هوش مصنوعی: این سوره که به سه نام معروف است: سوره النبأ، سوره التساؤل و سوره المعصرات، شامل چهل آیه و 173 کلمه است و به اجماع مفسران از مکیات محسوب میشود. این سوره آخرین سورهای است که پیش از هجرت پیامبر (ص) به مدینه نازل شده است.
پیامبر (ص) در مورد این سوره فرمودند که کسی که آن را بخواند، در روز قیامت از آب خنک سیراب خواهد شد و به آموزشش تشویق نمودند. سوره به سؤالات مشرکان درباره قیامت و نبوت میپردازد و به شکاف میان مؤمنان و کافران اشاره میکند.
در این سوره، خداوند نعمتهای خود را یادآور میشود و بر قدرتش بر آفرینش زمین و آسمانها تأکید میکند. از جمله نکات دیگری که مورد بحث قرار میگیرد، عذاب آخرت و پاداش مؤمنان است.
سوره در نهایت به توصیف بهشت و جهنم میپردازد و تاکید میکند که کسانی که بر اعمال نادرست اصرار دارند، عذابی بس دردناک خواهند دید، در حالی که برای پرهیزکاران، پاداشهای عالی و وعدههای ناب پیشبینی شده است.
هوش مصنوعی: این سوره چهل آیه، صد و هفتاد و سه کلمه و هفتصد و هفتاد حرف دارد و تمامی مفسران آن را جزء مکیات حساب کردهاند. در این سوره هیچ آیهای که منسوخ یا تغییر یافته باشد وجود ندارد و آخرین سورهای است که در مکه نازل شده است، و پس از آن، پیامبر اسلام (ص) به مدینه هجرت کرد.
هوش مصنوعی: ابو بن کعب نقل میکند که رسولالله (ص) فرمودند: «هرکس سوره عمّ یتساءلون را بخواند، خداوند در روز قیامت او را با آبی خنک سیراب خواهد کرد». همچنین ابیالدرداء نقل میکند که رسولالله (ص) فرمودند: «سورههای عمّ یتساءلون، ق، النجمی، السماء ذات البروج و السماء و الطارق را یاد بگیرید. اگر شما بدانید که در این سورهها چه چیزهایی نهفته است، آنچه را که مشغول آن هستید رها میکنید و به یادگیری و تقرب به خداوند میپردازید. خداوند به واسطه این سورهها هر گناهی را میبخشد به جز شرک به خدا». ابیبکر صدیق نیز گفت: «ای رسولالله، چرا سفید شدن موهایتان سریع شده است؟» حضرت پاسخ دادند: «سورههای هود، واقعه، مرسلات، عمّ یتساءلون و اذا الشمس کوّرت مرا پیر کرده است».
هوش مصنوعی: کلمه «عَمَّ» به معنای «در مورد چه چیزی» است و در اینجا اشاره به سوالاتی دارد که مشرکان درباره پیامبر (ص) میپرسیدند. زمانی که پیامبر ایشان را به سوی توحید دعوت کرد و از بعث و قرآن سخن گفت، آنها به یکدیگر میپرسیدند که محمد چه چیزی آورده است. طبق نظر زجاج، این عبارت به نوعی نشاندهنده اهمیت و بزرگی موضوع است. مجاهد و بسیاری دیگر بر این باورند که منظور از «نبأ عظیم» قرآن است، زیرا خداوند در قرآن میفرماید: «بگویید، آن خبر بزرگ است». آنها در مورد منبع این خبر اختلاف داشتند؛ برخی میگفتند آیا از سوی خداست یا از کلام بشر یا اینکه سحر و کهانت است. برخی به آن ایمان آوردند و برخی دیگر کافر شدند. برخی دیگر مانند قتاده و زجاج، معتقد بودند که «نبأ عظیم» به قیامت و روز رستاخیز اشاره دارد. در این سوال و اختلافات، هم کافران و هم مؤمنان مطرح بودند که به سه گروه تقسیم شدند: گروهی که به حقانیت آن پی بردند، گروهی که به انکار روز قیامت پرداختند و گروه سوم که در مورد آن تردید داشتند و میگفتند: آیا چنین چیزی واقعاً وجود دارد یا نه. گفته شده که این «نبأ عظیم» میتواند به خود پیامبر (ص) و مسئله نبوّت او اشاره داشته باشد و آنها در تصدیق یا تکذیب او اختلاف داشتند.
هوش مصنوعی: سپس قطعاً آنها خواهند دانست که در روز قیامت چه عذابی از جهنم نصیبشان خواهد شد. و گفته شده است که همچنین مؤمنان خواهند دانست که در بهشت چه پاداشهایی به آنها داده میشود. سپس خداوند با نشان دادن قدرتش بر وعدهای که داده، اشاره کرده است: آیا ما زمین را برای شما بستر نگذاشتیم؟ این سؤالی است که به نوعی تأکید میکند، یعنی ما زمین را به گونهای نرم و قابل سکونت کردهایم تا در آن زندگی کنید و در آن به گشت و گذار بپردازید. واژه «مهاداً» به معنای فرشی است که میتوان روی آن قرار گرفت و به یکی و یا جمع برمیگردد، زیرا مکانهای مختلفی از روستاها و شهرها را شامل میشود و به دلیل تفاوت نوع فعالیتهای مختلفی مثل حفاری، زراعت، ساخت و ساز و جابهجایی در آن است.
هوش مصنوعی: خواب شما را به عنوان استراحت قرار دادیم. کلمه "سبت" به معنای قطع شدن یا توقف است و از همین جاست که به حلقه یا قطع کردن سر نیز اشاره میشود. برخی میگویند که اصل "سبت" به معنای گسترش و استراحت است. وقتی میگویند "زن موهایش را سبت کرده" یعنی آن را کشیده و طولانی کرده است. همچنین، واژه "سبات" به معنای توقف از حرکت است و در دنیای خواب، خوابیدهها کاری نمیکنند و آگاهی ندارند، مانند اینکه مرده باشند.
هوش مصنوعی: ما شب را به عنوان پوششی برای شما قرار دادیم تا استراحت کنید و گفته شده که شب مانند پردهای تیره است که هر چیزی را میپوشاند. همچنین، روز را وسیلهای برای کسب و کار و درآمد قرار دادیم. به همین دلیل، به کسب و کار «معاش» گفته میشود زیرا انسان از آن زندگی میکند. ابن عباس گفته است که برای شما در روز فرصتی است تا از برکات خدا و روزیهایی که برای شما مقرر شده، بهرهمند شوید. معاش به معنای زندگی و نحوه زندگی کردن است.
هوش مصنوعی: و ما بر فراز شما هفت آسمان مستحکم و قوی بنا کردیم، که به شکل لایههایی هستند و دارای ساختاری محکم و مقاوماند. این آسمانها در برابر گذر زمان و شب و روز دچار آسیب نمیشوند و به خاطر استحکامشان جلوی سقوط آنها گرفته شده و بدون هیچ ستونی بالا نگه داشته شدهاند، به همین دلیل از جایگاهی که خداوند متعال آنها را آفریدهاند، تکان نمیخورند.
هوش مصنوعی: مقاتل میگوید: در آن نور و حرارتی قرار داده شده است، و واژه "وهج" به معنای مجموعهای از نور و حرارت است. همچنین گفته میشود که خورشید و ماه در آغاز خلقتشان از نور عرش آفریده شدهاند و در روز قیامت دوباره به نور عرش بازمیگردند.
هوش مصنوعی: ابن عباس نقل میکند که پرسیده شد آیا میخواهد چیزی بگوید که از پیامبر خدا (ص) درباره آفتاب و ماه و آغاز خلقت آنها شنیده است؟ پاسخ داد: بله، رحمت خدا بر تو. سپس گفت: رسول خدا (ص) درباره این موضوع سوال شده بود و فرمودند: وقتی خداوند عزوجل تصمیم به خلق گرفت، احکامی را مقرر کرد و آدم تنها موجودی بود که خلق شد. او دو خورشید از نور عرشش آفرید. حال اگر در علم ازلیاش مقرر کرده بود که یکی از آنها خورشید باقی بماند، آن را مشابه دنیا با تمام نقاط طلوع و غروب خلق کرد. و اگر در علم ازلیاش میدانست که باید آن را مخفی کند و تبدیل به ماه کند، آن را کوچکتر از خورشید خلق کرد. اما کوچکی آنها بهخاطر بلندیشان در آسمان و فاصلهشان از زمین است. اگر خداوند عزوجل خورشید و ماه را به همان شکلی که در ابتدای خلقت بودند رها میکرد، شب و روز و روز و شب قابل تفکیک نبودند و کارگر نمیدانست چه وقتی باید کار کند و چه زمانی مزد بگیرد. همچنین روزهدار نمیدانست چه زمانی باید روزه بگیرد یا افطار کند، و زنان نمیدانستند چه زمانی باید عده نگه دارند، و مسلمانان نمیدانستند چه زمانی باید نماز بخوانند یا مناسک حج را به جا بیاورند. بنابراین خداوند جلّ جلاله برای بندگانش نظر و رحمت بیشتری داشت و جبرئیل را فرستاد تا بال خود را بر روی ماه بکشد و نور آن را تاریک کند، در حالی که هنوز نورش باقی بماند.
هوش مصنوعی: خداوند در آیهای بیان میدارد که شب و روز را به عنوان دو نشانه قرار داده است. او نشانه شب را محو کرده و نشانه روز را نورانی و واضح ساخته است. سیاهیای که در ماه دیده میشود، نشانهای از این محو است. وقتی قیامت برپا شود و خداوند میان مردم قضاوت کند و اهل بهشت و جهنم را مشخص کند، در آن زمان او خورشید و ماه را فرا میخواند و آنها را در حالی که سیاه و گرد شدهاند، عادت کرده و ترسیده از هول آن روز، به حضور میآورند. وقتی آنها در نزدیک عرش به سجده میافتند، به خداوند میگویند: «خدای ما، ما به طاعت تو آگاهی داریم و در عبودیت تو کوشا بودیم و در دنیا برای انجام فرمان تو شتاب داشتیم؛ پس ما را به عبادت مشرکان عذاب نکن، زیرا ما آنها را به عبادت خود دعوت نکردیم و از عبادت تو غافل نشدیم.» خداوند نیز به آنها پاسخی درست میدهد و اعلام میکند که او حرکتی را آغاز و دوباره برمیگرداند و به آنها یادآوری میکند که به جایی که از آن خلق شدهاند بازگردند. سپس از آنها سوال میشود که از چه چیزی خلق شدهاند و پاسخ میشنوند که از نور عرش خداوند آفریده شدهاند و باید به آن نور بازگردند. در این لحظه، از هر یک از آنها نوری ساطع میشود که چشمها را خیره میکند و با نور عرش ترکیب میشود.
هوش مصنوعی: و ما از بادهای بارانزا فرستادیم. مجاهد، قتاده و مقاتل گفتهاند که بادهای بارانزا به این خاطر به این نام خوانده میشوند که ابرها را فشرده میکنند تا باران ببارد. به عبارت دیگر، ما با بادهای بارانزا آبی فراوان نازل میکنیم. خداوند عزوجل باد را میفرساید و ابرها را به حرکت درمیآورد تا آب را از آسمان حمل کند. این آب مانند دانههایی که در زمین فرو میروند، پراکنده میشود و به آرامی بر زمین و مخلوقات میریزد.
هوش مصنوعی: ابو العالیه، ضحاک و ابن عباس میگویند: «المُعْصِراتِ» به معنی ابرهاست، و گفته میشود که ابر هنگامی که زمان باریدن فرا میرسد «اعصر» میشود. همچنین، اگر بگوییم که زن «اعصرت» یعنی زمان قاعدگیاش نزدیک شده است، و هنگامی که زمان سوار شدن بر مادیان باشد، گفته میشود که مادیان «اعصرت». حسن، سعید بن جبیر، مقاتل بن حیّان و زید بن اسلم نیز نظر دادهاند که «مِنَ الْمُعْصِراتِ» به معنای «از آسمانها» است.
هوش مصنوعی: آب فراوان و جاری که به طور مداوم و بدون وقفه میریزد. هدف از این باران، تولید دانههایی است که مردم از آنها تغذیه میکنند و گیاهانی که حیوانات از آنها چرا میکنند.
برخی میگویند دانهها همان محصولاتی هستند که کشت و زراعت میشوند، در حالی که گیاهان آنهایی هستند که به طور طبیعی از زمین میرویند. همچنین گفته شده که دانهها ممکن است به معنای مروارید باشند که منشا آن باران است، و گیاهان نیز همینطور، به طور طبیعی بر روی زمین میرویند. از عکربه نقل شده که هر قطره بارانی که خداوند از آسمان فرود میآورد، سبب رویش علفی در زمین و ظهور مرواریدی در دریا میشود.
هوش مصنوعی: روز فصل، که به معنای روز قیامت است، روزی است که خداوند در آن میان مخلوقات قضاوت میکند و وعدههایش در زمینه پاداش و کیفر محقق میشود. برخی نیز گفتهاند که "کان" در اینجا به عنوان یک رابطه یا پیوند استفاده شده است.
هوش مصنوعی: در روزی که در صور دمیده میشود، این دمیدن به عنوان دعوت محسوب میشود و سومین دمیدن است. اولین دمیدن به خاطر ترس و وحشت است و دومین دمیدن به خاطر بیهوش شدن. سومین دمیدن باعث بر خواستن از قبور خواهد شد. در آن روز، شما گروهگروه و به ترتیب، همراه با رهبران خود از هر امتی به صحنه میآیید.
هوش مصنوعی: ابن عازب نقل میکند که معاذ بن جبل در کنار رسولالله (ص) نشسته بود و از او درباره آیهای از قرآن پرسید که به روز قیامت مربوط میشد. رسولالله (ص) این پرسش را جدی گرفت و فرمود که در آن روز، گروههای مختلفی از امت اسلام به صورتهای مختلف محشور میشوند. او توضیح داد که خداوند آنها را از مسلمانان متمایز کرده و شکلهای متفاوتی به آنها میدهد. بعضی به صورت میمون، برخی به شکل خوک، برخی برعکس با صورتهایشان بر روی زمین کشیده میشوند، و دیگرانی نابینا، کر و لال هستند. همچنین، گفته شد که بعضی زبانهایشان آویزان و بدحالت هستند و برخی هم دستها و پاهایشان قطع شده است. رسولالله (ص) به تشریح رفتارهای ناپسند و گناهکارانه مختلف این افراد پرداخت و توضیح داد که هر کدام از این اشکال نمایانگر نوعی گناه و انحراف است که بر اساس آنها در روز قیامت محشور میشوند.
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که آسمان باز شده است. اهل کوفه به صورت ملایم میخوانند و بقیه با شدت. این به معنای این است که آسمان برای نزول فرشتگان شکافته شده و به شکل درهای متعدد درآمده است. برخی گفتهاند که در این آسمان، درها و راههای مختلفی به وجود میآید. همچنین گفته شده که هر بندهای در آسمان یک در برای اعمال خود و یک در برای روزیاش دارد و در روز قیامت این درها باز خواهند شد.
هوش مصنوعی: ابن عباس میگوید: این در زمان ترس اول است که خداوند کوهها را از مکانهای خود برمیدارد و آنها به گونهای میشوند که مثل چیزی جامد به نظر میرسند در حالی که مانند ابرها در حال حرکت هستند. سپس ترس دوم به سراغشان میآید و به حالت «پشم پراکنده» در میآیند. بعد از آن، ترس سوم رخ میدهد و به حالت تودههای بزرگ غبارآلود تبدیل میشوند. سرانجام ترس چهارم به وقوع میپیوندد و آنها به طور کامل در زمین جا به جا میشوند و از بین میروند. این اشاره به این است که وقتی کوهها به سرعت از بین میروند، هیچ اثری از آنها باقی نمیماند. همچنین، جهنم به عنوان مسیری برای کسانی که به سوی آن میروند توصیف شده و این امر نشان میدهد که هیچ راهی به بهشت وجود ندارد تا زمانی که این شرایط محقق نشود.
هوش مصنوعی: آتش جهنم به عنوان محلی برای بازخواست و رصد در نظر گرفته شده است، مانند میدان مسابقه برای اسبها. در اینجا، انسان پس از عبور از جهنم، بر روی پلی به نام "جسر جهنم" قرار میگیرد که دارای هفت مرحله یا محبس است. در هر مرحله، فرد از او درباره اعتقاد به یگانگی خداوند سوال میشود و اگر پاسخ او صحیح و کامل باشد، به مرحله بعدی میرود. در مراحل بعدی، درباره نماز، زکات، روزه، حج و عمره از او سوال میشود و اگر پاسخها صحیح و کامل باشند، تا آخرین مرحله پیش میرود که در آن به مظالم و حقالناس پرداخته میشود. اگر فرد از این مراحل عبور کند، و اگر نیکوکار باشد، به بهشت خواهد رفت. در اینجا، مفهوم "مرصاد" به معنی محلی است که برای انتظار و رصد افعال افراد طراحی شده و آماده است تا با مکافات و تنبیه کارهای آنها را دنبال کند.
هوش مصنوعی: در قرآن کریم، دو قرائت برای کلمه «لابثین» وجود دارد: یکی به شکل «لبثین» است که توسط حمزه و یعقوب خوانده میشود و دیگری، «لابثین» با الف است که بیشتر افراد به این شکل میخوانند. هر دو شکل درست هستند. در اینجا به واژه «أحقاباً» اشاره شده که جمع «حقب» است و به مدت هشتاد سال اشاره دارد. هر سال شامل سیصد و شصت روز است و هر روز معادل هزار سال از زمان انسانها محسوب میشود. نافع از ابن عمر نقل کرده که پیامبر (ص) فرمودند که کسی که وارد آتش شود، از آن خارج نخواهد شد تا زمانی که در آن به مدت «أحقاب» بماند، که هر حقب برابر با هشتاد سال است. این بدین معناست که سالی که ذکر شد، معادل سیصد و شصت روز است و هر روز برابر با هزار سال به شمار میآید، بنابراین هیچ کس نباید بر خروج از آتش تکیه کند.
هوش مصنوعی: حسن میگوید که خداوند برای اهل جهنم زمان مشخصی تعیین نکرده است و بیان کرده که آنها در آنجا برای مدتهای طولانی خواهند بود. بهراستی، هر زمانی که یک دوره گذشت، دورهای دیگر به آن اضافه میشود و این حالت ادامه خواهد داشت. عبدالله ابن مسعود نیز میگوید اگر اهل جهنم میدانستند که مدت زمان اقامتشان در جهنم به اندازه تعداد سنگریزههای دنیا خواهد بود، خوشحال میشدند. و اگر اهل بهشت میدانستند که مدتش در بهشت به همین اندازه است، غمگین میشدند. مقاتل بن حیّان میگوید که یک حقب برابر با هفده هزار سال است. او همچنین اشاره میکند که این آیه منسوخ شده و مفهوم آن تغییر کرده است. خالد بن معدان نیز معتقد است این آیه درباره اهل قبله است، زیرا آنها در جهنم جاودانه نخواهند بود و گفته میشود که کلام درباره بهشت و جهنم به پایان رسیده است.
هوش مصنوعی: آنها در جهنم، هیچگونه آرامش یا راحتی را نخواهند چشید. برخی گفتهاند که "سردی" به خواب اشاره دارد، زیرا زمانی که انسان میخوابد، بدنش سرد میشود. مقاتل نیز گفته است که آنها در جهنم نه هیچ سردیای خواهند یافت که از حرارت آنها بکاهد و نه نوشیدنیای که تشنگیشان را رفع کند.
هوش مصنوعی: تنها از آب داغی که به شدت میسوزاند میتوانند بنوشند. برخی گفتهاند که این، اشکهای اهل آتش است. همچنین، "غسّاق" به معنی سرمایی است که آنان را میسوزاند. برخی دیگر آن را به عفونت و موادی که از پوست اهل آتش جاری میشود تعبیر کردهاند. برخی نیز آن را به معنی بوی بد و سیاه دانستهاند. یکی از دانشمندان به نام شهر بن حوشب بیان کرده که غسّاق، درهای در دوزخ است که دارای سیصد و سی شعبه است و در هر شعبه سیصد و سی خانه وجود دارد. در هر خانه چهار گوشه وجود دارد که در هر گوشه آن، یک مار بزرگ به اندازه بزرگترین مخلوق خداوند قرار دارد و در سر هر مار، سم وجود دارد.
هوش مصنوعی: در مورد این آیه گفته شده که معنی «لا یَذُوقُونَ» در آن دوران این است که آنان فقط طعم آب گرم و مایعات ناپاک را خواهند چشید و سپس مدت طولانی در عذاب خواهند ماند و به غیر از آب گرم و مایعات ناپاک، انواع دیگری از عذاب را نیز تجربه خواهند کرد که به طور خاص به مدت زمان اقامتشان در آتش مربوط نیست.
هوش مصنوعی: پاداش عمل هر فرد مطابق با رفتارهای اوست. مقاتل میگوید: عذاب با گناه همخوانی دارد و هیچ گناهی بزرگتر از شرک و هیچ عذابی بدتر از آتش نیست. سپس به توصیف اعمال آنان میپردازد و بیان میکند که آنها هیچ ترسی از محاسبه خداوند ندارند و به عبارت دیگر، به معاد و حسابرسی ایمانی ندارند و از پاداشهای آن نمیترسند.
هوش مصنوعی: آنها به آیات ما کذب و دروغ میبندند، همانطور که پیامبران به آنها پیام دادند. واژه «کذاب» به معنای تکذیب است و این واژهای است که در زبان عربی یمن به کار میرود. در این زبان گفته میشود: «قمیص را دچار پارگی کردهام». همچنین واژه «کذاب» ممکن است به شکل ملایمتری نیز خوانده شود که به معنا و ریشه «کاذب» اشاره دارد.
هوش مصنوعی: هر چیزی را که وجود دارد، ما به گونهای مستند کردهایم، به طوری که تمام اعمال موجودات را در لوح محفوظ توضیح دادهایم. به این معنا که همه چیز را در یک کتاب ثبت کردهایم. در این جمله، واژه "همه چیز" به عنوان مفعول عمل احصا به کار رفته و "کتاباً" به عنوان مشخصکننده یا منبع عمل است، یعنی ما آن را مانند یک کتاب نوشتهایم. همچنین ممکن است این واژه به معنای در ظرف کتاب، یعنی در لوح محفوظ باشد. برخی نیز گفتهاند که فرشتگان آن را در یک کتاب، یعنی در صفحات اعمال، احصا کردهاند.
هوش مصنوعی: «پس بچشید» به کسانی گفته میشود که به آنها میگفتند: «پس بچشید، ما تنها عذاب شما را افزایش نمیدهیم.» حسن از سختترین آیه قرآن برای اهل جهنم پرسیده شد و او گفت: «از ابو برزه اسلمی پرسیدیم، او گفت: از رسول الله (ص) پرسیدم، او پاسخ داد: «پس بچشید، و ما تنها بر عذاب شما نمیافزاییم.» وقتی آنها این را شنیدند، از خروج ناامید شدند. سپس گفته شده: «برای پرهیزگاران جایی برای نجات وجود دارد.» مفاز به معنای جایی است که در آن رهایی و نجات یافتن از عذاب است. این برای کسانی است که از شرک، کفر و فحشا پرهیز کردهاند تا از عذاب نجات یابند و به پاداش بزرگ برسند. سپس تفسیر افزوده شده که «حدائق» جمع «حدیقه» است که به باغهایی گفته میشود که محصور هستند، و «اعناب» جمع «عنب» است.
هوش مصنوعی: «وَ کَواعِبَ» به معنی دختران جوان و زیبا است که به سن ازدواج رسیدهاند و به دلیل رشد فیزیکی، سینههایشان نمایان شده است. «أَتْراباً» به معنای همسن و همسطح بودن است و به طور خاص به سن سی و سه سال اشاره میکند. برخی گفتند که این افراد همسران انسانها هستند، و برخی دیگر معتقدند که به حوریان اشاره دارد و منظور از سن کم، جوانی و شادابی آنهاست؛ به این معنا که هنوز طراوت و زیبایی جوانی را حفظ کردهاند و تغییرات سنی بر زیبایی آنها تأثیر نگذاشته است.
هوش مصنوعی: و یک جام بزرگ و پر از شراب که به طور مداوم پر میشود و شفاف است. "دِهاق" به معنای پر شدن مداوم است و "کأس" در قرآن به معنی جام شراب است که هر جا که به آن اشاره شود، این معنا را دارد.
هوش مصنوعی: در بهشت، آنها هیچ سخن بیفایده و دروغی نمیشنوند. هیچکس یکدیگر را دروغ نمیگوید و همگی راستگو خواهند بود. یکی از قرائهها میگوید که "کذاب" به صورت مخفف خوانده میشود، به این معنا که هیچکس در مورد یکدیگر دروغ نمیگوید.
هوش مصنوعی: پاداشی از جانب پروردگارت به آنها داده میشود و این پاداش به قدری فراوان و کافی است که تمامی خواستههای آنها را در بهشت برآورده میکند. در اینجا گفته شده که منظور از پاداش، به اندازه عمل آنهاست و نزد خداوند نیز بیشتر از آنچه که خواستهاند، وجود دارد.
هوش مصنوعی: خالق و مالک آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست، رحمان است. اهل حجاز و ابوعمرو «ربّ» را با رفع خواندهاند، در حالی که «رحمان» خبر است. دیگران «ربّ» را با جرّ خواندهاند تا با عبارت «من ربک» همخوانی داشته باشد. ابن عامر، عاصم و یعقوب «رحمان» را با جرّ خواندهاند تا با «ربّ السماوات» مطابقت کند. دیگران «رحمان» را با رفع خواندهاند و حمزه و کسایی «رب» را با جرّ خواندهاند تا به نزدیک بودنش به عبارت «جزاءً من ربّک» توجه کنند و «رحمان» را با رفع خواندهاند زیرا از آن دور است. عبارت «لا یملکُونَ» به عنوان خبر در نظر گرفته شده و معنای آن این است که مخلوقات نمیتوانند بدون اجازه خداوند با او سخن بگویند. مقاتل میگوید انسانها نمیتوانند بدون اجازه خداوند با او صحبت کنند و الکلبی میگوید هیچکس نمیتواند برای دیگری شفاعت کند مگر با اجازه خدا.
هوش مصنوعی: در آن روزی که روح و فرشتگان به صف میایستند، طبق گفته برخی مفسران، "روح" به جبرئیل (ع) اشاره دارد. عدهای دیگر گفتهاند که "روح" به معنای موجودی بزرگتر از تمامی مخلوقات است که در آن روز به تنهایی صف میکشد و باقی فرشتگان نیز در صف واحد میایستند. برخی مفسران دیگر مانند مجاهد و قتاده بر این باورند که "روح" موجودی مشابه آدمی است که ویژگیهایی مانند دست و پا و سر دارد و هیچکدام از جن یا انسان نیستند. ابن مسعود میگوید که "روح" ملکتی بزرگتر از آسمانها و کوههاست که در آسمان چهارم قرار دارد و روزانه به تعداد زیادی تسبيح میگوید. در روز قیامت، ارواح انسانها همراه با فرشتگان جمع میشوند و پیش از ورود به بدنها دوباره به عالم برزخ میروند. روایات دیگری نیز وجود دارد که به جبرئیل (ع) و ویژگیهای او در آن روز و نقش او در ایجاد فرشتگان اشاره میکند. بخشی از این روایتها به شفاعت فرشتگان در قیامت اشاره دارد، که تنها برای کسانی امکانپذیر است که در دنیا ایمان به خدا دارند.
هوش مصنوعی: امروز روز حقیقی است که در آن هیچ باطلی وجود ندارد و هیچ ظلمی روا نیست. در این روز، حقِ ضعیف از قوی گرفته میشود و آمدن آن حق، قطعی و ناگریز است، هرچند که بسیاری در مورد آن شک و تردید داشتهاند. هر کس که بخواهد، میتواند به سوی پروردگارش بازگردد و بینش خوبی از اطاعت و دوری از خطا داشته باشد تا مرجع او به سوی پاداش و ثواب باشد.
هوش مصنوعی: در روز قیامت، انسان به نتیجه اعمالی که در دنیا انجام داده است، نگاه میکند و میبیند چه کارهایی را از خود به جای گذاشته است؛ چه کارهای خوب و چه کارهای بد. به همین خاطر، آیات قرآن میفرماید که در این روز هر نفس کاری که انجام داده را حاضر میبیند و تلاشهایش نیز نمایان خواهد شد. اینجا اشاره به مؤمن است که میبیند حسناتش را در دفتر اعمالش و کسانی که کافر هستند، آرزو میکنند ای کاش از ابتدا به صورت خاکی بودند تا این عذاب را نمیچشیدند.
هوش مصنوعی: عبدالله بن عمر میگوید: در روز قیامت زمین بهگونهای گسترده میشود که مانند پوست گوسالهای نرم است، و تمام حیوانات و جانوران گرد هم جمع میشوند. سپس بین آنها حساب و کتابی انجام میشود، بهگونهای که برای یک گوسفند بیکرانه (بدون شاخ) از شاخدارها که آن را سرکوب کرده، قصاص میشود. وقتی این عدالت برقرار شد، به آن گوسفند گفته میشود: «باش خاک.» در آن لحظه کافر میگوید: «ای کاش من هم خاک بودم.»
هوش مصنوعی: مقاتل میگوید: خداوند وحوش، حشرات و پرندگان و هر چیز دیگری غیر از انسانها را جمع میکند و میگوید: پروردگار شما کیست؟ آنها پاسخ میدهند: رحمن و رحیم.
هوش مصنوعی: پس خداوند متعال بعد از اینکه میان آنها قضاوت میکند، به آنها میگوید: من شما را خلق کردم و تحت فرمان آدم قرار دادم و شما در دوران زندگیتان مطیع بودید، حال به زمین برگردید. اگر شما در آنگاه میخواستید، به حالت خاک درآیید. وقتی کافر به چیزی نظر میکند و آن تبدیل به خاک میشود، حسرت میخورد و میگوید: ای کاش من در دنیا به شکل خوک بودم و روزیام مانند او بود و اکنون در آخرت تبدیل به خاک میشدم. برخی نیز گفتهاند که معنایش این است که ای کاش من بعث نمیشدم و خاک میبودم. همچنین روایت شده که حیوانات وحشی و درنده وقتی که روز قیامت انسانها را با غم و اندوه میبینند، میگویند: سپاس خداوندی را که ما را مانند شما قرار نداد، نه بهشت را امیدواریم و نه از آتش میترسیم. گفته شده که کافر در اینجا میتواند ابلیس باشد که به آدم بخاطر اینکه از خاک خلق شده، انتقاد کرده و خود را از آتش برتر دانسته است. اما هنگامی که او روز قیامت را میبیند و به برتری انسانهای با ایمان پی میبرد و میبیند که چه عذابهایی بر او نازل میشود، حسرت میخورد و میگوید: ای کاش من از خاک خلق میشدم و به آنچه بر من نازل شده، دچار نمیشدم. سپس خاک به او میگوید: نه، هیچ کرامتی برای تو نیست. و وقتی که قضاوت میان مردم انجام میشود و اهل بهشت به بهشت و اهل آتش به آتش میروند، به سایر ملتها و مؤمنان جن گفته میشود که به خاک بازگردند. در آن زمان کافر میگوید: ای کاش من هم خاک میشدم. عمر بن عبدالعزیز نیز گفته است که مؤمنان جن در کنار بهشت در حالتی راحت و آزاد هستند و درون بهشت نیستند، و اکثر بر این اعتقادند که مؤمنان جن با مؤمنان انسان در بهشت هستند و کافرانشان نیز با کافران انسان در آتش خواهند بود.