هوش مصنوعی: این سوره که دارای پنج آیه است، به احتمال زیاد در مکه نازل شده، اگرچه برخی آن را مدنی میدانند. موضوع اصلی این سوره "لیلة القدر" است که به عنوان شبی با ارزش و مقدس شناخته شده و به تاخیر در تعیین سرنوشتها اشاره دارد. در این شب، قرآن به صورت کامل نازل شده و این امر به دلیل فضیلت و برکت این شب است.
در ضمن، در مورد زمان دقیق این شب، نظرات مختلفی وجود دارد، اما بیشتر مفسران آن را در دهه آخر ماه رمضان میدانند. شب قدر شب خیر و برکت است و در آن عفو و مغفرت الهی نازل میشود. اعمال نیک در این شب، ارزشی بهتر از عبادت در هزار ماه دارد.
سوره تأکید دارد که در این شب، ملایکه و روح (جبرییل) به زمین نازل میشوند و با مؤمنان صحبت میکنند و از آنها حمایت میکنند. شب قدر، شبی سلامتی و خالی از شر و بلایای دنیا است و به مؤمنان سلام میفرستند تا طلوع فجر. این سوره به اهمیت و فضیلت ویژه شب قدر میپردازد و مؤمنان را به جستجوی این شب مبارک دعوت میکند.
هوش مصنوعی: این سوره پنج آیه، سی کلمه و صد و دوازده حرف دارد. اکثر مفسران معتقدند که این سوره در مکه نازل شده، جز ضحاک که گفته آن را مدنی میداند. علی بن الحسین بن واقد نیز گفته است این سوره اولین سورهای است که در مدینه نازل شده است. همچنین در این سوره هیچ آیۀ نسخی وجود ندارد. در حدیثی از ابی بن کعب نقل شده که پیامبر (ص) فرمودهاند: کسی که سوره «قدر» را بخواند، اجرش برابر با کسی است که در ماه رمضان روزه گرفته و شبهای آن را احیا کرده است.
هوش مصنوعی: شب قدر به معنای شبی است که امور و احکام در آن مقدر میشود و خداوند در این شب سرنوشت سال آینده بندگان و جوامع را رقم میزند. در قرآن آمده که در این شب، هر امر حکیمی جدا میشود. همچنین، معنای کلمه «قدر» به تقدیر و اندازهگیری نیز مربوط میشود. قرآن کریم در شب قدر به یکباره از لوح محفوظ به آسمان دنیا نازل شده و در بیت العزة قرار گرفته و سپس بهتدریج بر پیامبر اسلام نازل شده است. مدت زمان نزول قرآن تقریباً بیست و سه سال بوده و شب قدر به عنوان شروع نزول قرآن در نظر گرفته میشود. این شب، که با روز بدر همزمان است، به شب هفدهم از ماه رمضان مربوط میشود و در آن شب سرنوشت و تعیین امور در نزد خداوند اتفاق میافتد.
هوش مصنوعی: شب قدر در سوره دخان به عنوان «مبارک» نامیده شده است زیرا در این شب، خداوند تمامی خیرات، برکات و مغفرت را نازل میکند. ابو الضحی از ابن عباس نقل کرده که خداوند در شب نیمه شعبان حکمها را تعیین کرده و در شب قدر به صاحبانشان تحویل میدهد. وقتی از حسین بن فضل پرسیدند که آیا خداوند مقدرات را پیش از خلق آسمانها و زمین تعیین نکرده است؟ او پاسخ داد بله. پس پرسیدند مفهوم شب قدر چیست؟ او گفت: انتقال مقدرات به زمانها و اجرای قضاهای مقرر است. ابن ازهری بیان کرد که شب قدر یعنی شبی که بزرگوار و با ارزش است، به این معنا که وقتی کسی در پیش امیر مورد احترام است، گفته میشود که او «قدر» دارد که به معنی مقام و منزلت اوست. اگر بگویند که من فلانی را «قدرت» یعنی او را بزرگ کردم.
هوش مصنوعی: خداوند متعال میفرماید: آنها خدا را به درستی نشناختهاند، یعنی بزرگیش را آنگونه که شایسته است نشناختهاند. همچنین گفته شده است که هر عمل صالحی که از یک مؤمن سر بزند، ارزش و جایگاهی در نزد خدا خواهد داشت، زیرا این اعمال مورد قبول واقع میشوند.
هوش مصنوعی: خلیل بن احمد میگوید که نام «لیلة القدر» به این دلیل است که در این شب، زمین به خاطر تعداد زیاد فرشتگان تنگ میشود. او همچنین اشاره میکند که در مورد زمان وقوع این شب اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقدند که این شب در زمان پیامبر اسلام (ص) وجود داشته و سپس برداشته شده است، در حالی که اکثر صحابه و علمای اسلامی بر این باورند که این شب تا روز قیامت ادامه دارد. ابوهریره نقل میکند که برخی میگویند «لیلة القدر» برداشته شده، اما او به آنها پاسخ میدهد که این شب همیشه در ماه رمضان وجود دارد. عدهای نیز معتقدند که این شب در همه شبهای سال وجود دارد و اگر کسی بخواهد طلاق همسرش یا آزاد کردن غلامش را به «لیلة القدر» وابسته کند، طلاق و عتق انجام نخواهد شد تا یک سال از روز قسم خوردنش بگذرد. ابن مسعود نیز میگوید که اگر کسی قسم بخورد، این شب را در تمام سال پیدا خواهد کرد. عبدالله بن عمر به او پاسخ میدهد که او میداند این شب در رمضان است، اما میخواهد مردم تکیه نکنند. همچنین، ابن مسعود میگوید اگر این شب در سالی باشد، در سال آینده نیز در شب دیگری خواهد بود و بیشتر اهل علم بر این عقیدهاند که این شب در هر سال در ماه رمضان است. ابو رزین عقلی میگوید که این شب اولین شب ماه رمضان است و حسن معتقد است که در شب هفدهم این شب اتفاق میافتد. نظر صحیح این است که این شب در ده روز آخر ماه رمضان است. گفته شده که ملل دیگر در شبهای سال آن را جستجو میکردند، اما خداوند این شب را برای امت محمد (ص) به ماه رمضان اختصاص داد تا جستجوی آن آسانتر باشد. پیامبر (ص) در ابتدا از خداوند خواسته بود که این شب را در ماه رمضان قرار دهد و سپس آن را در ده روز آخر و پس از آن در شبهای فرد آن ماه قرار داد. او سپس خواب این شب را دو بار دید، اما به خاطر حوادثی آن را فراموش کرد. به صحابهاش گفت که باید آن را در هر یک از شبهای فرد جستجو کنند و نسبت به شک و تردید درباره کدامیک از این شبها، اختلاف نظر وجود دارد.
هوش مصنوعی: ابو سعید خدری میگوید: این شب، شب بیست و یکم است، زیرا روایت شده که پیامبر (ص) فرمود: در این شب به من نشان داده شد که در صبح آن در آب و گل سجده میکنم.
هوش مصنوعی: ابو سعید خدری میگوید: در آن شب باران بارید و من دیدم که چهره پیامبر خدا (ص)، وقتی به سوی ما برگشت، بر روی پیشانی و بینیاش آثار آب و گل وجود داشت. برخی از افراد میگویند که این شب، شب بیست و سوم بوده است.
هوش مصنوعی: ابو هریره نقل میکند که در مورد شب قدر صحبت میکردیم و رسولالله (ص) از ما پرسید: «چند روز از ماه گذشته است؟» ما جواب دادیم: «بیست و دو روز گذشته و هنوز هشت روز مانده است.» ایشان فرمود: «بیست و دو روز گذشته و هنوز هفت روز مانده است. آن را در شبهای آخر ماه، یعنی شب بیست و نهم جستجو کنید.»
هوش مصنوعی: ابن عمر نقل میکند که مردی به پیش پیامبر (ص) آمد و گفت: یا رسولالله، من در خواب دیدم که شب قدر، شب هفتم باقی میماند. پیامبر (ص) فرمود: "من میبینم که خوابهای شما بر شب بیست و سوم توافق دارد. هر کس از شما میخواهد در این ماه عبادت کند، شب بیست و سوم را احیا کند."
هوش مصنوعی: زرّ بن حبیش میگوید: به ابی بن کعب گفتیم: به خانه ابن مسعود رفتیم و از او درباره شب قدر پرسیدیم. او پاسخ داد که کسانی که در طول سال به عبادت بپردازند، آن را درک خواهند کرد. سپس گفت: خدا رحمت کند ابو عبد الرحمن را، چرا که او میدانست این شب در ماه رمضان است و در شب بیست و هفتم قرار دارد، اما از گفتن این موضوع پرهیز کرد تا شما به آن اعتماد نکنید. سپس گفت: به خدایی که قرآن را بر محمد (ص) نازل کرده، شب قدر همان شب بیست و هفتم است. ما از ابو المنذر پرسیدیم: از کجا این را میدانی؟ او پاسخ داد: به آیاتی که پیامبر (ص) به ما خبر داده است. گفتم: ابو المنذر، آن آیه چیست؟ او گفت: در صبح آن روز، خورشید به گونهای میتابد که انگار کاسهای است و هیچ نوری ندارد.
14
وفیروایة:تطلعالشّمسفیصبیحةیومهابیضاءلاشعاعلها.
هوش مصنوعی: در یک نقلقول آمده است که در صبح آن روز، خورشید بهطور سفید و بدون اشعه میتابد.
هوش مصنوعی: حسن گفته است که «لیله» درخشانی است که نه سرد است و نه گرم، و خورشید در صبح آن بدون پرتو برمیخیزد. برخی دانشمندان بر این باورند که ممکن است به دلیل این باشد که ملائکه در هنگام طلوع خورشید به آسمان میروند و به همین دلیل از پخش پرتو خورشید جلوگیری میکنند، زیرا در شب قدر تعداد زیادی از ملائکه نازل میشوند. همچنین ممکن است به این دلیل باشد که خورشید در این شب بین دو شاخ شیطان طلوع نمیکند، و شیطان نمیتواند پرتو آن را بیشتر کند تا افراد کافر را فریب دهد و در عین حال، کسانی که نماز میخوانند را دچار خودفریبی نماید. عبید بن عمیر روایت کرده است که در شب بیست و هفتم در دریا بود و از آب آن استفاده کرد و آن را شیرین و روان یافت. برخی از صحابه گفتهاند که رسول خدا (ص) در شب بیست و سوم در یک سوم شب نماز خواند و در شب بیست و پنجم، نیمه شب را نیز نماز خواند، و در شب بیست و هفتم تمام شب را به نماز ایستادند.
هوش مصنوعی: باید بدانید که در مورد شب قدر، اخبار و نظرات مختلفی وجود دارد و این شب در دهه آخر ماه رمضان قرار دارد و نمیتوان برای آن یک تاریخ مشخص تعیین کرد. غالباً ممکن است این شب در یک سال با سالهای قبل یا بعد متفاوت باشد. به طور کلی، خداوند این شب را برای امت خود مخفی گذاشته تا آنان در تمام شبهای رمضان به عبادت بپردازند و امیدوار باشند که به آن دست یابند. این شبی است که در آن، خداوند زمان پاسخ به دعاها را نیز پنهان کرده تا مردم در روز جمعه بیشتر به دعا بپردازند و نیز زمان نماز وسطی و نام اعظم خدا و رضایت او در اعمال نیک را نیز مخفی کرده تا همگان به انجام آنها رغبت پیدا کنند و از معاصی دوری گزینند. همچنین زمان برپایی قیامت را مخفی نگه داشته تا مردم در انجام اطاعتها کوشاتر باشند و از وقوع آن بترسند. درباره فضایل شب قدر، ابوهریره نقل کرده که پیامبر (ص) فرمودند: «کسی که در شب قدر با ایمان و به امید پاداش خدا بایستد، خداوند او را از گناهانش میآمرزد».
هوش مصنوعی: در این شب، شیطان نمیتواند بیرون بیاید تا اینکه صبحگاهان روشن شود و نمیتواند به هیچکس آسیب برساند، نه به وسیله دیوانگی، نه بیماری و نه به طرق دیگر فاسدکننده. همچنین هیچ سحر و جادویی در این شب موثر نخواهد بود.
هوش مصنوعی: سعید بن مسیب میگوید: کسی که نماز عشاء را به جماعت بخواند، سهمی از شب قدر را بهدست آورده است. همچنین عایشه از پیامبر (ص) پرسید که اگر شب قدر را درک کرد چه دعایی بخواند، پیامبر (ص) فرمود: بگو «خداوندا، تو بخشندهای و بخشش را دوست داری، پس مرا ببخش».
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) فرمودند که اعمال و عمر امت من بر وی عرضه شده و ایشان به این نتیجه رسیدند که آنها را کم ارزشتر از آنچه که انتظار داشتند، دیدهاند. سپس به او داده شد که شبی وجود دارد که بهتر از هزار ماه است. این شب به گونهای است که اگر شب قدر در آن نباشد، باز هم فضیلت آن بیشتر از عمل در هزار ماه بد بدون شب قدر است. همچنین بیان شده که هنگامی که از شب قدر صحبت میشود، هدف نشان دادن عظمت و ارزش آن است. مفسران گفتهاند که هر جا در قرآن میفرماید "و ما ادراک"، به نوعی به علم و آگاهی اشاره دارد، اما در جاهایی هم "ما یدریک" به معنای عدم آگاهی نسبت به موضوعی است. در مورد این شب، اختلافاتی در مورد حکمت و دلیل انتخاب عدد هزار ماه وجود دارد.
هوش مصنوعی: علی بن عروة نقل کرده است که رسول خدا (ص) چهار نفر از بنیاسرائیل را معرفی کردند که ۸۰ سال خدا را عبادت کرده و در این مدت حتی یک لحظه هم معصیت نکردند. این افراد عبارت بودند از: ایوب، زکریا، حزقیل بن العجوز و یوشع بن نون. اصحاب پیامبر (ص) از این امر شگفتزده شدند و در همین حین جبرئیل (ع) به پیامبر آمد و گفت: ای محمد! آیا امت تو از عبادت این افراد به مدت ۸۰ سال بدون خطا تعجب کردهاند؟ در حالی که خداوند خیر بیشتری را به تو نازل کرده است. سپس جبرئیل آیهای را خواند که بیان میکند: "ما این قرآن را در شب قدر نازل کردیم" و افزود که این از آنچه شما و امّتت تعجب کردهاید، بهتر است.
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) و مردم حضور داشتند و درباره مردی از بنیاسرائیل سخن گفتند که به مدت هزار سال سلاح بردوش داشت. این موضوع بسیار جذاب و شگفتانگیز بود و پیامبر (ص) آرزو کرد که چنین نعمتی برای امت او نیز وجود داشته باشد. او گفت: «خداوندا، چرا عمری کوتاهتر و اعمال کمتری برای امتم قرار دادهای؟» در پاسخ، خداوند شب قدر را به او عطا کرد و او فرمود: «شب قدر بهتر از هزار ماهی است که آن اسرائیلی در راه خدا سلاح حمل میکرد.»
هوش مصنوعی: گفته شده است که علت اختصاص ذکر هزار ماه به این مدت این است که اقوام گذشته تنها بعد از عبادت هزار ماه دعای آنها مستجاب میشد. و کسی که به عبادت مشغول باشد، تنها به کسی اطلاق میشود که هزار ماه عبادت کند که معادل هشتاد و سه سال و چهار ماه است. صحابه گفتند که اگر عمر ما طولانی بود، میتوانستیم در آن مدت خدا را عبادت کنیم. به همین خاطر، خداوند تعالی برای امت محمد (ص) یک شب را قرار داد که از هزار ماه بهتر است و در آن شب عبادت میکنند.
هوش مصنوعی: ابو بکر الورّاق میگوید: سلطنت سلیمان (ع) شامل پانصد شهر بود و سلطنت ذوالقرنین نیز همین تعداد شهر را در بر میگرفت. بنابراین ممکن است معنی آیهای که به شب قدر اشاره دارد، برای کسی که آن را درک کند، بهتر از سلطنت سلیمان و ذوالقرنین باشد. ابو العالیه نیز گفت: شب قدر بهتر از عمر هزار ماه است و مجاهد بیان کرده که "سلام" ملائکه و "روح" در آن شب بهتر از "سلام" مخلوقات بر او در هزار ماه است. به همین دلیل، آمده است که ملائکه و "روح" در آن شب نازل میشوند. گفته شده است که تعداد ملائکه در زمین در آن شب از تعداد سنگریزهها بیشتر است و روز آن شب نیز به صورت کامل است. "روح" در اینجا به معنی جبرئیل (ع) است که اکثر مفسران به آن اشاره کردهاند.
هوش مصنوعی: رسول خدا (ص) فرمودند: در شب قدر، جبرئیل (ع) با گروهی از فرشتگان نازل میشود و بر هر بندهای که در حال قیام یا نشسته، یاد خدا را میگوید، درود و سلام میفرستند.
هوش مصنوعی: به نقل از ابن عباس: پیامبر (ص) فرمودهاند: در شب قدر، فرشتگانی که در سدرة المنتهی سکونت دارند، نازل میشوند و در میان آنها جبرئیل نیز هست. جبرئیل با پرچمهایی نازل میشود که یکی از آنها بر مزار من نصب میشود، یکی دیگر بر بیت المقدس، یکی بر مسجد الحرام و دیگری بر کوه سینا. در این شب هیچ مؤمنی یا مؤمنهای نیست که مورد سلام و درود قرار نگیرد.
هوش مصنوعی: برخی گفتهاند که نوری که در شب قدر مشاهده میشود، نور بالهای فرشتگان است. برخی دیگر معتقدند این نور، نور بهشت عدن است که در شب قدر درهایش باز میشود. همچنین گفته شده که این نور، نور پرچم حمد است. عدهای هم بر این باورند که این نور، نور اسرار عارفان است که خداوند حجابها را از اسرار آنها برداشت تا دیگران بتوانند روشنایی و تابش آن را ببینند.
هوش مصنوعی: در شب قدر، به واسطهی فرمان پروردگار، همه چیزهایی که خداوند در آن سال مقدر کرده است، نازل میشوند. برخی گفتهاند که این شامل هر نوع خیر و برکتی نیز میشود. سپس گفته میشود: «سلام» و این به لَیْلَةُ الْقَدْرِ اشاره دارد که در آن هیچگونه شر وجود ندارد. «سلام» تا طلوع سپیدهدم ادامه دارد و این به معنای آن است که آن شب از هر نوع آفت و شر آلوده نیست و شیطان نمیتواند در آن آسیبی برساند. همچنین برخی گفتهاند که این سلام ویژهی بندگان خدا و اهل طاعت است و فرشتگان در طول شب قدر از زمان غروب خورشید تا طلوع صبح به مؤمنان سلام میکنند. این سلام به معنای دور بودن از هرگونه بلا و آسیب است که در آن شب به کسی نمیرسد. تلاوتهایی دربارهی این که برخی قرائتها با کسر یا فتح لام «مطلع» متفاوت است، نیز وجود دارد، که به مکان طلوع اشاره دارد.