هوش مصنوعی: این متن به تفسیر آیات قرآن درباره نازل شدن الواح موسی و محتوای آن‌ها می‌پردازد. در اینجا چند نکته کلیدی بررسی می‌شود:
1. **نزول الواح**: الواحی که موسی دریافت کرد، شامل احکام و آموزه‌هایی بود که بر اساس آن‌ها، بنی‌اسرائیل باید زندگی کنند. این الواح به نوعی دلالت بر هدایت و رحمت خدا به قوم موسی داشت.
2. **مشخصات الواح**: برخی تفاسیر به این نکته اشاره دارند که الواح ممکن است از جنس‌های مختلفی مانند سنگ، برد یا یاقوت بوده‌اند و به اندازه‌های مختلفی و در تعداد متفاوت (ده یا هفت لوح) ذکر شده‌اند.
3. **فرامین و وصایای درون الواح**: در این الواح فرامین اخلاقی، اجتماعی و دینی بنی‌اسرائیل نوشته شده بود. این شامل نهی از شرک، زنا، قطع نرد، و دیگر معاصی بود و تأکید بر نیاز به شکرگزاری و احترام به والدین داشت.
4. **گوساله سامری**: پس از رفتن موسی به میقات، قوم او گوساله‌ای ساختند و به عبادت آن پرداخته و دچار گناه شدند. موسی وقتی به قومش بازگشت و این وضعیت را مشاهده کرد، خشمگین شد.
5. **عذرخواهی و توبه**: بعد از آن که قوم موسی از گمراهی خود پشیمان شدند، از خدا طلب مغفرت کردند و موسی نیز برای برادرش هارون عذر خواست و از خداوند خواست تا او را ببخشد و به رحمتش وارد کند.
6. **مجازات گوساله‌پرستان**: قرآن میگوید که گوساله‌پرستان در دنیا ذلت و در آخرت عذاب الهی خواهند دید.
این متن به خوبی نشان می‌دهد که خداوند در نگرش به پیروانش، با وجود خطاها و گناهان، همواره ممکن است رحمت و بخشش خود را نازل کند.
هوش مصنوعی: خداوند در الواح برای او نوشت: یعنی با قلمی که در نوشتن ذکر استفاده شده و از نهر نور الهی مدد گرفت، و به وسیله همان قلم در الواح نوشت. اهل آسمان‌ها صدای قلم را که بر روی الواح مینویسد، میشنوند.
هوش مصنوعی: این مطلب به نقل از مصطفی (ص) اشاره میکند که خداوند به موسی سفارش کرد و او را به نوشتن تورات با دست خود راهنمایی نمود. در روایت دیگری گفته شده که خداوند تورات را در همان مکانهایی که با موسی صحبت کرده بود، برای او نوشت و موسی صدای قلم را میشنید.
هوش مصنوعی: الواح، جمع لوح است و به صفحاتی اشاره دارد که نوشتهای بر روی آن‌ها قرار گرفته است. گفته می‌شود تعداد این الواح ده عدد بوده، و به روایتی دیگر، هفت عدد بوده‌اند و به اندازه قد و قامت موسی (ع) بوده‌اند. همچنین از علی بن ابیطالب (ع) نقل شده که پیامبر (ص) فرمودهاند: «الواح که بر موسی نازل شده بود، از درخت سدر بهشت بود.»
هوش مصنوعی: ابن سینا گفت: الواح موسی از جنس پشم بودند. آن لوحها به عنوان معجزهای از سوی خداوند برای موسی خلق شده بودند و به دست او داده شده تا نشانهای از کرامت و قدرت او باشد و دلیلی بر حقانیت نبوت وی به شمار آید.
هوش مصنوعی: سعید بن جبیر میگوید: الواحی که به موسی داده شد، از یاقوت سرخ و یا از زمرد بودند و خدا به جبرئیل دستور داد تا آن‌ها را از عدن بیاورد. مقاتل میگوید: در این الواح نوشته شده بود: «من خداوند رحمان و رحیم هستم، هیچ چیزی را با من شریک نکنید، نه از اهل آسمان و نه از اهل زمین، زیرا همه آن‌ها آفریده من هستند. راه‌ها را نبندید و به نام من به دروغ قسم نخورید، زیرا کسی که به نام من دروغ قسم بخورد، من او را نمی‌بخشم. زنا نکنید و به والدین خود ستم نکنید.» جابر بن عبد الله میگوید: از رسول الله (ص) شنیدم که فرمود: «در آنچه که خدا به موسی داده بود، آمده است: ای موسی! هیچ چیزی را با من شریک نکن، زیرا حقیقتا به تو می‌گویم که صورت‌های مشرکین در آتش فرو می‌رود. شکرگزار من و والدینت باش و در زندگی‌ات سعادتی پیدا کن و زندگی نیکویی داشته باش. نفس‌هایی را که خداوند حرام کرده، جز به حق نکش، زیرا در این صورت زمین برای تو تنگ می‌شود و آسمان‌ها نیز. و به خشم من دچار خواهی شد و به آتش خواهی رفت. به نام من به دروغ و گناه قسم نخور، زیرا من کسی را که به نام من عمل ناشایستی کند، نمی‌بخشم و پاک نمی‌کنم. بر نعمت‌های دیگران حسد نبر، زیرا حسد دشمن نعمت من است و قضا و قدر من را زیر سوال می‌برد و معترض به تقسیم من در میان بندگانم است. کسی که چنین باشد، از من نیست و من نیز از او نیستم.»
هوش مصنوعی: معقل بن یسار نقل میکند که رسولالله (ص) فرمودهاند: «آگاه باشید که من سوره بقره را از یادگارهای گذشته دریافت کردهام و سوره طه و سورههای طواسین را نیز از لوحهای موسی به من دادهاند.»
هوش مصنوعی: حسن بیان کرد که در این آیهای که به «و کَتَبْنا لَهُ فِی الْأَلْواحِ» اشاره شده، گفته می‌شود این آیه در تورات به هزار آیه اشاره دارد. یعنی روشن است که نکات جمعآوری شده در این آیه، شامل احکام و فضائل زیادی است که در تورات به شکل هزار آیه وجود دارد. این موضوع به ما میآموزد که قرآن، جامع کلمات و معانی عمیق است. همچنین، مصطفی (ص) فرمود که «من برای بیان معانی جامع و کامل فرستاده شدهام».
هوش مصنوعی: ابن عباس نقل میکند که پیامبر اسلام (ص) فرمودند: هنگامی که خداوند لوحهای علمی را به موسی داد و او به آن‌ها نگاه کرد، گفت: «ای پروردگار! تو به من کرامتی عطا فرمودی که به هیچ کس قبل از من نکرامت نبخشیدهای».
هوش مصنوعی: خداوند به موسی میگوید: «ای موسی، من تو را به خاطر پیامهایم و کلامم بر مردم برگزیدهام. پس آنچه را به تو دادهام بپذیر و از سپاسگزاران باش.» این یعنی اینکه باید در پی آن باشی که به محبت محمد (ص) جان خود را از دست دهی.
هوش مصنوعی: موسی به خدا گفت: پروردگارا، محمد کیست؟ خدا پاسخ داد: احمد است، کسی که نامش را دو هزار سال قبل از ساخت آسمان‌ها و زمین بر عرش خود نگاشتهام. او پیامبر من، محبوب من، برگزیده من و بهترین خلق من است و نزد من از تمام مخلوقات و همه ملائکه محبوبتر است. موسی گفت: پروردگارا، اگر محمد نزد تو از همه مخلوقات عزیزتر است، آیا امتی برتر از امتم آفریدهای؟ خدا پاسخ داد: ای موسی! فضل امت محمد بر باقی مخلوقات همانند فضیلت من بر تمام مخلوقات است. موسی گفت: کاش آن‌ها را میدیدم. خدا گفت: ای موسی! تو آن‌ها را نخواهی دید، ولی اگر بخواهی میتوانی صدایشان را بشنوی. موسی ادامه داد: پروردگارا، من میخواهم صدایشان را بشنوم.
هوش مصنوعی: خداوند متعال فرمود: ای امت محمد! ما همه از نسل پدران و مادرانمان پاسخ دادیم: لبیک، خدایمان لبیک، لبیک. ستایش و رحمت از آن توست و سلطنتی جز تو نیست. خداوند متعال ادامه داد: ای امت محمد! رحمت من بر خشم من پیشی گرفته و عفو من بر عقاب من غلبه دارد. من به شما قبل از آنکه از من چیزی بخواهید عطا کردهام و پاسخ شما را پیش از آنکه دعا کنید دادهام و پیش از آنکه من را نافرمانی کنید، برای شما آمرزیدم. هر کس در روز قیامت با شهادت اینکه جز خدا خدایی نیست و محمد پیامبر و بنده من است نزد من بیاید، وارد بهشت خواهد شد، حتی اگر گناهانش بیشتر از کفی دریا باشد.
هوش مصنوعی: ربیع بن انس گفت: تورات نازل شد و وزن آن هفتاد زانوی شتر بود. بخشی از آن در یک سال خوانده می‌شود و تنها چهار نفر آن را خواندهاند: موسی، یوشع، عزیر و عیسی علیهمالسلام.
هوش مصنوعی: خداوند در این آیه میفرماید: ما به موسی در الواح، هر چیزی را که برای روشنکردن دین ضرورت داشت نوشتهایم. این شامل تمامی موارد لازم برای او و قومش در زمینه دین، مانند نصیحتها و تفصیل هر چیز، از حلال و حرام، دستورات و نهیها، داستانها و اخبار گذشته و آینده می‌شود. برخی نیز گفته‌اند که "از هر چیز" به معنای هر چیزی است که باید از آن پرهیز کرد و تمام احکام را باید به تفصیل بیان کرد، همچنین هر چیزی که در شرع پسندیده است به آنان گفته شود و روشن گردد.
هوش مصنوعی: پس با قدرت خود این را بپذیر، یعنی با اراده قوی و تسلیم و اعتراف. ای موسی! با اراده قوی و تصمیم درست، خود را برای انجام کار آماده کن و این دستورات را بپذیر و به آن‌ها عمل کن. او گفت: پس آن را به او دادند.
هوش مصنوعی: به قوم خود بگو تا بهترینها را بپذیرند و به کار گیرند. گفته شده که این بهترینها، تمام احکام و دستورات نیکو هستند. برخی نیز گفته‌اند که منظور از بهترین، آنچه واجب و مستحب و مباح است، میباشد؛ که در این میان، واجب از همه بهتر است. به طور کلی، آنچه که مأمور به آن شدهاید بهتر از آن چیزی است که از آن منع شدهاید. برخی معتقدند که در این دستورات فرایضی وجود دارد که ترک آن‌ها جایز نیست و همچنین فضایل و خوبیهایی که بر انجام آن‌ها تأکید شده است. بهتر است که انسان همواره تلاش کند تا بین فضائل و فرایض تعادل برقرار کند. به عنوان مثال، خداوند میفرماید که کسی که پس از ظلم خود انتقام بگیرد و سپس عفو کند و اصلاح نماید، پاداشش بر عهده خداست. اگرچه قصاص کار خوبی است، اما عفو از آن نیز بهتر است. انتقام خوب است، اما صبر و گذشت بهتر است.
هوش مصنوعی: این عبارت به معنی این است که خداوند به بنی‌اسرائیل وعده می‌دهد که سرزمین مصر و کاخ فرعون و قوم او را به آن‌ها خواهد داد. این موضوع اشاره به آیات مختلفی دارد که در آن‌ها خداوند درباره میراثی که به قومهای دیگر خواهد داد صحبت کرده است. همچنین در اینجا به مفهوم "دار" اشاره شده است که به معنای هلاکت و نابودی است و میتواند به مکانی که اقوام فاسق قبل از نابودی خود به آن سفر کرده‌اند، اشاره داشته باشد. در نهایت، اشارههایی به عوالم پس از مرگ و عذابهایی که در انتظار فاسقین است، نیز وجود دارد.
هوش مصنوعی: من از نشانهها و دلایل خود، آنهایی را که در زمین بدون حق و به طور متکبرانه رفتار میکنند، دور میسازم. برخی از قومها بر این باورند که این آیه به طور خاص به مردم مصر و پیروان فرعون اشاره دارد و به آیات نُهگانهای که خدا به موسی داده، اشاره میکند. در عین حال، بسیاری از مفسران بر این عقیدهاند که این آیه به عموم مردم اشاره دارد و نشانههای یکتایی خداوند در آفرینش آسمان و زمین را شامل می‌شود. این آیه به کافران و مشرکان اشاره دارد که به دین حق تکبر ورزیده و از ایمان دور شده‌اند. مجازات این تکبر این است که آن‌ها را از راه تفکر و سرمشق جلوگیری کردهایم، به طوری که نتوانند به راه هدایت برسند و دچار خسارت شوند. برخی نیز میگویند «من نشانههایم دور میسازم» به این معناست که آن‌ها توان شناخت پیام من و فهم کلام من را از دست خواهند داد. یکی از شخصیتها به نام ذو النون میگوید خداوند اجازه نمیدهد که بیعملان در حکمت نهانی قرآن شرف یابند و سهل میگوید این به معنای محروم کردن آن‌ها از فهم قرآن و هدایت یافتن توسط پیامبر (ص) است.
هوش مصنوعی: اگر آن‌ها هر معجزهای را ببینند، به آن ایمان نخواهند آورد. مثلاً اگر نشانهای را مشاهده کنند، آن را دور میزنند و میگویند که این سحری است که ادامه دارد. حتی اگر راه درست را ببینند، آن را به عنوان مسیر و دین انتخاب نخواهند کرد. دو نفر به نامهای حمزه و کسایی، واژه "سبیل الرشد" را به گونهای خاصی میخوانند. "سبیل الرشد" و "رشد" به یک معنا هستند، مشابه واژههای دیگر که معانی یکسانی دارند. ابو عمر نیز تأکید میکند که "رشد" به معنای صلاح در امور است و دلیلی برای آن وجود دارد. در مقابل، اگر آن‌ها "سبیل الغی" یا اطاعت از شیطان را ببینند، آن را به عنوان راهی برای خود انتخاب میکنند. واژه "غی" به معنای گمراهی است و این دو واژه در معنا یکی هستند. دلیل این رفتار آن‌ها این است که به نشانههای ما کافر شده‌اند و از آن‌ها غافل بودند، بدون اینکه به آن‌ها توجهی داشته باشند یا از آن‌ها عبرت بگیرند.
هوش مصنوعی: و کسانی که به نشانههای ما دروغ میزنند، به ایمان و ملاقات با آخرت، که شامل پاداش و کیفر، و رستاخیز و حسابرسی است، اعتقاد ندارند. گفته شده است: «آن‌ها به آخرت دروغ گفتند»، یعنی به ملاقات با خدا در آخرت. اعمال آن‌ها باطل شده است. آیا در عالم آخرت چیزی جز آنچه که در دنیا انجام دادهاند، به آن‌ها پاداش داده می‌شود؟ این بیانگر پاداش کارهایی است که آن‌ها در دنیا انجام دادهاند. در قرآن، هرجا که به کافران اشاره شده، مانند "آیا ما جز کسانی که کافرند پاداش میدهیم؟" اینگونه است، مگر در جاهایی که عبارت مبهم باشد، مانند "و هیچکس جز آنچه سعی کرده، برای او نیست" تا جایی که گفته می‌شود: "سپس به او پاداش داده می‌شود".
هوش مصنوعی: قوم موسی با کمک سامری و کسانی که به او کمک کردند، تصمیم گرفتند به پرستش یک عجل بپردازند. این اتفاق بعد از آن روی داد که موسی به میقات رفت تا به پروردگارش نزدیک شود. آن‌ها از زیورآلات خود استفاده کردند تا این عجل را بسازند. در این زمینه، نحوه تلفظ برخی کلمات و همچنین معانی آن‌ها نیز بحث شده است. تمثال عجل به صورت مجوف ساخته شده بود و به بهترین شکل ممکن طراحی شده بود.
هوش مصنوعی: روایت شده که بنی‌اسرائیل از قبطیان خواسته بودند که در روز عید، زیورآلات آن‌ها را به امانت بدهند. در آن زمان، بنی‌اسرائیل در دست قبطیان مانند افرادی تحت سلطه بودند. سپس خداوند فرعون و قبطیان را نابود کرد و آن زیورآلات در دست بنی‌اسرائیل باقی ماند، اما برای آن‌ها استفاده از آن‌ها ممنوع بود. هارون دستور داد تا اعلام کنند و هر کسی که از آن زیورآلات چیزی داشت، آن را برگرداند. تمام آن‌ها نزد سامری جمعآوری شد، که زرگری بود و از طلا گوساله‌ای بیجان ساخت. این مجسمه توخالی صداهایی ایجاد کرد، اما هیچ صدای دیگری نداشت.
هوش مصنوعی: وهب گفت: او صدای خُوار را میشنید اما حرکت نمیکرد. سدی گفت: او خُوار میکرد و راه میرفت، و هر بار که خُوار میکرد، مردم برای او سجده میکردند و زمانی که سکوت داشت، سرهایشان را بالا میبردند. برخی گفته‌اند که "جسد" از "جساد" است و به زعفران اشاره دارد، یعنی گوساله‌ای زرد که صدای خُوار دارد. عدهای دیگر معتقدند که "جسد" به معنای جسم و خون است و صدای او هم آشکار است، و این احتمال دور از ذهن نیست. برخی هم بر این عقیدهاند که او تندیس طلا به رنگ طلا و توخالی بود و صدای او نتیجه فریب و حیلهای بود، اما نظر اول معتبرتر است.
هوش مصنوعی: آیا گوساله پرستان نمیبیند این گوساله با آن‌ها سخن نمیگوید؟ این نشانهای است که خدا نمیتواند ناگفتنی باشد. او آن‌ها را به راهی هدایت نمیکند، یعنی نه از آن‌ها چیزی را میخواهد و نه آن‌ها را از چیزی نهی میکند. آن‌ها این گوساله را به عنوان معبود خود قبول کرده و آن را پرستش کرده‌اند و در واقع ظلم کردند و عبادت را در جایی نادرست قرار دادند.
هوش مصنوعی: زمانی که مفسران به این نتیجه رسیدند که این کلمه به معنای پشیمانی است، توضیح دادند که هرچند پشیمانی در دل وجود دارد، اما ارتباط آن با دست به این خاطر است که در برخی موارد، مالکیت، محبت و مواردی که مورد تنفر است، با دست نشان داده می‌شود. گفته شده که هنگامی که فردی از کاری پشیمان می‌شود، معمولاً دست بر سر میزند و بر آن احساس ندامت میکند. همچنین اشاره شده است که اگر انسان با مشکلی بزرگ مواجه شود، معمولاً دستش را به کف دست دیگر میزند و احساس درگیری میکند. در ادامه، آن‌ها متوجه شدند که به سبب پرستش گوساله دچار گمراهی شده‌اند. وقتی موسی از میقات برگشت و متوجه وضعیت آن‌ها شد، خشمگین شد و با کلامی تند با آن‌ها صحبت کرد. آن‌ها از کرده خود پشیمان شدند و فهمیدند که از راه راست منحرف شده‌اند و گفتند: اگر خداوند ما را رحمت نکند و از ما بگذرد، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.
هوش مصنوعی: اسف بالاترین حد خشم است، همانطور که در جایی گفته شده: «وقتی ما را به خشم آوردند، از آن‌ها انتقام گرفتیم». همچنین اسف نماد عمیقترین اندوه است، مانند زمانی که گفته شده: «ای وای بر یوسف». واژههای «آسف» و «اسف» و «آسیف» به یک معنا اشاره دارند.
هوش مصنوعی: موسی به قوم خود گفت: چه بد جایگزینی برای من انتخاب کردید بعد از رفتن من! آیا عجلت کردید و از دستور خداوند خود تخطی کردید؟ برخی گفتند که شما از فرمان پروردگارتان تجاوز کردید و برخی دیگر گفتند که در انتظار وعده او درنگ کردید. موسی به آن‌ها وعده داده بود که پس از چهل روز برمیگردد. پس از گذشت بیست روز، سامری به قوم گفت که این مدت کافی است و احتمال داد که موسی دیگر باز نخواهد گشت. وقتی موسی بازگشت، به آن‌ها گفت: آیا به وعده پروردگارتان که چهل شبانهروز بود، سرعت بخشیدید؟ برخی گفتند که شما پیش از موعد برگشتید. او در خشم، لوحهایی را که شامل تورات بود، بر قوم خود انداخت، زیرا آن‌ها به پرستش گوساله پرداخته بودند.
هوش مصنوعی: سعید بن جبیر از ابن عباس نقل میکند که رسول الله (ص) فرمود: «خبر مانند مشاهدات نیست. خداوند به موسی خبر داده بود که قوم او پس از او گمراه شده‌اند، اما موسی لوحها را به دست نگرفت. وقتی که به آنان نگاه کرد، لوحها را انداخت و شکسته شد.» و همچنین گفته است: «خدا رحمت کند برادر موسی را، زیرا خبر با مشاهدات تفاوت دارد. خداوند به او درباره فتنهای خبر داده بود و او میدانست که آنچه را که پروردگارش به او گفته، حقیقت دارد. با این حال وقتی به قومش برگشت و آن‌ها را دید، بسیار خشمگین شد و لوحها را پرتاب کرد.»
هوش مصنوعی: مفسران بیان کرده‌اند که تورات شامل هفت بخش است. هنگامی که موسی الواح تورات را بر زمین انداخت و شکست، بخشهایی از متن که شکسته شد، دیگر قابل مشاهده نبود. شش بخش از آن به آسمان برده شد و تنها یک بخش باقی ماند. در بخشهایی که به آسمان برده شد، همه جزئیات ذکر شده بود و بخش باقیمانده شامل هدایت و رحمت بود. همچنین از ابن عباس نقل شده است که پیامبر (ص) به هفت بخش دست پیدا کرد که آن‌ها را «مَثانی» مینامند، در حالی که موسی شش بخش را دریافت کرده بود، اما وقتی الواح را انداخت، دو بخش به آسمان برده شد و چهار بخش دیگر باقی ماند.
هوش مصنوعی: قتاده میگوید که او به خاطر شنیدن زیاد از فضائل امت پیامبر محمد (ص) الواح را رها کرد و از خدا خواست که او را جزو امت محمد قرار دهد. همچنین در ادامه اشاره میکند که هارون، برادر موسی، سه سال بزرگتر بود و بنی‌اسرائیل او را بیشتر دوست داشتند زیرا او فردی ملایم و آرام بود.
هوش مصنوعی: موسی بسیار خشمگین بود و هنگامی که برادرش هارون به او پیوست، از او پرسید چرا او را در جریان وضعیت بنی‌اسرائیل قرار نداده است. او به هارون گفت که چرا وقتی آن‌ها به گمراهی رفته بودند، او او را دنبال نکرده و از دستورات خداوند سرپیچی کرده است. هارون او را با گفتن "ای پسر مادر من!" مخاطب قرار داد و با این بیان به رقت قلب موسی کمک کرد. موسی به مادرش بسیار احترام میگذاشت و در زمان خشم، یاد مادرش او را آرام میکرد، چون او معتقد بود که مادر در بهشت است و در آنجا هیچ رنج و خشم وجود ندارد. بنابراین، هارون نیز با یادآوری نام مادر، سعی کرد تا خشم موسی را کاهش دهد.
هوش مصنوعی: مردم به من ظلم کردند و من را ضعیف و تنها یافتند و نزدیک بود که مرا به خاطر مخالفت با آن‌ها بکشند. پس ای کاش دشمنانم از من شادی نکنند، چرا که شادی کردن در برابر بدبختی دیگران است و در روایت آمده است: «از شادی دشمنان به تو پناه میبریم».
هوش مصنوعی: میگوید: دشمنان نخواهند توانست مرا خوشحال کنند، چرا که نه میتوانند مرا خوار کنند و نه میتوانند مرا بزنند. همچنین مرا در کنار قوم ستمگران که گاو طلایی را عبادت کردند، قرار نده و مرا با آن‌ها یکی نکن، زیرا این گناه از آنهاست نه از من.
هوش مصنوعی: موسی با متوجه شدن به بیگناهی برادرش، از خدا خواست که او و برادرش را مورد رحمتی خود قرار دهد و از او خواست که به خاطر کارهایی که به برادرش کرده، او را ببخشد. همچنین از خدا درخواست کرد که در رحمتش داخلشان کند و بر آن‌ها لطف کند، زیرا خدا بهترین و مهربانترین رحمانهاست. موسی خواستار رحمتی بیشتر از خودشان و از والدینشان بود.
هوش مصنوعی: افرادی که در زمان موسی، گوساله را به عنوان خدا انتخاب کردند، در آخرت عذاب سختی از سوی پروردگارشان خواهند دید و در زندگی دنیوی نیز دچار ذلت خواهند شد. آن‌ها به دست خود دستور قتل یکدیگر را میدادند، بهطوری که پدر، فرزندش را و فرزند، پدرش را میکشت. عطیّه میگوید که عذاب به نسلهای بعدی آن‌ها نیز خواهد رسید و آن‌ها کسانی بودند که در زمان موسی زندگی میکردند.
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) از خشم پروردگار در آخرت و همچنین در زندگی دنیوی خبر می‌دهد. این خشم شامل عذابهایی است که بر بنی قریظه و نُضَیر نازل شده، مانند قتل و تبعید. برخی نیز بر این باورند که مقصود از آن، پرداخت جزیه است. همچنین، ما کسانی را که به دروغافکنی مشغولند، به همین صورت کیفر خواهیم داد.
هوش مصنوعی: هیچ شخصی متعصب نیست مگر اینکه بر سر او ذلت و خفتی وجود دارد. سپس آیهای را خواند: «بدون شک کسانی که گوساله (بت) را پرستش کردند، عذاب خواهند شد.» و در ادامه گفت: «و کسانی که اعمال بدی انجام دادند، که همان شرک است، و سپس بعد از آن توبه کردند و ایمان آوردند (یعنی تصدیق کردند که هیچ خدایی جز او نیست)، یقیناً پروردگار تو بعد از این توبه، بسیار آمرزنده و مهربان است.»
هوش مصنوعی: وقتی موسی آرام شد و دیگر خشمگین نشد، به این معنی است که او از عصبانیت خود فروکش کرد. این آرامش به خاطر این بود که هارون از او عذرخواهی کرد و بنی‌اسرائیل نیز از کفر خود توبه کردند. آن تختههایی که موسی پرتاب کرده بود، دوباره برگرفت. برخی از آیات از او رفته و در مورد آنچه باقیمانده گفته شده که نشانه هدایت و رحمت است. همچنین گفته شده که اشاره به الواح دارد، چرا که این الواح از لوح محفوظ گرفته شده بودند و در واقع، زمانی که موسی الواح را به زمین انداخت و آن‌ها شکسته شدند، یک نسخه دیگر از آن‌ها تهیه شد. ابن عباس میگوید که موسی چهل روز روزه گرفت و بعد از اینکه الواح را شکست و پرتاب کرد، چهل روز دیگر نیز روزه گرفت تا الواح جدید را دریافت کرد. این هدایت و رحمت به معنای هدایت از گمراهی و رحمت از عذاب است. کسانی که از پروردگار خود میترسند و به او ایمان دارند، برای عمل به این هدایت مشتاق هستند.
