شمارهٔ ۲۰۹
هوش مصنوعی: این متن به ستایش فردی بزرگ و برجسته میپردازد که ویژگیهای او از جمله صفات نیکو، قدرت و نفوذ در جامعه را توصیف میکند. شاعر با استفاده از استعارات و تشبیهات زیبا، آوازه و مقام این شخصیت را در نظر دارد و او را به عنوان پناه مردم و راهنمایی دانا معرفی میکند. همچنین به اهمیت او در برقراری خیر و امنیت در جامعه اشاره شده و به نقش او در تأسیس و حفظ دین و دولت اهمیتی ویژه داده شده است. شعر به حالات مختلف این شخصیت از جمله قدرت، محبت و مهارتهای او در فنون مختلف اشاره دارد و نهایتاً به بالاترین مدح و ستایش او ختم میشود.
مبارک آمد بازی بدیع طرفه شکاراز آشیانهٔ شرع محمد مختار
هوش مصنوعی: بازی نو و جالب شکار در آشیانهٔ قوانین و احکام محمد مختار خوش آمدی.
گرفته نامهٔ حکم خدای در مخلبگرفته خاتم عهد رسول در منقار
هوش مصنوعی: در دستان من نامهای از فرمان الهی وجود دارد و همچنین در دستم نشان عهدی از پیامبر است.
هوای نفس بشر در هوای ملت خلقشکار اوست ز دریای مصر تا بلغار
هوش مصنوعی: تمایل و خواهشهای نفسانی انسانها در میان آرزوها و نیازهای جامعه، همچون طعمهای برای شکارچیان است که از سرزمینهای دور، مانند مصر تا بلغار، در جستوجوی آن هستند.
که دید در همه عالم بدین صفت بازیکه در هوا نکند جز هوای نفس شکار
هوش مصنوعی: در تمام جهان، تنها کسی که به این ویژگی برخورد کرد، متوجه شد که تنها چیزهایی که در زندگی جستجو میشوند، تمایلات و خواستههای نفسانی است.
چو پر او بگشایند سی بود به عددچو بال او بشمارند سی بود به شمار
هوش مصنوعی: وقتی که بالهای او را باز کنند، به اندازهی سی میشود و اگر تعداد بالهای او را بشمارند، باز هم به عدد سی خواهد بود.
به روز باشد در پر او سپیدی سیمبه شب نماید در بال او سیاهی قار
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف یک پرنده اشاره دارد که در روز، پرهایش سفید و درخشان است و در شب، رنگ پرهایش تیره و سیاه به نظر میرسد. به عبارتی دیگر، در روز زیبایی و روشنی آن نمایان است و در شب، رنگ تیرهاش خود را نشان میدهد.
شودگشاده و بسته دهان خلق جهانچو پر و بال زند بالعشی و الابکار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که مردم دنیا مانند پر و بال یک پرنده هستند که در برخی مواقع باز و در برخی مواقع بسته میشوند. در واقع، رفتار و سخن گفتن انسانها تحت تأثیر شرایط مختلف تغییر میکند. به عبارتی، گاهی باز میشوند و در جستجوی آزادی و ابراز نظر هستند و گاهی نیز به دلیل محدودیتها و موانع، ساکت و بسته میمانند.
نشستنش همه برکوهسار تسبیح استپریدنش همه در مرغزار استغفار
هوش مصنوعی: نشستن او بر بالای کوه مانند ذکر گفتن و تسبیح خداوند است و پرواز او در دشت و چراگاه، مانند طلب بخشش و استغفار از گناهان میباشد.
منادیان شریعت خبر دهند همیزطبل و جُلْجُل او خلق را به لیل و نهار
هوش مصنوعی: آگاهان دین پیام میدهند از صدای طبل و ساز او، که مردم را در شب و روز آگاه کنند.
امیر میکده را کند شد از او شمشیرامام مدرسه را تیز شد بدو بازار
هوش مصنوعی: امیر میکده به دلیل رفتار بیاحتیاط خود، تیغش را به خطر انداخت و مدرسه نیز تحت تأثیر او قرار گرفت و وضعیت در بازار نیز دچار تغییراتی شد.
شد از حضورش قندیلها ستاره صفتشد از ظهورش محرابها سپهر آثار
هوش مصنوعی: حضور او باعث شده که چراغها مانند ستارهها درخشان شوند و ظهور او موجب شده که عبادتگاهها نشاندهنده آسمانها و آثار بزرگ شوند.
حضور اوست در خیر و امن را مفتاحظهور اوست در شر و فتنه را مسمار
هوش مصنوعی: حضور او در زمانهای خوب و امن، عاملی برای ظهور او در زمانهای بد و فتنهها به شمار میآید.
دلیل دولت سعد است و اختر پیروزنشان راحت خلق است و رحمت دادار
هوش مصنوعی: خوشبختی به خاطر نعمتها و دلایل خوب است و ستارههای موفق نشاندهنده آرامش مردم و بخشش خالق است.
مُخَبّر است ز انصافِ خسروِ مشرقمبشرست به اقبال قبلهٔ احرار
هوش مصنوعی: خسرو مشرق به عدالت معروف است و خبرهای خوب از آنجا به گوش میرسد که نشانههایی از خوشبختی و نیکبختی برای مردم آزاد و مستقل را به همراه دارد.
قوام دولت عالی نظام دین هدیکه فخر ملک و ملوک است و آفتاب تبار
هوش مصنوعی: زیبایی و استواری حکومت و نظام دین با هدایت یک فرد برجسته و بزرگ که به عنوان مایه افتخار برای پادشاهان و خاندانهای سلطنتی محسوب میشود، مرتبط است. او مانند خورشیدی درخشان است که بر نژاد و خاستگاه خود میبالد.
مظفر حسن آن صاحبی که بر در اوچو احمد حسن امروز چاکرست هزار
هوش مصنوعی: مظفر حسن، آن کسی است که امروز در برابر او، مانند احمد حسن، هزاران خدمتگزار وجود دارد.
کفایت و هنر از گوهرش گرفته شرفچنانکه افسر شاهان ز گوهر شهوار
هوش مصنوعی: کفایت و هنر از ذات و شخصیت فرد ناشی میشود، درست مانند اینکه ارزش و جایگاه تاج شاهان به سنگ قیمتیاش بستگی دارد.
اگر بدیدی ابلیس نور جوهر اوگه سجود نگفتی خَلَقتَنی مِن نار
هوش مصنوعی: اگر بدانیدی که ابلیس چه نوری دارد و وجودش چقدر ارزشمند است، هرگز نمیگفتی که مرا از آتش آفریدی.
وگر رسند به دریای همتش مه و مهرشوند هر دو نهان در میان موج بِحار
هوش مصنوعی: اگر به عمق اراده و تلاش خود برسند، مانند ماه و خورشید خواهند شد که در میان امواج دریا پنهان میشوند.
وگر شناهکنند و به جهد غوطه خورندنه این ز قعر خبر یابد و نه آن ز کنار
هوش مصنوعی: اگر کسی در تلاش باشد و برای شنا کردن خود را به آب بیفکند، نه آنکه در عمق آب خبر میگیرد و نه آنکه در کناره آب اطلاعاتی به دست میآورد.
چنانکه بود به دولت نظام ملک مشیرکنون شدست به اقبال فخر ملک مشار
هوش مصنوعی: چنان که نظام کشور در زمان مشیر خوب بود، اکنون به برکت و لطف فخر ملک نیز وضعیت خوب شده است.
نظام زنده بود تا به جای باشد فخردرخت تازه بود تا به جای باشد بار
هوش مصنوعی: زندگی نظام به این خاطر است که به جای آن افتخار وجود داشته باشد، و درخت تازه نیز به خاطر باروری و شکوفایی خود به جایگاه اهمیت میرسد.
وزارت ار ز امورات مکتسب ملک استبه خانهٔ دگران عاریت نهاد ذمار
هوش مصنوعی: اگر وزارت و اداره امور کشور به دست دیگران سپرده شود، مانند این است که آن را به خانهٔ دیگران مقروض کردهایم.
نه ازگزاف تقرُّب همیکنند بدوشه و ملوک و امیر اجلّ سپهسالار
هوش مصنوعی: شه، ملوک و امیران بزرگ در برابر او به سادگی و بدون دلیل نزدیکی نمیجویند.
سوار مرکب بخت است تا خداوندستخطاب او ز خداوند دههزار سوار
هوش مصنوعی: سوار بر مرکب خوشبختی است تا اینکه خطابش از جانب خداوند باشد، او در واقع از سوی خداوند دههزار سوار را دریافت میکند.
چوروز تا شب در پیش شاه بنشیندبه آب حشمت بنشاند از زمانه غبار
هوش مصنوعی: هر روز از صبح تا شب در حضور شاه نشسته و با نعمت و تجمل زندگی کند و از دشواریهای زمانه دور بماند.
فرشتگان همه در حشمتش نظاره کنندستارگان همه در حضرتشکنند نثار
هوش مصنوعی: فرشتگان با افتخار به زیبایی و عظمت او نگاه میکنند، و ستارگان به خاطر جایگاه او احترامی ویژه قائل هستند.
همان کند دل او با خَدَم به روز کَرَمکه آفتاب کند با زمین به فصل بهار
هوش مصنوعی: دل او به خوشی و مهربانی در روزهای خوب و پر برکت شبیه است به اینکه خورشید در فصل بهار به زمین زندگی و سرسبزی میبخشد.
مُنَقّش است سرایش زگونهگون صورتچو نقش مانی هر صورتی به رنگ و نگار
هوش مصنوعی: شعر دربارهی زیبایی و تنوع صورتها و نقشهایی که بر روی آنها وجود دارد صحبت میکند. به این معنا که هر چهره و صورت، همچون یک اثر هنری با رنگها و تزئینات خاص خود، جاذبهای منحصر به فرد دارد و این تنوع در ظاهر، به زیبایی و جذابیت آنها میافزاید.
عجب نباشد اگر جمله در پرستش اوحیات و نطقپذیرند بر در و دیوار
هوش مصنوعی: تعجبی ندارد اگر همه چیز در جهان به خاطر وجود او زندگی و صدای خود را دارند، حتی دیوارها و درها.
اگر خبر رسد از فرّ او به بَرهَمَنانبه وحی و معجز پیغمبران کنند اقرار
هوش مصنوعی: اگر مردم باخبر شوند که از ویژگیهای خاص و برتریهای او، پیامبران با وحی و معجزات آمدهاند، به آن اعتراف میکنند.
وگر نشان رسد از دین او به قیصر رومکمر ببندد و بگشاید از میان زنار
هوش مصنوعی: اگر نشانهای از دین او به قیصر روم برسد، او کمر خود را محکم میبندد و زنار خود را از میان باز میکند.
اگر مصور گردد چو آدمی اقبالز یُمْن و یُسْر تو او را بود یمین و یسار
هوش مصنوعی: اگر سرنوشت انسان به خوبی و خوشی رقم بخورد، او از هر طرف، چه راست و چه چپ، در نعمت و خوشبختی خواهد بود.
ایا چو شَمس ضُحی پاک صورت تو ز عیبو یا چو دین هدی دور سیرت تو زعار
هوش مصنوعی: آیا مانند خورشید درخشان، صورت تو از هر عیبی پاک و بدون نقص است، یا مانند دینی که هدایت میکند، سیرت تو از هر زشتی دور است؟
خدای عزّ و جلّ چون بیافرید تو رادر آفرینش تو لطف خویش کرد اظهار
هوش مصنوعی: خداوند متعال وقتی تو را آفرید، با مهربانی و لطف خود ویژگیها و زیباییهای خاصی به تو بخشید.
چو در وجود تو آثار لطف یزدان استزمانه را به وجود تو بینم استظهار
هوش مصنوعی: وقتی که در وجود تو نشانههای محبت و رحمت خداوند وجود دارد، من زمانه را به وجود تو میشناسم و از آن پا برمیدارم.
تو نقطهای و مدار زمانه پرگارستبه نقطه راست توان کرد گردش پرگار
هوش مصنوعی: تو مانند یک نقطهای در دایرهی زمان هستی که پرگار میتواند حول تو بچرخد و این چرخش نشاندهندهی موقعیت تو در این دایره است.
رضای ایزد و تأیید بخت و عزّ ملوکپدرت داشت وز این هر سه بود برخوردار
هوش مصنوعی: خوشنودی خدا، حمایت بخت، و احترام پدران بزرگ تو فراهم بود و تو از هر سه این نعمتها برخوردار بودی.
تو داری این همه و برتری تو از پدرتسه فخر بود مر او را کنون تو را است چهار
هوش مصنوعی: تو این همه ویژگی داری و برتریات به پدرت سه مورد افتخار بود، حالا تو چهار مورد افتخار داری.
وزارت از بر تو مدتیگرفت سفربگشت گرد جهان و جهانیان بسیار
هوش مصنوعی: مدتی در وزارت تو بودم و سفرهای زیادی در دور و بر دنیا و مردم مختلف انجام دادم.
چو بهتر از تو کسی همنشین خویش ندیدنشست با تو مقیم و گرفت با تو قرار
هوش مصنوعی: کسی که از تو بهتر نیست را در کنار خود ندید، بنابراین در کنار تو ماند و با تو توافق کرد.
ز بهر آن که تو را میل سوی دهقان استهمیشه رنگ کف توست ابر گوهربار
هوش مصنوعی: زیرا تو همیشه به دهقان و کشاورزی علاقهمندی، دستانت همیشه به رنگ خاک و باران میباشد.
بضاعتی که تو را باغ و راغ کرده شودبه باغ و راغ تو آرد همی ز دریا بار
هوش مصنوعی: هر چیزی که تو را به باغ و زمین سرسبز میرساند، میتواند از دریا برای تو نعمت بیاورد.
ز گلبنی که به باغ اَمَل بِکِشت قضاگل است بهر تو و بهر دشمنان تو خار
هوش مصنوعی: از باغی که امید به شکوفایی آن بود، برای تو گلی به بار آمده، اما برای دشمنان تو خار به جا مانده است.
چو مار و کرکس اگر دشمن تو ماند دیربه تیر و سنگ شود کشته همچو کرکس و مار
هوش مصنوعی: اگر دشمن تو مانند ماری و کرکسی باشد، پس از مدتی با تیر و سنگ به دام خواهد افتاد و مثل آنها نابود خواهد شد.
چنان کجا ز کمان تیر تیز او بجهدبجست بخت ز خصم تو در میانهٔکار
هوش مصنوعی: وقتی تیر تند کمان به سمت هدف پرتاب میشود، بخت تو نیز در میانهٔ کار از چنگال دشمن فرار میکند.
ز هجر بخت بنالید زار و این نه عجببلی چو تیر بپرّد کمان بنالد زار
هوش مصنوعی: از دوری بینصیبام به شدت شکایت میکنم و این جای شگفتی ندارد. درست مثل این است که وقتی تیر از کمان پرتاب میشود، کمان نیز به خاطر دوری پرتاب تیر، به شدت ناله میکند.
مخالفان تو صد بار دام گستردندشدند صید تو در دام خویشتن هر بار
هوش مصنوعی: دشمنان تو بارها دامهایی برای به دام انداختن تو برپا کردند، اما هر بار خودشان در دام خود caught شدند.
دل و توکل تو بینیاز داشت توراز فالگوی و ز اخترشناس و خوابگزار
هوش مصنوعی: دل و توکل تو به قدری قوی است که نیاز به فالگیری، اخترشناسی یا تعبیر خواب نداری.
حصار و حصن نکردی ز بهر آنکه تو راز حفظ و عصمت معبود بود حِصن و حصار
هوش مصنوعی: تو برای محافظت از خودت دیوار یا دژ نساختی، زیرا اعتقاد به ایمنی و حفاظت را در معبودی که داری، احساس میکنی.
خدایگانا من مدح تو چنان گویمکه روح بشکفد از آسمان بدانگفتار
هوش مصنوعی: من آنچنان درباره تو سخن میگویم، ای خداوند، که جانها از خوشحالی و شگفتی در آسمان به پرواز درآیند.
اگر بخواند خواننده آرزوش آیدکه یادگیرد و هر ساعتی کند تکرار
هوش مصنوعی: اگر خوانندهای بخواند، آرزو دارد که یاد بگیرد و هر لحظه آن را تکرار کند.
قصایدی که بود در ستایش چو توییدر آن قصیده معما چه پهنه و چه نگار
هوش مصنوعی: اشعار بلندی که در ستایش کسی چون تو سروده شده، در آنها چه وسعتی و چه زیباییای وجود دارد که به معما میماند.
ستایشیکه سبک باشد و خوش و آسانگران ز بهر چه گویند و ناخوش و دشخوار
هوش مصنوعی: اگر ستایشی باشد که ساده، خوشایند و آسان است، چرا باید آن را تحسین کرد در حالی که ستایشهای دشوار و ناخوشایند وجود دارند؟
سخن چو راهگشاده است با فراز و نشیبزبان چو اسب رونده است بیلگام و فسار
هوش مصنوعی: سخن مانند مسیری روشن و قابل دسترس است، ولی زبان مانند اسب بیقید و بند میتازد و گاهی کنترل آن دشوار میشود.
چگونه گام زند اسب چون بود ره اوز خار و سنگ فراوان و دشت ناهموار
هوش مصنوعی: چطور میتواند اسب قدم بردارد وقتی که راهش پر از خار و سنگ و دشتی ناهموار است؟
در آفرین بزرگان چنین نکوتر شعرکه خوب باشد وَ عذب و لطیف و معنیدار
هوش مصنوعی: در سرایش بزرگان، شعری بهتر و زیباتر از این پیدا نمیشود که هم دلنشین و هم با معنا باشد.
لطایفش نهگران و لطافتش نه سبکچنانکه شعر من اندر میانهٔ اشعار
هوش مصنوعی: زیباییها و ظرافتهای او بسیار ارزشمند و نفیس است، به طوری که شعر من در میان سایر اشعار به خوبی نمایان است.
روا بود که من اسرار شعر بنمایمکه رای روشن تو واقف است بر اسرار
هوش مصنوعی: برای من جایز است که رموز شعر را افشا کنم، زیرا درایت و فهم بالای تو به این اسرار آگاه است.
تصرف تو شناسد بدی و نیکی شعرمحک شناسد زردیّ و سرخی دینار
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره میشود که عملکرد و رفتار انسان، چه خوب و چه بد، توسط دیگران قابل تشخیص است. همچنین، قدرت شعر در تشخیص ویژگیها و کیفیتها نیز به چشم میآید، مانند آنکه سکههای زرین و سرخ چگونه میتوانند ویژگیهای خود را نشان دهند.
همیشه تاکه نشاط و طربکنند همیمعاشران ز عُقار و توانگران ز عِقار
هوش مصنوعی: در هر زمان، دوستان و همراهان به شوق و شادی برمیخیزند و از نعمتها و ثروتها لذت میبرند.
عِقار و ملک تو هر روز بر زیادت بادبهٔاد تو همه شاهانگرفته جام عُقار
هوش مصنوعی: امیدوارم که دارایی و سلطنتت هر روز افزایش یابد و همه پادشاهان به محبت و دوستی تو وابسته شوند.
مدار ملک جهان بر مسیر خامهٔ توبهکام تو فلک و نجم را مسیر و مدار
هوش مصنوعی: سرنوشت و سرنوشتسازی جهان به دست قلم توست و به همین دلیل، آسمان و ستارهها هم تحت تاثیر تصمیمات تو قرار دارند.
ملک به طاعت تو شادمان به دارُالملکپدر به دولت تو شادمان به دارِ قرار
هوش مصنوعی: فرمانروایی به خاطر اطاعت تو خوشحال است و در کاخ سلطنتی به سر میبرد، و پدر هم به خاطر موفقیتهای تو شادمان و در جایگاه امن و آرامی قرار دارد.
عبادت تو به ماه صیام و طاعت توبه از عبادت اَبدال و طاعت ابرار
هوش مصنوعی: عبادت تو در ماه رمضان و فرمانبرداری تو از خود عبادت ابرار و ابدال بهتر است.
معین و ناصر و یار تو خالق دو جهانتو خلق را به عنایت معین و ناصر و یار
هوش مصنوعی: خالق دو جهان، به تو که معین و ناصر و یاری، خلق را با لطف و مهربانیات حمایت میکنی.