شمارهٔ ۷۰ - در مدح سلطان محمود غزنوی
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به ستایش شخصیتی ویژه میپردازد که دارای صفاتی مانند سخاوت، دانش و حکمت است. او به زیباییهای چهره و شخصیت این فرد اشاره میکند و میگوید که وجود او باعث فخر و جلال است. همچنین شاعر از قدرت این شخص در کنترل سرنوشت و تأثیرگذاری بر دیگران صحبت میکند و آن را به دو دستش تشبیه میکند که یکی قضای او و دیگری قدر اوست. او تأکید میکند که این شخصیت نه تنها خداوند را در نظر دارد، بلکه بخشی از سرنوشت مخلوقات نیز به او وابسته است. در نهایت، شاعر دعا میکند که بزرگی و عظمت این فرد در جهان باقی بماند و از او خواستار ادامه نعمتها و برکات میشود.
ایا شکسته سر زلف ترک کاشغریشکنج تو علم پرنیان شوشتری
هوش مصنوعی: آیا سر و وضع زلف زیبای ترک کاشغر، به تندی و نرمی خاصی که دارد، دل من را شکسته است؟ در اینجا اشاره به زیبایی خاص و جذابیت آن زلف و تأثیری که بر دل عاشق میگذارد، وجود دارد.
بزیر دامنت اندر بنفشه بینم و توبنفشه را سپری یا بنفشه را سپری
هوش مصنوعی: در زیر دامن تو، بنفشهای را میبینم و تو یا بنفشه را پنهان میکنی.
چنان مسیر اگر پیش او سپر شده ایورش همی سپری پیش او مکن سپری
هوش مصنوعی: اگر تو در برابر او سپر به سپر شدهای، نباید او را از خود دور کنی یا مانع شو.
بشغل خویشتن اندر فتاده ای همه عمرهمی زره شکری یا همی زره شمری
هوش مصنوعی: تمام عمر خود را در شغل و کار خود مشغول بودهای، آیا نمیخواهی از زرهی شکر و برکت استفاده کنی یا از زرهی صبر و استقامت بهره ببری؟
اگر بدل بخلی خلق را مرا نخلیوگر ز ره ببری خلق را مرا نبری
هوش مصنوعی: اگر مردم بخیل و بدخلق باشند، من هم با آنها همراهم و اگر تو از مسیر درست خارج شوی و مردم را گمراه کنی، من با تو همراه نخواهم بود.
از آن که هست مرا حرز خدمت مَلِکیکه شد شناخته زو راستی و دادگری
هوش مصنوعی: من به خاطر وجود شخصی که شایسته خدمت است و به خوبی به صداقت و عدالت شناخته شده، از او حمایت میکنم.
یمین دولت عالی امین ملت حقکه خشم او سفری شد عطای او حضری
هوش مصنوعی: یمن و برکت دولت بلند پایه، حمایتگر ملت است. وقتی او خشمگین میشود، این خشم در سفر به سراغ دیگران میآید و وقتی راضی باشد، نعمتها و لطف او در دسترس و نزدیک خواهد بود.
به نعمتش سفر مفلسان شده حضریبخدمتش حضری منعمان شده سفری
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف حالتی میپردازد که در آن شخصی با حالتی فقیر و کممایه به درگاه خدا یا محبوبش میرسد، در حالی که دیگران با ثروت و وضعیت بهتر در انتظار او هستند. به عبارتی، او در موقعیتی تواضعآمیز و خالی از چیزهای مادی به خدمت محبوبش میآید و به نوعی نشاندهندهی ارزش معنوی بالای اوست، در حالی که دیگران با وجود riqueza خود، در حالتی از فقر روحی به سر میبرند.
وفا کند طمعی را بهر دمی و همینه او ملول شود نه طمع شود سپری
هوش مصنوعی: اگر کسی در هر لحظه به کسی وفا کند، نه او خسته میشود و نه آرزوها و امیدهایش از بین میروند.
مگر سخاوت او بود مهر خاتم جمکه گشته بود مر او را مطیع دیو و پری
هوش مصنوعی: آیا نمیدانستید که سخاوت و generosity او باعث شد تا مهر و نشانی که بر سر او بود، دیوان و پریان را به فرمانبرداری از او وادار کند؟
ایا بفعل تو نیکو شده معانی خیرایا بلفظ تو شیرین شده زبان دری
هوش مصنوعی: آیا به واسطهی عمل تو، معناهای خیر و خوبی شکل گرفتهاند؟ آیا با کلمات تو، زبان فارسی به زیبایی و شیرینی دست یافته است؟
بحلم و سیرت برهان عقل و فرهنگیبعزم و کوشش بنیاد نصرت و ظفری
هوش مصنوعی: با صبر و رفتار نیکو، عقل و فرهنگ را توجیه میکنم و با اراده و تلاش، پایهای برای پیروزی و موفقیت ایجاد میکنم.
شریف چون سخنی و نفیس چون ادبیبزرگ چون خردی و عزیز چون بصری
هوش مصنوعی: شخصیتهای باارزش مانند کلام زیبا، آثار ادبی با کیفیت، خرد و دانش بزرگ و بینش برجستهای را دارا هستند.
گرت زمانه نیارد نظیر شاید از آنکتو از خدای برحمت زمانه را نظری
هوش مصنوعی: اگر زمانه نتواند مثل تو را به وجود آورد، این به خاطر این است که تو از طرف خداوند بر رحمت زمانه نگاهی داری.
ز تو برون نشود هیچ خیر و فخر همیز خیر منتخبی یا ز فخر مختصری
هوش مصنوعی: هیچ خوبی و فخری از تو خارج نمیشود؛ یا این که این خوبی از انتخابی خاص یا فخر اندکی ناشی میشود.
چنانکه هستی هرگز ترا نیابد و همز بهر آنت نیابد کزو لطیف تری
هوش مصنوعی: هرگز چیزی مانند تو را پیدا نخواهد کرد و همچنین به خاطر تو هم به دنبال چیزی نخواهد بود که از تو لطیفتر باشد.
جهان میان دو دست تو اندرست که توبدست راست قضائی ، بدست چپ قدری
هوش مصنوعی: جهان در دستان تو قرار دارد، زیرا با دست راست خود سرنوشت را رقم میزنی و با دست چپ، مقدر را به اجرا درمیآوری.
فراخ دخل شود هر که او بتو نگردفراخ دست شود هر که تو بدو نگری
هوش مصنوعی: هر کس که به تو توجه کند، روزیش وسعت پیدا میکند و هر کسی که تو به او نگاهی بیندازی، توانگریاش افزون میشود.
اگر ببخشش گویی بجان همه جودیوگر بکوشش گوئی بتن همه جگری
هوش مصنوعی: اگر به کسی ببخشی، نشان دهنده خوبی و مهربانی توست و اگر به تلاش و کوششت اشاره کنی، نشانه عزم راسخ و اراده قوی تو است.
نه تو بملک عزیزی که او عزیز بتستاز آن که او صدفست و تو اندرو گهری
هوش مصنوعی: تو به مقام عزیتی نمیرسی، زیرا آن عزیز به خاطر درخشندگیاش است، مانند صدفی که تو در آن یک گوهر هستی.
از آن که نام تو شاها ز جملۀ بشرستهمی فریشته را رشک باشد از بشری
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه نام تو، ای پادشاه، از میان تمام انسانهاست، فرشتگان نیز به خاطر وجود انسان و ویژگیهای او، به تو حسادت میورزند.
تهی شود ز نیاز این جهان از آن که همیبکف نگار نیاز از جهان فرو ستری
هوش مصنوعی: این جهان از نیاز خالی میشود، زمانی که آن کسی که زیباییاش را در دست دارد، از این دنیا فاصله بگیرد.
اگرچه صعبترین آتش آتش سقرستسقر مر آتش خشم ترا کند شرری
هوش مصنوعی: اگرچه آتش جهنم بسیار سخت و عذابآور است، اما آتش خشم تو میتواند به مراتب ویرانگرتر باشد.
اگرچه بر گذرد همتت همی ز فلکهمی ز همت خویش ای ملک تو بر گذری
هوش مصنوعی: با وجود اینکه تلاش و ارادهات از آسمان میگذرد، تو ای پادشاه، فراموش نکن که این قدرت و تلاش، از خودت نشأت میگیرد.
سخنوران را فکرت ز تو ببارایدکه از معانی نیکو تو زینت فکری
هوش مصنوعی: سخنرانان باید از تفکرات تو الهام بگیرند، زیرا تو با معانی زیبا، افکار را زیباتر میکنی.
اگرچه با حشری تو بفضل تنهاییوگرچه تنها باشی ز فضل با حشری
هوش مصنوعی: هرچند که در تنهایی خود جذبه و شوقی داری، اما اگر به تنهایی دست یازید، این شوق از فضل و نعمت توست.
کرا بداد هنر عیب نیز داد خدایمگر ترا که تو بی عیب و سر بسر هنری
هوش مصنوعی: هر کسی از هنری برخوردار است و خدا او را به همانی که هست به عیب و هنر میشناسد، اما تو که بیعیبی، به لطف خودت هنری نداشتهای.
مصورست بکف تو اندرون همه جودکه جود را بکف راد عالم صوری
هوش مصنوعی: در دستان تو تصویری وجود دارد که نمایانگر تمام بخششها و سخاوتهاست، چرا که سخاوت را در دستان کسی که عیانی از دنیا دارد میتوان دید.
بزیر علم تو دیگر شود همی عالمز بهر آنکه تو از علم عالم دگری
هوش مصنوعی: زیر پرچم تو، دیگران در جستجوی علم و دانش هستند، زیرا تو از دانشی متفاوت و برتر برخورداری.
ملوکرا همه کردار لشکر آرد نامتو از ملوک بکردار خویش ناموری
هوش مصنوعی: همه پادشاهان به خاطر اعمال خودشان نام تو را بر زبان میآورند و از شخصیت تو به نیکی یاد میکنند.
بسان روح تو اندر طبایعی معروفبسان روز تو اندر زمانه مشتهری
هوش مصنوعی: تو مانند روحی هستی که در خُلق و خویها به خوبی شناخته شدهای و مانند روزی هستی که در زمانه مشهور و شناخته شدهای.
دو چیز را بهم آورده ای تو از ملکانسیاست عجمی و فصاحت مضری
هوش مصنوعی: تو دو چیز را به زیبایی ترکیب کردهای: هنر سیاسی که به بیگانگان تعلق دارد و سخنوری که از فضاحت و ناامیدی حکایت میکند.
همیشه تا بزمستان و فصل تابستانبرنگ سبز بود تازه سرو غاتفری
هوش مصنوعی: سرو غاتفری همواره در تمام فصول، چه در زمستان و چه در تابستان، برگهای سبز و تازهای دارد.
بقات باد باقبال تا بهمت خویشاز آنچه داده ترا ذوالجلال بر بخوری
هوش مصنوعی: با خوشحالی و موفقیت در زندگیات، از آنچه خداوند به تو عطا کرده است بهرهمند شو.
سر بزرگان بادی همیشه در عالممباد بی تو بزرگی ، مباد بی تو سری
هوش مصنوعی: همیشه در دنیا چیزی هست که بر سر بزرگانی بیفتد، نبودن تو باعث نیستی بزرگی و نبودن تو برای من مثل از دست دادن سر است.