هوش مصنوعی: سوره الملک، سورهای مکی است که ۳۰ آیه و ۳۳۰ کلمه دارد و به موضوعاتی پیرامون آفرینش، معاد و عذاب اشاره میکند. این سوره به عنوان مانع عذاب قبر شناخته میشود و پیامبر (ص) آن را مورد تأکید قرار داده است. برای مثال، گفته شده است که این سوره در روز قیامت شفاعت میکند و جان را از آتش نجات میدهد.
در این سوره، درباره آفرینش مرگ و زندگی، آسمانها و نشانههای قدرت خداوند صحبت شده است. همچنین، به انسانها یادآوری میشود که خداوند از همه چیز آگاه و بر اعمال آنان ناظر است. چالشهایی برای کافران و تنبیههایی برای آنان در نظر گرفته شده است که در روز قیامت با عذاب مواجه خواهند شد. سوره به انسان میآموزد که در دنیای فانی، باید به فکر آخرت و اعمال نیک باشد و خداوند را بپرستد.
در نهایت، سوره با دعوت به تفکر در نعمتهای خداوند و خطرات کفر به پایان میرسد، و یادآوری میکند که تنها اوست که میتواند انسان را از عذاب نجات دهد.
هوش مصنوعی: این سوره، شامل هزار و سیصد حرف، سیصد و سی کلمه و سی آیه است و به اتفاق مفسران، در مکّه نازل شده است. همچنین در این سوره هیچ آیهای که نسخ شده باشد وجود ندارد.
هوش مصنوعی: ابو هریره روایت کرده است که پیامبر اسلام (ص) فرمودند: «سورهای از کتاب خدا وجود دارد که تنها سی آیه دارد و این سوره شفاعت خواهد کرد برای کسی که او را در روز قیامت از آتش جهنم خارج کرده و به بهشت وارد میکند و آن سوره "تبارک" است.»
هوش مصنوعی: ابن عباس نقل میکند که یکی از صحابه پیامبر (ص) به دور قبر چادری برپا کرده بود و نمیدانست که آنجا قبر است. او صدای فردی را شنید که سوره «ملک» را میخواند و نزد پیامبر (ص) رفت و گفت: «ای رسول خدا، من چادری بر روی قبر برپا کردهام و نمیدانستم که اینجا قبر است، و کسی سوره ملک را میخواند.» پیامبر (ص) فرمودند: «این سوره نجاتبخش است و از عذاب قبر حفاظت میکند.»
5
فیخبرآخر:«هیالواقیةمنعذابالقبر».
هوش مصنوعی: در خبر آخر آمده است: "ای واقعیت، از عذاب قبر در امان باش."
6
وروی:منقرأهافیلیلةفقداکثرواطیب.
هوش مصنوعی: هر کس که آن را در شب بخواند، بسیار خوب و خوشطعم است.
هوش مصنوعی: برخی گفتهاند که معنای آن به این صورت است که این واژه به معنای ثبات و دائمی بودن است که از همواره وجود داشته و همچنان ادامه دارد. همچنین گفته شده که خداوند از تمام خیرات و برکات برخوردار است و او که صاحب ملک است، آن را به هر که بخواهد عطا میکند و از هر که بخواهد میگیرد. همچنین برخی بر این عقیدهاند که این واژه به نبوت اشاره دارد که به وسیله آن، کسانی که از پیامبر پیروی میکنند، عزت مییابند و کسانی که با او مخالفت میکنند، ذلیل میشوند. او به همه چیز تسلط دارد و قادر است به هر چیزی که بخواهد، رسیدگی کند.
هوش مصنوعی: خداوند، مرگ و زندگی را خلق کرده است. ابن عباس میگوید که مرگ در دنیا و زندگی در آخرت را در نظر دارد. قتاده نیز میگوید که خداوند انسان را به وسیله مرگ خوار کرده و دنیا را خانهی زندگی و فنا قرار داده و آخرت را محل پاداش و بقای ابدی قرار داده است. همچنین، مرگ را به خاطر نزدیکتر بودن آن به قهر، مقدم دانسته است.
هوش مصنوعی: برخی گفتهاند که مرگ مقدم بر حیات است، چرا که در آغاز، اجسام حالت بیجان را داشتند، مانند نطفه و خاک و امثال آنها، و سپس زندگی به آنها اضافه شد. ابن عباس نیز گفته است که مرگ به شکل یک قوچ سفید آفریده شده که هیچ چیزی را نمیبیند و بویی حس نمیکند و هر چیزی را که بر روی آن پا بگذارد، میمیرد. از سوی دیگر، حیات به شکل یک مادیان ماده خلق شده و جبرئیل و پیامبران بر روی آن سوار میشدند. این مادیان هر چیزی را میبیند و بویی از آن حس میکند، و تنها اشیاء زنده را درک میکند. این همان مادیانی است که سمر در قصهی سامری از اثر آن یک مشت برداشت و بر روی گوساله افکند تا زنده شود.
هوش مصنوعی: عبارت «لِیَبْلُوَکُمْ» به این معناست که خداوند شما را در طول زندگی تا زمان مرگ آزمایش میکند. به این ترتیب که میخواهد ببیند کدام یک از شما در انجام کارهای نیک بهتر هستید، یعنی کدام یک سریعتر در اطاعت از خداوند عمل میکند و از چیزهای ممنوع او پرهیز میکند. همچنین گفته شده که این آزمایش به این منظور است که هر یک از شما چگونه از زندگیاش برای آیندهاش استفاده میکند و چگونه برای آخرت خود آماده میشود.
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) به عبد الله بن عمر فرمود: «از تندرستیات برای زمان بیماریات بهره ببر، و از جوانیات برای روزهای پیریات، و از فراغت و بیکاریات برای مشغولیتهایت، و از زندگیات برای مرگت استفاده کن؛ چرا که تو نمیدانی فردا چه رخ خواهد داد.»
هوش مصنوعی: گفته شده است که به وسیله آزمونها و آزمایشها، وضعیت انسانها به فرشتگان نشان داده میشود تا معلوم شود آنها در زمان سختی چگونه صبر میکنند و در زمان نعمت چگونه شکرگزاری میکنند. او و توانایی انتقامی که از دشمنانش دارد، در عین حال بخشنده و مهربان به دوستانش است.
هوش مصنوعی: خداوند هفت آسمان را بر روی یکدیگر به شکل طبقات خلق کرده است، بهطوریکه فاصلهی بین هر آسمان تا آسمان بعدی پانصد سال راه است و ضخامت هر آسمان نیز پانصد سال میباشد. واژه "طباقاً" جمع "طبق" است و به معنای لایهلایه یا طبقهطبقه آمده است. در اینجا به بررسی این موضوع پرداخته شده که در آفرینش خداوند نقص و بینظمی وجود ندارد. قرآن میگوید که در خلقت رحمان هیچ گونه تناقض یا نقیصهای نیست و همه چیز بهطور مستقیم و هماهنگ خلق شدهاند. برخی تفسیرها به این نکته اشاره دارند که این آیات به معنای این است که هیچ چیزی از اراده خدا خارج نیست و همه مخلوقات بدون تفاوت و ناهماهنگی به وجود آمدهاند. در این آیات به بصیرت و دیدی که فراتر از حواس عادی است، اشاره شده است. اگر کسی بخواهد در خلقت نظر کند، باید به دقت نگاه کند که آیا در آن شکی وجود دارد یا خیر.
هوش مصنوعی: سپس دوباره نظر خود را به آسمان برگردان، به گونهای که دو بار نگاه کنی. چشم تو به سمت تو بازمیگردد، ای کسی که به این موضوع توجه میکنی، با حالتی خاشع و ذلیل، مانند کسی که چیزی را طلب کرده و نتوانسته به آن دست یابد، و حالا خسته و ناتوان است از اینکه چیزی را که خواسته، ببیند. از کعب نقل شده است که آسمان دنیا مانند موجی نگهداشته شده است و آسمان دوم مانند مرمر سفید، و آسمان سوم از آهن، و آسمان چهارم عبوسی زرد، و پنجم از نقره، و ششم از طلا، و هفتم از یاقوت قرمز تشکیل شده است، و بین آسمان هفتم و حجابها دریاهایی از نور وجود دارد.
هوش مصنوعی: ما آسمان نزدیک را با ستارهها زینت دادهایم، و این ستارهها همان نورافکنها هستند، به خاطر نورانی بودنشان. چراغ نیز به خاطر روشناییاش به این نام خوانده میشود. و برخی از این ستارهها را قرار دادهایم.
هوش مصنوعی: ستارهها به عنوان زینت آسمان و نشانههایی برای هدایت در تاریکیهای زمین و دریا خلق شدهاند. همچنین، برای راندن شیاطین از آسمان به کار میروند. اگر کسی بخواهد از ستارهها به غیر از این مقاصد استفاده کند، به بیراهه رفته و دچار اشتباه شده است. برخی معتقدند که ستارههایی که قابل مشاهده هستند، شیاطین را نمیرانند و فقط ستارههایی که دیده نمیشوند این کار را انجام میدهند. همچنین گفته شده که خود ستارهها ثابت و غیرقابل تغییر هستند و تنها شهابهایی از آنها جدا میشوند که به زمین میرسند و میسوزند. در پایان، برای کسانی که در دنیا نادرست زندگی کردهاند، عذابی در جهنم آماده شده که به آن عذاب سعیر میگویند. این عذاب به معنای آتش سوزان و بسیار شدید است.
هوش مصنوعی: وقتی کافران به داخل آتش انداخته میشوند، صدای وحشتناکی را میشنوند که شبیه به نعره الاغ است. این صدا اولین صدای آتش است و وقتی شعلههای آن به طرز شدیدی بالا میرود، به نظر میرسد که آتش در حال درخواست هیزم و سوخت است. همچنین آتش به شدت میجوشد و به طور فراوان بخار میکند، شبیه به جوشیدن آب در یک دیگ.
هوش مصنوعی: آتش جهنم به قدری از خشمش به تپش درمیآید و بخار میکند که گویی میخواهد از هم جدا شود. هر بار که گروهی به آن افکنده میشود، نگهبانان آن، که فرشتگان هستند، از آنها میپرسند: آیا شما را بیمدهندهای نداشتید؟ آیا رسولی از سوی خداوند در دنیا به شما نرسیده بود تا شما را برحذر دارد؟
22
قالُوابَلیقَدْجاءَنانَذِیرٌفَکَذَّبْنا
هوش مصنوعی: گفتند: بله، نذیری برای ما آمده بود، اما ما او را دروغگو دانستیم.
هوش مصنوعی: گفتند: آری، پیامبری به سراغ ما آمد، اما ما او را تکذیب کردیم و گفتیم که خداوند هیچ چیزی نازل نکرده است. در این حال، نگهبانان جهنم به آنها میگویند: «شما در واقع در گمراهی بزرگی هستید و همین حالت را در دنیا داشتهاید». این ممکن است مربوط به سخن آن قوم باشد که به پیامبران گفته بودند: «شما نیز در واقع در گمراهی هستید و دور از حقیقت قرار دارید».
هوش مصنوعی: آنها میگویند: اگر ما شنیده بودیم و در آتش قرار دارند. اگر ما شنیدیم مانند کسی که میفهمد و تأمل میکند یا فکر کردیم مانند کسی که تمییز میدهد و میبیند، و همچنین گفته شده است که اگر ما در دنیا هدایت را میشنیدیم یا معانی کلمات خدا را درک میکردیم و دعوتهای پیامبران را میفهمیدیم، به یقین از دایره اهل آتش نبودیم.
هوش مصنوعی: آنها به گناهان خود اعتراف کردند و به کفر خود اقرار کردند. دور باد از کسانی که در آتش سوزانند. ابو جعفر و کسائی «فَسُحْقاً» را با ضمه بر حاء قرائت کردند و بقیه آن را با سکون خواندند که هر دو لهجه هستند، مانند «الرّعب» و «الرّعب» و «السّحت» و «السّحت». «سحقاً» به معنای این است که خداوند آنها را دور کند، یعنی از رحمتش دور سازد و گفته شده است که «سّحق» در واقع درهای در جهنم است.
هوش مصنوعی: کسانی که در دور از چشم دیگران از پروردگارشان میترسند، یعنی حتی وقتی او را نمیبینند، از او خوف دارند. این افراد از معصیت پروردگار پرهیز میکنند، بهخصوص زمانی که هیچکس از انسانها آنها را نمیبیند، چرا که این عمل نشاندهنده خلوص نیت و دوری از نفاق است. همچنین، برخی میگویند که این ترس از خدا قبل از رسیدن به اوست. برای آنها آمرزشی برای گناهانشان و پاداشی بزرگ در انتظار است که به خاطر اطاعتهایشان به آنان خواهد رسید.
هوش مصنوعی: چه پنهانی سخن بگویید و چه آشکارا، این برای خداوند یکسان است، زیرا او به آنچه در درون دلهاست آگاه است. ابن عباس گفته است که این آیه درباره مشرکان نازل شده است؛ آنها به پیامبر (ص) دشنام میدادند و جبریل آنچه را که گفتند به او خبر میداد. سپس برخی از آنها با یکدیگر صحبت میکردند.
هوش مصنوعی: به آنها بگویید که هر چیزی که میگویید، چه در دل پنهان کنید و چه بهطور علنی بیان کنید، برای خداوند پوشیده نیست. این یک هشدار است، همانطور که گفته شده است: «هرکاری میخواهید انجام دهید.»
هوش مصنوعی: سپس گفت: آیا نمیداند کسی که خلق کرده، آیا از راز کسی که راز را خلق کرده، آگاهی ندارد؟ آیا نمیداند آنچه در دلها نهفته است، کسی که دلها را خلق کرده؟ آیا نمیداند کسی که اشیاء را خلق کرده، آنچه در دلهای بندگانش موجود است؟ در این موارد، کسی در مقام بلند قرار دارد که نامش خالق است و ممکن است از نامهای مخلوق نیز باشد و در مقام پایینتر به کار رود، و معنا این است که آیا خداوند از مخلوقش آگاه نیست. او لطیف و خبیر است و از جزئیات اشیاء و باطن آنها آگاه است و ممکن است علم به صفت مخلوق مربوط باشد، و معنایش این است که آیا این کافران نمیدانند کسی که آنها را خلق کرده، کیست؟ آیا خداوند که خالق آنهاست، آگاه نیست؟ و او لطیف است که در تدبیرش برای آنها نیکو عمل میکند و به آنها خوبی میکند. و «خبیر» در مورد آنها و اعمالشان است.
هوش مصنوعی: برخی گفتهاند: زمین را به گونهای نرم و مستحکم قرار داده که ثابت و پابرجا بماند و قابل حرکت نباشد. همچنین گفته شده که آن را به شکلی آسان آفریدهاند، به طوری که راه رفتن بر روی آن بدون مشکل و سختی باشد. پس به کنارههای آن بروید. گفته شده که این به معنای رفتن در مسیرهای آن و اطراف آن است و برخی گفتهاند منظور آن کوهها است. زجاج بر این باور است که این تفسیر مناسبتر است زیرا به معنای آسان بودن راهها در کوهها است و این نشاندهنده تسهیل در دسترسی به آنها است. این بیان به مثابه لطف خداوند است که به آنها اجازه داده تا از نعمتهای او بهرهمند شوند و از آنچه برای آنها حلال است استفاده کنند، در حالی که از چیزهایی که ممنوع است پرهیز کنند.
هوش مصنوعی: و به سوی اوست رستاخیز و برانگیختن از قبرهایتان، سپس کافران را در страх انداخت. پس گفت: آیا امان یافتهاید از کسی که در آسمان است؟ ابن عباس گفت: یعنی عذابی از آسمان اگر نافرمانی کنید، که باعث میشود زمین شما را در خود فرو ببرد، یعنی شما در زمین غرق خواهید شد. پس ناگهان زمین.
هوش مصنوعی: «تمور» به معنای حرکت و چرخش است. این به این دلیل است که خداوند زمین را هنگام به زیر آوردن مردم (خسف) به حرکت در میآورد تا آنها را به سمت پایین بیندازد و زمین بر روی آنها بالا میآید و بر آنها میغلتد، مانند حرکت آب که در زمان آمدن و رفتن، نوسان دارد.
هوش مصنوعی: آیا از کسی که در آسمان است امنیت یافتهاید که بر شما گردبادی از سنگها بفرستد؟ برخی گفتهاند "حاصب" به معنای بارانی است که در آن سنگهای ریز وجود دارد، مانند آنچه که بر قوم لوط نازل شد، و برخی دیگر گفتهاند که منظور ابرهایی است که در آنها سنگ وجود دارد. "حاصب" و "حصباء" یک معنا دارند. "پس در آخرت و در زمان مرگ خواهید دانست که چگونه هشداردهندهای هستم" یعنی شما زمانی که عذاب را مشاهده کنید، میفهمید. برخی گفتهاند که این جمله به پیامبر اشاره دارد و ابن عباس گفته است که شما خواهید دانست که محمد برای شما هشداردهندهای بوده است.
هوش مصنوعی: کسانی که پیش از آنها بودند نیز دروغگوئی کردند، یعنی کافران امم گذشته. پس عذاب من چگونه بود؟ به این اشاره دارد که وقتی آنها را نابود کردم، برخی از قاریان یاء را در این حروف و کلمات نگه داشتند و برخی دیگر آن را در نوشتار حذف کردند.
هوش مصنوعی: آیا آنها به پرندگان بالا سر خود نگاه نکردهاند که چگونه با بالهای باز پرواز میکنند و در هوا صف میکشند؟ مانند عقاب و شاهین که بالهای خود را میگسترانند. و زمانی که بالهایشان را میبندند، مانند کبوترها بالهای خود را به بدنشان نزدیک میکنند.
هوش مصنوعی: در این متن گفته شده که پرندگانی هستند که گاهی صف کشیده و گاهی جمع میشوند. همچنین اشاره شده که در هوا پرندگانی وجود دارند که هیچگاه بر زمین نمینشینند و غذای آنها از جمله مورچهها و پشههاست. زمانی که این پرندگان در هوا پرواز میکنند، به گونهای بر روی دم و بالهای خود تأکید دارند. ابن هیصم میگوید که هیچکس جز خداوند قادر به نگه داشتن آنها در هوا نیست. این بیانگر این است که رحمت خداوند شامل همه موجودات است و او به همه چیز آگاه است و از وضعیت هر چیزی مطلع است. در این آیه دلالت بر یکتاپرستی و تسخیر پرندگان در آسمان به آنها نشان داده شده است.
هوش مصنوعی: آیا کسی هست که بتواند به شما کمک کند و از شما در برابر عذاب الهی حمایت کند؟ آیا بتهای شما میتوانند عذاب خدا را از شما دور کنند؟ کافران تنها در جهل و فریب شیطان غوطهور هستند و هیچ دلیل و برهانی برای استناد به عقاید خود ندارند.
هوش مصنوعی: اگر خداوند روزیاش را نگه دارد، به این معناست که باران را نگه داشته یا تمامی وسایل روزی را محدود کرده است. همچنین گفته شده که این به معنای این است که چه کسی نعمتها را برای شما گسترش میدهد، در حالی که اگر تنگی ایجاد کند، شما را به دلیل قحطی و خشکسالی مجازات میکند. سپس به نوعی تاکید میشود که این افراد در ضدیت با حقیقت و دوری از آن ثابتقدماند. مثال زده شده که آیا کسی که با صورت به زمین میرود (غافل از مسیر) بهتر است یا کسی که مستقیم و با سر بلند بر روی مسیر راست حرکت میکند. این تمثیل نشاندهنده تفاوت میان کافر و مؤمن است؛ زیرا کافر همچون کسی است که به اشتباه روی صورتش میافتد و در تاریکی و نادانی گم شده است، در حالی که مؤمن چون کسی است که سرش را بلند کرده و به راه سالم نگاه میکند.
هوش مصنوعی: قنعت قاتده اشاره کرده است که کسی که در دنیا به گناهانی پرداخته باشد، در روز قیامت توسط خداوند به صورت دمر محشور میشود. این موضوع به آیهای از قرآن اشاره دارد که میگوید در آن روز مردم بر روی صورتهای خود محشور خواهند شد. در مقابل، مؤمنان به طور راست و متعادل راه میروند و مسیر خود را به خوبی میشناسند، زیرا بر صراط مستقیمی قرار دارند که دین اسلام است. گفته شده این آیه درباره عمّار بن یاسر و ابیجهل نازل شده است. همچنین به نکتهای درباره زبان اشاره شده که در آن معمولاً به کار بردن فعلها به صورت عادی و لازم است، در حالی که اینجا یک تفاوت دیده میشود؛ یعنی برای به زمین افتادن کسی به صورت دمر، فعل خاصی به کار رفته است.
هوش مصنوعی: خداوند متعال فرموده است: «صورتهای آنها در آتش افکنده میشود» و پیامبر (ص) نیز فرمودند: «آیا مردم به جز به خاطر محصول زبانهایشان بر صورتهایشان در آتش انداخته میشوند؟»
44
ونظیرهفیالکلامقولهمقشعتالرّیحالسّحابفاقشع.
هوش مصنوعی: و مشابه این جمله گفته شده است که باد ابرها را پراکنده کرد، پس پراکنده شو.
هوش مصنوعی: بگو، اوست آن کسی که شما را خلق کرد. در ابتدا، برای شما گوش، چشم و دل قرار داد. این سه مورد را به ویژه ذکر کرده است، زیرا علوم و دانشها به وسیله آنها به دست میآید. شما بسیار کم از او تشکر میکنید. برخی گفتهاند که کمترین کسی که شکر خدا را به جا میآورد، همین است.
هوش مصنوعی: بگو، او کسی است که شما را در زمین آفرید و شما را در آن به دنیا آورد. به سوی او جمع خواهید شد و در روز قیامت شما را بر اساس اعمالتان محاسبه خواهد کرد. او نشانههایی برای راهنمایی شما قرار داده که شما را به شناخت خود میرساند.
هوش مصنوعی: و میگویند: این وعده چه زمانی محقق خواهد شد، ای وعدهای که ما دربارهی زمینلرزه و طوفان شن میشنویم؟ و به آن برانگیخته شدن و بازگشت به زندگی اشاره شده است. اگر شما در این وعده راستگو هستید، بگویید.
هوش مصنوعی: بگو: علم به قیامت و علم به نزول عذاب فقط نزد خداوند است و هیچکس از بشر به آن آگاهی ندارد. من تنها پیامآور واضحی هستم و به شما هشدار میدهم آنچه را که خداوند به من وحی کرده است و نمیدانم زمان برپایی قیامت کی خواهد بود.
هوش مصنوعی: وقتی آنها عذاب خدا را نزدیک دیدند، چهرههای کسانی که کافر شده بودند، زشت و تیره شد. به این معنی که چهرههای آنها به خاطر مشاهده عذاب، زشت و سیاه گردید. در روز قیامت، چهرههای آنها مانند قطعههای شب تاریک خواهد بود و بر آنها ذلت و ناتوانی حاکم خواهد شد. فرشتگان به آنها میگویند که این عذابی است که شما مدتها به آن شک میکردید و میگفتید که نه برخواستن و نه احیایی وجود ندارد. برخی از مفسران نیز میگویند که این عبارت به معنای این است که آنها به دروغ ادعا میکردند و از خدا خواسته بودند که اگر سخنانشان حق است، عذاب را بر آنها نازل کند.
هوش مصنوعی: و پیامبر (ص) شفیع امت خود خواهد بود و آنان را از مسئولیتها و عواقبی که خدا به آن اشاره کرده است، نجات خواهد داد و چهرههایشان را زشت نمیکند.
هوش مصنوعی: آیا دیدهاید که اگر خداوند من و مؤمنان را به هلاکت برساند، چه کسی میتواند شما را از عذاب دردناک خود نجات دهد؟ آیا وجود شما در هلاکت ما چه نفعی دارد؟ این سخن به آنانی گفته میشود که به پیامبر محمد (ص) درخواست میکنند که هلاکتش را آرزو کنند. همچنین، این به معنای آن است که نباید آرزوی مرگ من را داشته باشید، زیرا این برای شما سودی ندارد. بلکه باید آرزو کنید که چیزی شما را از عذاب خداوند نجات دهد، زیرا این برای شما مفیدتر است. با ایمان خود، ما نگرانی داریم که به خاطر گناهانمان هلاک شویم، زیرا حکم خدا بر ما جاری است و چه کسی میتواند شما را از عذابش محافظت کند در حالی که شما کافر هستید؟
هوش مصنوعی: بگو او رحمت است، کسی که ما او را میپرستیم. به او ایمان داریم و بر او توکل میکنیم و کارهایمان را به او واگذار کردهایم. فردا خواهید دانست که امروز چه کسی در گمراهی آشکار است، زمانی که دانشتان به شما هیچ کمکی نکند.
هوش مصنوعی: آیا دیدهاید اگر آب شما به زیر زمین برود و تنها با دست و دلو بتوانید به آن دسترسی پیدا کنید؟ در اینجا به آب زمزم اشاره شده است. چه کسی میتواند به شما آبی گوارا و نمایان بیاورد که به راحتی قابل دیدن و برداشت باشد؟ این موضوع بیانگر نعمت بزرگ خداوند بر آنهاست که منابع آبی را در سطح زمین قرار داده و اگر این آبها زیر زمین میبودند، دستیابی به آنها غیرممکن میشد و این امر میتوانست منجر به هلاکت آنان شود. خداوند داناتر است.