر برخی نوشته‌هایش که انتظارش را برآورده نکرده‌اند، صحبت می‌کند و به مساله ادب و علم در نوشتن می‌پردازد. در نهایت، او به آثارش و وضعیت خود در جامعه فکر می‌کند و از دشواری‌ها و ناکامی‌هایی که با آن‌ها روبرو است، می‌نالد. در انتها، از نامه‌ای که به او رسیده، با شکرگزاری یاد می‌کند، نشان‌دهنده امیدواری به آینده و زیبایی‌هایی که در زندگی وجود دارد.
صَبَّحَکَ الله صباح ای دبیرچون قلم از دست شدم دستگیر
هوش مصنوعی: خداوند صبح خوبی به تو بدهد ای دبیر، وقتی که قلم از دستانم افتاد، دستگیر شدم.
کاین نمط از چرخ فزونی کندبا قلمم بوقلمونی کند
هوش مصنوعی: این جهان به وسیله قلم من رنگ و شکل میگیرد و به تحولات و زیبایی‌های بیشتری دست مییابد.
زین همه الماس که بگداختمگزلکی از بهر ملک ساختم
هوش مصنوعی: از میان تمام الماسهایی که جستوجو کردم، تکهای را برای ساختن تاج و تخت آماده کردم.
که‌آهن شمشیرم در سنگ بودکوره آهنگریم تنگ بود
هوش مصنوعی: شمشیر من در دل سنگ نهفته است و کوره کار من آنقدر تنگ است که نمیتواند آن را بهخوبی بسازد.
دولت اگر همدمی‌یی ساختیبخت بدین نیز نپرداختی
هوش مصنوعی: اگر در زندگیات خوشبختی و کامیابی به دست آوردی، نباید انتظار داشته باشی که همیشه و در هر شرایطی به تو وفا کند و همدم تو باشد.
در دلم آید که گنه کرده‌امکاین ورقی چند سیه کرده‌ام
هوش مصنوعی: در دل من این حس وجود دارد که گناه کرده‌ام، زیرا چندین عمل ناپسند انجام دادهام.
آنچه درین حجلهٔ خرگاهی استجلوه‌گری چند سحرگاهی است
هوش مصنوعی: هر آنچه که در این مکان زیبا و دلانگیز وجود دارد، تنها در چند بامداد زیبا و سحرآمیز نمایان میشود.
زین برّه می‌خور چه خوری دودها؟آتش در زن به نمک‌سودها؟
هوش مصنوعی: از این بره چیزی نخور، چرا که دودها را میخوری؟ آتش را به نمک‌سودها بزن!
بیش رو آهستگیی پیشه کنگر کنی اندیشه به اندیشه کن
هوش مصنوعی: مراقب باش که با شتاب عمل نکنی، زیرا اگر کمی فکر کنی میتوانی به نتایج بهتری برسی.
هر سخنی کز ادبش دوری استدست بر او مال که دستوری است
هوش مصنوعی: هر گفتهای که از آداب و ادب به دور باشد، چیزی جز بیاحترامی و نادرستی نیست.
و آنچه نه از عِلم برآرد عَلَمگر منم آن حرف درو کش قلم
هوش مصنوعی: آنچه از دانش و علم به دست نیاید، هیچ نشانی از خود ندارد. اگر من آن چیزی باشم که در این موضوع بیان میشود، پس خودم را مجبور به نوشتن میکنم.
گر نه درو داد سخن دادمیشهر به شهرش نفرستادمی
هوش مصنوعی: اگر سخن مهمی در اینجا وجود نداشت، آن را به همه شهرها نمیفرستادم.
این طرفم کرد سخن پای‌بستجمله اطراف مرا زیر‌دست
هوش مصنوعی: او در اینجا به من می‌گوید که صحبتهایی که می‌کند، باعث میشود تمام اطراف من را تحت تاثیر قرار دهد.
گفت‌ِ زمانه نه زمینی، بجنبچون زَمَنان چند نشینی؟ بجنب
زَمَن: به معنی پایخسته و مجروح و یا لنگ است.
بکر معانیم که همتاش نیستجامه به‌اندازهٔ بالاش نیست
هوش مصنوعی: دوست من همچون گل ناز و بینظیر است که هیچ چیزی به زیبایی او نمیرسد، و لباسش هم در اندازهای نیست که زیباییاش را به درستی نشان دهد.
نیم‌تنه‌ای تا سر زانوش هستاز سر‌ِ آن بر سر زانو نشست
هوش مصنوعی: نیم‌تنه‌ای تا سر زانو دارد و بر روی زانوها نشسته است.
بایدش از حله قد آراستنتا ادبش باشد برخاستن
هوش مصنوعی: برای اینکه کسی آداب و ادب را رعایت کند، باید ابتدا خود را آراسته و آماده کند.
از نظر هر کهن و تازه‌ایحاصل من چیست جز آوازه‌ای
هوش مصنوعی: برای هر کسی، چه کهنه و چه تازه، حاصل من تنها شهرتی است که دارم.
گرمی هنگامه و زر هیچ نهزحمت بازار و دگر هیچ نه
هوش مصنوعی: هیچ چیزی در هیاهوی زندگی و زر و ثروت، از زحمت بازار و تلاشهای دیگر نمیباشد.
گنجه گره کرده گریبان منبی گرهی گنج عراق آن من
هوش مصنوعی: دستهای من به شدت به هم پیچیده شده است و گنج بزرگ عراقی که داشتم، اکنون در دسترس نیست.
بانگ برآورد جهان کای غلامگنجه کدام است و نظامی کدام
هوش مصنوعی: صدای بلندی در جهان برخاسته که میپرسد: ای خدمتگزار گنجینهها، کدام یک از شما هستید و نظم شما چگونه است؟
شکر که این نامه به عنوان رسیدپیشتر از عمر به پایان رسید
هوش مصنوعی: خوشحالم که این نامه به عنوان یک نشانه، قبل از اینکه عمرم به پایان برسد، به دستم رسید.
کرد نظامی ز پی زیورشغرقهٔ گوهر ز قدم تا سرش
هوش مصنوعی: نظامی به خاطر زیباییاش غرق در جواهرات شده است، از پایین پایش تا بالای سرش.
باد مبارک گهر افشان اوبر ملکی کاین گهر است آن او
هوش مصنوعی: باد خوشی که جواهرات او را پراکنده می‌کند، بر سرزمینی میوزد که این جواهرات متعلق به اوست.