بخش ۲
هوش مصنوعی: این متن در مورد پادشاهی است که خودخواه، تندخو و حسود است. او به خاطر ناز و نعمت خود، خشمش را بر دیگران می‌ریزد و با گفتار و کردار زشت خود، بر مردم ظلم می‌کند. شاعر به برادر خود توصیه می‌کند که از چنین پادشاهی بگریزد و از پادشاهانی که پاک و نیکوخو هستند، چون شاه ایران، قدردانی می‌کند. او می‌گوید باید به سخاوت پادشاهان نابخرد اعتماد نکرد و اگر پادشاه عادل باشد، هر چیزی را بر اساس شایستگی‌ها تقسیم می‌کند. در نهایت، او بر این نکته تأکید دارد که پادشاهان ممکن است بر اثر شهوت و خشم خود، توانایی درست تصمیم‌گیری را از دست بدهند و به دیگران آسیب رسانند.
از آن پادشا ای برادر گریزکه خود کام و تند است و بدرام و تیز
هوش مصنوعی: از پادشاهی دوری کن که تنها به خواستههای خود اهمیت میدهد و رفتار تند و تیزی دارد.
و زان هم که از فرط ناز و نعیمکند بار خشم تنعّم دو نیم
هوش مصنوعی: از شدت لهو و لذت، بدنش را به خشم میآورد و این وضعیت را به دو بخش تقسیم می‌کند.
و زان هم که دارد حسد در نهادبرد آبت از روی، نانت نداد
هوش مصنوعی: اگر کسی در دلش حسد داشته باشد، حتی اگر از تو آب بخواهد، نان به تو نمیدهد و درستی و خوبی تو را نمیبیند.
و زان هم که هر لحظه و هر زمانبه بیهوده بگشاد دست و زبان
هوش مصنوعی: هر لحظه و هر زمانی، او به طور بیهوده دست و زبانش را باز می‌کند.
به گفتار و کردار ناخوب و زشتچه گویم دگر هر چه باقی بهشت
هوش مصنوعی: چگونه بگویم درباره گفتار و رفتاری زشت و ناپسند وقتی که باقیماندهاش بهشت است؟
نزاری به شاهی سزاوار اوستکه پاکیزه خو است و پاکیزه خوست
هوش مصنوعی: در میان افراد، تنها کسی که شایسته مقام سلطنت است، کسی است که دارای اخلاق نیک و پاک باشد.
دگر کیست جز شاه ایران زمینعلی شهریار جهان شمس دین
هوش مصنوعی: به جز شاه ایران، کسی دیگر کیست که مانند علی، پادشاه جهان و تابانترین نور دین باشد؟
مکن گر عطا می دهد پادشاهعطای وی از شرکت خود تباه
هوش مصنوعی: اگر پادشاه هدایایی به تو میدهد، نباید طمع کنی و از او توقع بیشتری داشته باشی، زیرا ممکن است که این بخششها به خاطر خود او باشد و تو را در آن شریک نکند.
بهل تا بر اندازه ی طبع خویشاگر بایدش کم دهد ور نه بیش
هوش مصنوعی: اجازه بده تا هر کس به اندازه طبع و ویژگیهای خود از زندگی بهرهمند شود؛ اگر نیاز است، چیزی از او کم شود وگرنه نباید چیزی بیشتر از آنچه که سزاوار است به او داده شود.
بسی مستحق باشد امیدوارکه باشد بدو ملتفت شهریار
هوش مصنوعی: هر کسی که به امید و آرزوی کسی باشد، شایسته توجه آن شخص مهم و بزرگوار است.
چو تو در میان مدخلی ساختیبنای سخاوت برانداختی
هوش مصنوعی: وقتی تو در میان وارد شدی، بنیان بخشش و سخاوت را خراب کردی.
کفایت جز این نیست در راه خیرچنین کرده اند الحق ابدال سَیر
هوش مصنوعی: عمل نیکو به همین اندازه کافی است؛ در مسیر خوبیها، چنین عمل کردهاند و حقاً که بندگان خاص خدا همینگونه رفتار کردهاند.
اگر هیچ دانی صواب از خطاشریکی مکن با مَلِک در عطا
هوش مصنوعی: اگر نمیدانی که چه چیزی درست و چه چیزی اشتباه است، بهتر است در تقسیم هدایا با کسی که مقام بالایی دارد، شریک نشوی.
اگر خود بُوَد شاه پاکیزه رایبه ترتیب هرچیز بنهد به جای
هوش مصنوعی: اگر پادشاه دارای اندیشهای پاک و خالص باشد، میتواند هر چیز را به درستی در مکان مناسب خود قرار دهد و به نظم درآورد.
وگر بی خرد باشد و بی اصولز ناصح ندارد نصیحت قبول
هوش مصنوعی: اگر کسی نادان و بیفکر باشد، نمیتواند از مشاوره یک مشاور واقعی بهرهمند شود.
ملک گرچه در هر هنر صاحب استتقاضای شهوت بر اون غالب است
هوش مصنوعی: هر چند که پادشاه در هر هنری ماهر است، اما خواستههای نفسانی او بر تمام هنرهایش غلبه دارد.
نیارد از آن خویشتن را کشیدز لذات شهوت نیارد بُرید
هوش مصنوعی: انسان نمیتواند خود را از لذتهای شهوت دور کند و از آنها جدا شود.
و گر آتش خشم او برفروختنَاَندیشد از خشک و تر هرچه سوخت
هوش مصنوعی: اگر آتش خشم او شعلهور شود، به هیچ چیز فرقی نمیکند؛ چه خشک باشد و چه تر، هر چیزی که در مسیرش قرار گیرد، خواهد سوخت.