بخش ۱
هوش مصنوعی: این متن به موضوع راستگویی، راستی در کردار و گفتار، و اهمیت امانت در خدمت به پادشاه میپردازد. نویسنده به خواننده توصیه میکند که همیشه در گفتار و عمل خود راستگو باشد و از خیانت بپرهیزد. او بر این نکته تأکید دارد که راستی و امانتداری باعث دستیابی به موفقیت و خوشنامی میشود و خیانت به پادشاه نه تنها آسیب به دیگران، بلکه به خود شخص نیز میزند. همچنین، خوب زندگی کردن و برخورداری از نیت خوب در کارها باعث برکت و پاداش خواهد شد. این متن مملو از مثالهای اخلاقی و نصایح است که زندگی را بر اساس اصول اخلاقی و انسانی میسازد. نتیجهگیری اصلی آن است که انسان باید در زندگی خود همواره به راستی پایبند باشد و بر اساس عدالت و نیکوکاری عمل کند.
به گفتار و کردار اگر راستیبه یک دل دو عالم بیاراستی
هوش مصنوعی: اگر در گفتار و عمل خود راستگویی و صداقت داشته باشی، میتوانی دو جهان را به بهترین شکل زیبا و آراسته کنی.
بجز بوده باز از گذشته مگویو گر می توانی در آن ره مپوی
هوش مصنوعی: تنها درباره گذشته صحبت نکن و اگر میتوانی، در مسیر آن حرکت نکن.
مگو نیز در حال جز آنک هستچنان گو که بر حرف ننهند دست
هوش مصنوعی: نگو که در حالتی جز آنچه هستی، بلکه به گونهای حرف بزن که کسی نتواند به سخنانت خرده بگیرد.
به آینده هرگز زبانت گرومکن ور بگردی وفا کن برو
هوش مصنوعی: هرگز برای آینده وعده نده و خود را درگیر نکن، اگر هم رفتی، اهل وفا باش و به وعدههایت عمل کن.
به کردار در، لاابالی مباشبلی نه مقصر نه غالی مباش
هوش مصنوعی: در زندگی بیپروا و careless نباش، نه به حدی سهلانگاری کن که مقصر شوی و نه آنقدر افراطی که از واقعیت دور شوی.
تو مابین این دو ره پیش گیربرو پای درکش سر خویش گیر
هوش مصنوعی: در میان این دو راه، یکی را انتخاب کن و با قدمهای محکم به جلو برو و بر خودت تسلط داشته باش.
گر از حد و اندازه در نگذریچو صادق روی ره به مقصد بری
هوش مصنوعی: اگر از حد و مرز خود فراتر نروی و صادق باشی، به راحتی میتوانی به هدف خود برسی.
ازین جد و جهدت نباشد گریزاگر پند خواهی ز من یاد گیر
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از من پندی بگیری، باید بدانی که از تلاش و کوشش تو فرار نیست.
برو یا اخی پیشه کن راستیاگر خدمت پادشا خواستی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به پادشاه خدمت کنی، باید راستگویی را پیشهات کنی و در کارهایت صداقت داشته باشی.
نصیحت به هنگام کردن نکوستطریق امانت سپردن نکوست
هوش مصنوعی: بهتر است وقتی کسی را نصیحت میکنیم که در موقعیت مناسبی باشد و این کار را با صداقت و امانتداری انجام دهیم.
بخشنودی از هر زبانی نیوشبه جد باش در حق گزاری بکوش
هوش مصنوعی: برای جلب رضایت دیگران، به سخن آنها گوش کن و در عمل به حقوق و خواستههای آنها توجه کن.
چنان حشمت ملک واجب شناسکه واجب کند بر تو هر دم سپاس
هوش مصنوعی: شبیه به عظمت و جلال ملک، که هر لحظه بر تو واجب میکند که شکر و سپاسگزاری کنی.
ز باران خود جز نکویی مگویز چرک حسد دامن جان بشوی
هوش مصنوعی: از باران خود فقط خوبیها را بگو و از کینه و حسد دوری کن تا روح خود را پاکسازی کنی.
اگر این شرایط بجای آوریسر حاسدان زیر پای آوری
هوش مصنوعی: اگر این شرایط را فراهم کنی، میتوانی بر حاسدان و بدخواهان خود غلبه کنی و آنها را خفیف کنی.
خردمند را راستی پیشواستخصوصا که در خدمت پادشاست
هوش مصنوعی: آدم باهوش و عاقل، همیشه راستگویی را راهنمای خود میداند، به ویژه زمانی که در کنار پادشاه باشد.
ز خائن که شد پیش شه متهموجودی نماید در اندر عدم
هوش مصنوعی: از خیانتکاری که در پیش شاه متهم شده، وجودی در عالم غیب پیدا میشود.
فرو افتد از روزن چشم شاهو گر چند مسکین بود بی گناه
هوش مصنوعی: چشم شاه میبیند که حتی اگر مسکینی بیگناه باشد، او را هم نادیده نمیگیرد و به او توجه میکند.
چه سود ار کند در امانت جهادچو بروی نماند دگر اعتماد
هوش مصنوعی: چرا باید برای امانتداری تلاش کنی اگر دیگر کسی به تو اعتماد نکند؟
چو مذکور شد در خیانت کسیسوی شاه وقعش نماند بسی
هوش مصنوعی: وقتی نام خیانت کسی به میان بیفتد، دیگر شان و اعتبار او در نزد شاه از بین میرود.
برد رنج بی فایده سال و ماهچو نبود قبولش به نزدیک شاه
هوش مصنوعی: سختیها و زحمتهای بیثمر در طول سالها و ماهها، ارزشی ندارد اگر مورد توجه و پذیرش قدرتمندی قرار نگیرد.
بهین پبشه ای در جهان راستی استکه بی راستی عین کم کاستی است
هوش مصنوعی: بهترین ویژگی در دنیا صداقت است، چرا که بدون صداقت هر چیزی ناقص و ناپایدار خواهد بود.
چو در باطنش راستی جای کردنباشد به جز راستی جای مرد
هوش مصنوعی: زمانی که راستی در درون کسی قرار بگیرد، دیگر جایی برای چیزهای نادرست در وجود او باقی نخواهد ماند.
اگر راست کرداری و راست گویربودی به چوگان اخلاص، گوی
هوش مصنوعی: اگر با صداقت رفتار کنی و حقیقت را با صدق بیان کنی، میتوانی به موفقیت و برتری دست یابی.
کسی را که شد قول و فعلش یکیبرو نیست در راستکاری شکی
هوش مصنوعی: هر کس که گفتارش و عملش یکی باشد، در راستگویی او تردیدی وجود ندارد.
به هر حال با پادشا راست گویو گر هزل باشد ره راست جوی
هوش مصنوعی: به هر حال با پادشاه صداقت داشته باش و حتی اگر صحبتهایت شوخی باشد، همواره به دنبال حقیقت باش.
که هزل ار بود راستی در سخنبهست ار دروغی که باشد حسن
هوش مصنوعی: اگر در سخن هزل و شوخی باشد، اما راست باشد، بهتر از دروغی است که زیبایی و حسن داشته باشد.
چو در هزل گفتی دروغ از نخستنگیرند اگر راست گویی درست
هوش مصنوعی: اگر از ابتدا در سخن خود شوخی و دروغ بگویی، دیگر کسی به تو اعتماد نمیکند. اما اگر راست بگویی، حرفت پذیرفته خواهد شد.
مگو ای برادر سخن بر گزافکه گر راست گویی محال است لاف
هوش مصنوعی: ای برادر، بیهوده صحبت نکن، چون اگر راست بگویی، احتمال دروغ گفتن وجود ندارد.
اگرچه ممالیک و مالک رقاببرابر نباشند در هیچ باب
هوش مصنوعی: به رغم اینکه ممالیک و مالکها در هیچ زمینهای با هم برابر نیستند، اما این تفاوتها به معنای نقص یا پایینتر بودن یکی از آنها نیست.
خداوندگار است فرمان روانممالیک مامور و بر سر دوان
هوش مصنوعی: خداوند حکمرانی است که بر سرزمینها سلطه دارد و برای هر یک از مناطق، نمایندگانی را تعیین کرده است.
ولیک از ره آفرینش بشربرابر نمایند در خیر و شر
هوش مصنوعی: اما در مسیر آفرینش انسانها، خداوند آنها را در نیکی و بدی برابر قرار داده است.
به خود و به خلق و به طبع و سرشتکسی را در ابداع ضایع نهشت
هوش مصنوعی: شخصی که به خود، به دیگران و به ویژگیها و سرشت طبیعی افراد توجه دارد، در ابداع و نوآوری دچار نقص و افت نمیشود.
اگر پادشاه جهان و گداستمکافات هر یک به واجب رواست
هوش مصنوعی: هر کسی در زندگی خود نتیجه اعمالش را دریافت میکند، خواه در مقام و منزلت بالا باشد یا پایین. در نهایت، آنچه که شایسته هر فرد است، به او داده میشود.
چو تو داشتی حق خدمت نگاهقضا حق خدمت کند پادشاه
هوش مصنوعی: وقتی تو حق خدمت را داشتنی، تقدیر هم حق خدمت را به پادشاه خواهد داد.
به ناحق مکش دست در هر کسیکه من حق پیشینه دارم بسی
هوش مصنوعی: به بیدلیل به کسی آسیب نزن، زیرا من تجربه و حقایق زیادی در این زمینه دارم.
تو خدمت نکردی و از حق شناسمکافات دیدی نکو دار پاس
هوش مصنوعی: تو به کسی خدمت نکردی و اکنون هم پاداش خوبی را دریافت کرده‌ای. پس باید قدر آن را بدانی و ارزشش را حفظ کنی.
پس از نیکویی ها اگر بد کنیبه کردار بد چاه خود می کنی
هوش مصنوعی: اگر پس از انجام کارهای خوب، کار بدی انجام دهی، به این معناست که خود را به دردسر میاندازی و نتیجهی بدی برای خود به بار میآوری.
به نیکی چو دیدی مکافات خویشبه بد هم بد آید مکافات پیش
هوش مصنوعی: اگر نیکی را در زندگی تجربه کنی، پیامد آن هم خوب خواهد بود. اما اگر بدی بکنی، نتیجهاش هم بدی خواهد بود.
حقوق ترا چون مکافات کردبه نیکی بساط بدی در نورد
هوش مصنوعی: وقتی حق تو به درستی ادا شود، پیامد آن این خواهد بود که تمام بدیها و زشتیها از میان میروند.
ز تو شاه اگر چه بود حق شناسهمه عمر بر خود نگیرد سپاس
هوش مصنوعی: هرچند که شاه حقشناس است و از تو قدردانی میکند، اما در طول عمرش هرگز از خود قدردانی نخواهد کرد.
تو بر جاده خدمت خویش روکه او خود عنایت کند پیش رو
هوش مصنوعی: به راه خدمت خود ادامه بده، که او خود به تو لطف خواهد کرد و راه را برایت هموار میسازد.
دل خویش با شاه پاکیزه دارچو پاکیزه خواهی دل شهریار
هوش مصنوعی: دل خود را مانند شاهان پاک و بیآلایش نگهدار تا اگر به دل پاکی نیاز بود، دلی باارزش و شایسته داشته باشی.
اگر اعتقاد تو پاک است و راستقدم در نه و هر چه خواهی تراست
هوش مصنوعی: اگر باور تو خالص و درست باشد و در مسیر صحیح قدم برداری، هر چه که بخواهی به دست میآوری.
و گر خوار گیری ره خدمتشبه خود بر، ببندی در نعمتش
هوش مصنوعی: اگر در خدمت او تو را تحقیر کنند، با این حال به خودت متکی باش و در نعمتهای او را ببند.
چو تو راه خدمت ز تقصیر خویشنگیری به اخلاق و اشفاق پیش
هوش مصنوعی: اگر تو برای خدمترسانی به دیگران بر نقصها و اشتباهات خود غلبه نکنی، نمیتوانی با رفتار و نیکیهای خود در این مسیر قدم برداری.
به برق تغیر مبادا که شاهتر و خشک جاهت بسوزد چو کاه
هوش مصنوعی: مراقب باش که تغییر ناگهانی تو را دچار آسیب نکند؛ زیرا مقام و جایگاهت میتواند به سرعت به خطر بیفتد و مانند کاه بسوزد.
برو ای برادر چو من راست باشچنانت که شاه آن چنان خواست باش
هوش مصنوعی: ای برادر، همانطور که من درست و راست رفتار میکنم، تو هم باید به همان گونه که پادشاه میخواهد، باشی.
به از نیک نامی درختی نخاستوزین شاخ نیکوترین بر، وفاست
هوش مصنوعی: بهتر از داشتن نام نیک، درختی نمیروید و از این شاخه، بهترین ثمره وفاست.
سه نوع است در باغ دانش وفاکه آن هر سه باشد در اهل صفا
هوش مصنوعی: در باغ دانش وفا، سه نوع وجود دارد که هر سه در افراد پاکنیت و باصفا یافته میشوند.
یکی آنکه در وعده و در ضماننیابد خلاف از تو در هر زمان
هوش مصنوعی: کسی که در زمانهای مختلف، در وعده و تعهد خود به تو، هیچ نوع خلافی نمیبیند.
دویم چون ملک شد به تو نیک بینبکوشی که آن ظن بباشد یقین
هوش مصنوعی: وقتی که مقام و منزلتی به دست آوردی، باید با نیکنگری تلاش کنی تا آن چیزی که ظن و گمان است، به یقین بدل شود.
سدیگر حق نعمت پادشاهبه هر وقت و هر حال داری نگاه
هوش مصنوعی: هر زمان و در هر شرایطی، حق نعمت پادشاه را همیشه مراقبت کن.
بدین هر سه خصلت شوی نیکنامملک از تو خشنود باشد مدام
هوش مصنوعی: اگر این سه ویژگی را داشته باشی، همیشه در نزد ملک محبوب و خوشنام خواهی بود و او هرگز از تو ناراحت نخواهد شد.
تواضع پسند و تذلل رواستخصوصا که در محضر پادشاست
هوش مصنوعی: افتادگی و تواضع خوب است و مخصوصاً در نزد پادشاه، از جایز بودن تذلل نباید غافل شد.
به عزت گرفتن ره بندگیبه بیچارگی و سرافکندگی
هوش مصنوعی: به احترام و ارزش قائل شدن برای مسیر بندگی، به معنای پذیرش و تحمل سختیها و ذلتهاست.
ولیکن چو زین جایگه بگذرینشاید تواضع که از حد بری
هوش مصنوعی: اما وقتی از این مقام عبور کنی، شایسته نیست که تواضع کنی، زیرا این کار از حد و مرز خود فراتر میرود.
چنان کن تواضع که اهل فسوستصور نبندند بر چاپلوس
هوش مصنوعی: به گونهای فروتنی و ادب داشته باش که دیگران فکر نکنند تو آدمی چاپلوس و تظاهر کننده هستی.
فریب و تملق مبر پیش شاهکه نفرت کند در دلش جایگاه
هوش مصنوعی: هرگز با فریب یا چاپلوسی نزد پادشاه نروید، زیرا چنین رفتاری ممکن است در دل او جای نفرت و کینه فراهم کند.
نگهدار اندازه بندگیزبان آوری و سرافکندگی
هوش مصنوعی: با احتیاط صحبت کن و به اندازهی جایگاه و مقام خودت از واژهها استفاده کن، تا دچار سرافکندگی نشوی.
به اندازه باید که خدمت کنینه چندان که مردم به تهمت کنی
هوش مصنوعی: باید به اندازه و به طور معقول خدمت انجام دهی، نه به گونهای که دیگران به تو با اتهام نگاه کنند.
خیانت که با پادشا کرده انداز انواع در دفتر آورده اند
هوش مصنوعی: خیانتی که به پادشاه شده است، در انواع مختلفی در تاریخ ثبت شده و به تصویر کشیده شده است.
ولیکن خیانت بتر زان مخواهاز آن کو کشد دست در ملک شاه
هوش مصنوعی: ولی خیانت بدتر از آن چیزی است که بخواهی، از کسی که دستش را در ملک پادشاه میبرد.
که کمتر خیانت بر خرده بینبزرگ است در معرض ملک و دین
هوش مصنوعی: کسی که نگاه کوچکی به دنیا دارد، خیانتهایش کمتر به چشم میآید و تحت تاثیر قدرت و مذهب قرار نمیگیرد.
خیانت روا نیست با پادشاهکه خورشید ملک است و ظل اله
هوش مصنوعی: خیانت به پادشاه جایز نیست، زیرا او نماد قدرت و سلطنت است و مانند خورشید، نور و روشنی را برای سرزمینش به ارمغان میآورد.
زبد پاک کن باطن و ظاهرتچو کردی نخوانند جز طاهرت
هوش مصنوعی: ظاهر و باطن خود را از هر آلودگی پاک کن، تا زمانی که دیگران تنها تو را به خوبی بشناسند و صفات نیک تو را ببینند.
میندیش کاندیشه نیک و بدکه من می کنم کس بر آن نگذرد
هوش مصنوعی: به این موضوع فکر نکن که اندیشههای خوب و بد چه هستند؛ چون من بر اساس آنها عمل میکنم و هیچکس بر آن تأثیر نمیگذارد.
پدید است نیکی ز پیشانی اتبدی از همه عضو انسانی ات
هوش مصنوعی: نیکی تو از پیشانیات پیداست و بدیات از تمام اعضای بدنت نمایان است.
کسی کو به اصل و به گوهر نکوستره پادشا را سزاوار اوست
هوش مصنوعی: کسی که به اصل و ذات خوب و ارزشمند خود پایبند است، شایستهی مسیر پادشاهی و رهبری است.
که اصل است سرمایه هر هنربود بی خطر آهن بی گهر
هوش مصنوعی: سرمایه واقعی هر هنری، اصل و ماهیت آن است که بدون خطر و آسیبپذیری به مانند آهنی است که از گوهری خالص ساخته شده باشد.
ستور آخر از تخم نیکو خرندکه از آدمی هم فراوان خرند
هوش مصنوعی: خرها در آخر از تخمهای خوب و با کیفیت بیرون میآیند، همانطور که انسانها هم به وفور از این نوع تخمها میآیند.
چو از اسب و خر می گزینی اصیلزمردم گزین کن شریف و جمیل
هوش مصنوعی: وقتی از بین سوارکار و الاغ انتخاب میکنی، بهتر است گزینهای را انتخاب کنی که نجیب و زیبا باشد.
اصیل از خیانت مبرا بودشکیبا به سرا و ضرا بود
هوش مصنوعی: انسان اصیل و با شرافت از خیانت و دسیسهها دور است و در برابر مشکلات و چالشها صبور و استوار میماند.
نه بدنفسی و بی وفایی کندنه بی شرمی و ژاژخایی کند
هوش مصنوعی: او نه به خودخواهی و بی وفایی رفتار میکند و نه بی‌شرمی و حرافی میکند.
بداند حدود ره و جای خویشبرون ننهد از راستی پای خویش
هوش مصنوعی: انسان باید آگاه باشد که چقدر راه و مکان خود چیست و هرگز از حقیقت و راه راست منحرف نشود.
زکفران نعمت کند اجتنابگرش کرد باید غذا از تراب
هوش مصنوعی: اگر کسی از نعمتها و خوبیها به شکلی ناکارآمد استفاده کند و از آنها غافل شود، باید به یاد داشته باشد که ممکن است روزی از آن نعمتها بینصیب بماند و به سراغ چیزهای ابتدایی و عادی برود.
ز ناخوب باز آردش اصل پاکچو در اصل خوب آمدش آب و خاک
هوش مصنوعی: از چیزهای ناپسند نمیتوان چیز خوب و پاکی به دست آورد، مثل اینکه اگر در وجود کسی خوبی و صفای اصلی باشد، مواد اولیهاش هم خوب خواهد بود.
بدین هر سه خصلت شوی نیکنامملک از تو خشنود باشد مدام
هوش مصنوعی: با داشتن این سه ویژگی، نیکنام خواهی شد و همیشه موجب رضایت پادشاه خواهی بود.
تواضع پسند و تذلّل رواستخصوصاً که در محضر پادشاست
هوش مصنوعی: تواضع و فروتنی خوب است و بیاحترامی جایز است، بهویژه در حضور پادشاه.
به عزّت گرفتن رهِ بندگیبه بیچارگی و سرافکندگی
هوش مصنوعی: احترام گذاشتن به راه بندگی، حتی اگر به خاطر آن دچار ضعف و خجالت شویم.
ولیکن چو زین جایگه بگذرینشاید تواضع که از حدّ بری
هوش مصنوعی: اما زمانی که از این مکان عبور کنی، نباید به تواضع بپردازی، چرا که فراتر از حد و اندازهای.
چنان کن تواضع که اهل فسوستصوّر نبندند بر چاپلوس
هوش مصنوعی: به گونهای تواضع داشته باش که افرادی که در فریب و تملق هستند، نتوانند تو را به خیال خود، تملقگو و چاپلوس تصور کنند.
فریب و تملّق مَبَر پیش شاهکه نفرت کند در دلش جایگاه
هوش مصنوعی: به دربار پادشاه نرو و به او نچسب، زیرا این کار باعث میشود که در دلش از تو نفرت پیدا کند.
نگهدار اندازهء بندگیزبان‌آوری و سرافکندگی
هوش مصنوعی: مواظب باش که بندگی را درست انجام دهی و در سخن گفتن و ابراز خود، با خضوع و humildity برخورد کنی.
به اندازه باید که خدمت کنینه چندان که مردم به تهمت کنی
هوش مصنوعی: باید به اندازه و به خاطر قابلیت و تواناییهای خود خدمت کنی، نه آنقدر که مورد اتهام و سرزنش قرار بگیری.
خیانت که با پادشا کرده‌اندز انواع در دفتر آورده‌اند
هوش مصنوعی: در دفتر ثبت وقایع، انواع خیانتهایی که نسبت به پادشاه انجام شده، نوشته شده است.
ولیکن خیانت بَتَر زان مخواهاز آن کو کَشَد دست در مُلک شاه
هوش مصنوعی: اما از کسی که دستش را به ملک شاه دراز کرده، خیانت نکنید، زیرا این عمل بدتر از خیانت است.
که کمتر خیانت برِ خرده بینبزرگ است در معرض ملک و دین
هوش مصنوعی: آنچه در این بیت بیان شده، به این معناست که کسی که دقت و وسواس زیادی در قضاوت دارد، کمتر دچار خیانت میشود و در عین حال، در مسائل مهمی همچون حکومت و مذهب نیز قرار نمیگیرد. در واقع، دقت و احتیاط در رفتار و قضاوت موجب میشود که فرد از اشتباهات و ضعفهای اخلاقی دور بماند.
خیانت روا نیست با پادشاهکه خورشید مُلک است و ظلّ اله
هوش مصنوعی: خیانت به پادشاه جایز نیست، زیرا او مانند خورشید، نور و هدایتگری است که کشور را روشن میکند و نماینده اراده خداوند است.
زِ بد پاک کن باطن و ظاهرتچوکردی نخوانند جز طاهرت
هوش مصنوعی: اگر باطن و ظاهر خود را از بدی پاک کنی، هر کس تو را جز پاک و خوب نخواهد خواند.
میندیش کاندیشه نیک و بدکه من میکنم کس بر آن نگذرد
هوش مصنوعی: به آنچه فکر میکنی، چه خوب و چه بد، فکر نکن؛ زیرا هیچکس جز من بر آن پایی نخواهد گذاشت.
پدید است نیکی ز پیشانی‌اتبَدی از همه عضو انسانی‌ات
هوش مصنوعی: نیکویی در چهرهات نمایان است، اما بدی از تمام اعضای بدنت دیده میشود.
کسی کو به اصل و به گوهر نکوستره پادشا را سزاوار اوست
هوش مصنوعی: کسی که به اصالت و ارزشهای خوب و پسندیده پایبند است، شایستهی رسیدن به مقام پادشاهی و رهبری است.
که اصل است سرمایه هر هنربود بی‌خطر آهن بی‌گوهر
هوش مصنوعی: سرمایه هر هنری به اصل آن بستگی دارد و اگر این اصل بی‌خطر و با ارزش نباشد، هنری هم ارزش ندارد.
ستور آخر از تخم نیکو خرندکه از آدمی هم فراوان خرند
هوش مصنوعی: بهترین نتیجه و محصول را از کارهای خوب به دست میآورند، همانطور که از انسانها نیز نتایج مختلف و گوناگونی به دست میآید.
چو از اسب و خر می‌گزینی اصیلز مردم گزین کن شریف و جمیل
هوش مصنوعی: وقتی از میان اسب و الاغ یکی را انتخاب میکنی، از میان انسانها نیز باید فردی از تبار خوب و باصفاترین را برگزینی.
اصیل از خیانت مُبرّا بُوَدشکیبا به سَرّا وَ ضرّا بُوَد
هوش مصنوعی: انسان شایسته و با اصالت هرگز به خیانت متوسل نمیشود و در برابر سختیها و مشکلات، صبر و استقامت دارد.
نه بد نفسی و بی‌وفایی کندنه بی‌شرمی و ژاژخایی کند
هوش مصنوعی: او نه دلتنگی و بی‌وفایی میکند و نه بی‌شرمی و حرفهای بیمحو میزند.
بداند حدود رَه و جای خویشبرون ننهد از راستی پای خویش
هوش مصنوعی: کسی که مرزها و جایگاه خود را بشناسد، هرگز از مسیر راست قدم عقب نمیکشد.
ز کفران نعمت کند اجتنابگرش کرد باید غذا از تُراب
هوش مصنوعی: اگر کسی از نعمتها و خوبیها بیتوجهی کند و نعمتها را نادیده بگیرد، باید انتظار سختی و مشکلات را داشته باشد و در این صورت حتی نیاز به غذا هم ممکن است از خاک و بیپناهی تأمین شود.
ز ناخوب باز آردش اصل پاکچو در اصل خوب آمدش آب و خاک
هوش مصنوعی: از ناپاکی نمیتواند اصل پاکی را به دست آورد؛ همانطور که وقتی اصل نیک وجود دارد، آب و خاک هم به آن معنا میدهد.
نکو نیّتی مایه مردمی استپسندیده‌تر خلقت آدمی است
هوش مصنوعی: نیّت خوب، اساس انسانیت و زیبایی خلقت انسان محسوب میشود.
خنک نَفْس خدمتگر پادشاهکه باشد نکو نیّت و نیکخواه
هوش مصنوعی: شخصی که به پادشاه خدمت میکند و نیت نیکی دارد و خیرخواه است، روحش شاد و خوشحال است.
چو بر حکم نیّت عزیمت کنیسپاه عَدو را هزیمت کنی
هوش مصنوعی: وقتی تصمیم واقعی خود را با عزم و اراده بگیری، دشمنان را هم شکست خواهی داد.
بد و نیک هرچ آدمیزاد خواستهم از نیّت خیر گشتست راست
هوش مصنوعی: هر کار خوب و بدی که انسان انجام میدهد، بر اساس نیت او شکل میگیرد و اگر نیتش خیر باشد، عمل او هم به درستی خواهد بود.
به غفلت نرفتست هر کار پیشمجاهد مصمّم کند عزم خویش
هوش مصنوعی: هر کاری که بدون توجه و برنامهریزی انجام شود، به یقین نتیجهای نخواهد داشت؛ تنها کسی که با اراده و عزم قوی عمل میکند، میتواند به اهدافش برسد.
چو بی دل کنی در مصالح شروعاز آن کرد باید به خصلت رجوع
هوش مصنوعی: وقتی که بدون دل و احساس وارد کارهای مهم میشوی، باید از ابتدا به ویژگیهای اخلاقی و شخصیت خود توجه کنی.
کسانی که خدمت کنند اختیاربه پیکار بر خود نگیرند کار
هوش مصنوعی: کسانی که به دیگران خدمت میکنند، خود را به جنگ و درگیری نمیکشند و با آن درگیر نمیشوند.
چو مردان به کاری کنند ابتدابه تصدیق نیّت کنند اقتدا
هوش مصنوعی: وقتی مردان به انجام کاری مشغول میشوند، نخستین قدم آنها تأیید نیتشان است که باید از آن پیروی کنند.
بِجِد باش در راه خدمتگریتکاسُل ز یکسو نهی بگذری
هوش مصنوعی: در خدمت به دیگران واقعاً جدی باش و از سستی و تنبلی دوری کن.
طمع بگسل از وایه خویشتنهمین ساز سرمایه خویشتن
هوش مصنوعی: حس طمع و حرص را از خود دور کن و به جای آن، بر روی تواناییها و سرمایههای واقعی خود تمرکز کن.
به تقدیر ایزد شود کارهاتو خود آزمون کرده‌ای بارها
هوش مصنوعی: کارها به خواست خدا پیش میروند و تو خود بارها این را آزمودهای.
بکوش، ار شود کار مشکور باشو گرنه به تقدیر معذور باش
هوش مصنوعی: تلاش کن و اگر موفق شدی، شکرگزار باش؛ و اگر نتوانستی به آنچه تقدیر مقدر شده راضی و معذور باش.
به هر چیز همّت چنان بر گمارکه برنارد از روزگارت دمار
هوش مصنوعی: برای هر کاری، آنقدر تلاش کن که از روزگار و حوادث زندگی به ستوه نیایی و دلسرد نشوی.
نه چیزی طلب کز طلب کردنتبلایی کند پای در گردنت
هوش مصنوعی: اگر چیزی را بخواهی که خودت به دنبال آن هستی، ممکن است آن خواسته به معضل و مشکلی برایت تبدیل شود.
چو در بستن همّت از حد گذشتدو دیوانگی لازم حال گشت
هوش مصنوعی: وقتی تصمیم قوی و ارادهای راسخ بگیری، دیوانگی و شجاعت لازمهی آن کار میشود.
اگر یافت مقصود عینِ بلاستوگرنه به حسرت شدن مبتلاست
هوش مصنوعی: اگر به هدف خود برسیم، آن هدف خودش درد و زحمت است و اگر نتوانیم به آن برسیم، دچار حسرت و غمخواهی خواهیم شد.
مزن جز به نیکویی یار فالکه از نیک و از بد برون نیست حال
هوش مصنوعی: هرگز برای یار خود سرنوشت را به بدی تعبیر نکن، زیرا حالتی که از نیک و بد میرسد، همیشه در دست تقدیر است.
چو نیکو زدی فال بر گشت بدو گر بَد زدی از که نالی ز خود
هوش مصنوعی: اگر به نیکی سرنوشت خود را بررسی کنی، نتیجهاش مثبت میشود، و اگر بدی ببینی، از خودت و عملهایت باید شکایت کنی.
سخن های اصحاب دولت‌سرایز اخبار و آثار ایشان درآی
هوش مصنوعی: بیا تا درباره داستانها و نشانههای افرادی که در دستگاه حکومت هستند، صحبت کنیم.
ز نصرت سخن گوی و فتح و ظفرز تخت و سریر و کلاه و کمر
هوش مصنوعی: از پیروزی صحبت کن و از موفقیت، از تخت و مقام و نشان و افتخارات.
ز عدل و ز انصاف و داد و دهشز ناز و نعیم و ز راه و روش
هوش مصنوعی: از انصاف و عدل و مهربانی و بخشش، تا ناز و لذت و طرز رفتار.
ز ازداد اینها مگو پیش شاهکه بر خاطرش یابد اکراه راه
هوش مصنوعی: از این مشکلات هیچ چیز نگوید پیش پادشاه، زیرا ممکن است بر دلش ناراحتی بیفتد.
نزاری به خدمت بسی دم زدیبد و نیک هرگونه در هم زدی
هوش مصنوعی: نزاری، تو در خدمت ما بارها سخن گفتی و هم درباره خوبیها و هم درباره بدیها صحبت کردی و همه چیز را در هم آمیختی.
نگشتی ز آسایش و رنج سیرگهی بَد دلت یافتم گه دلیر
هوش مصنوعی: تو همیشه در ناز و نعمت و راحت نیستی و گاهی از دلشکستگی و رنج هم رنج میبری؛ گاهی نیز شجاعت و دلیری را در خود مییابی.
سر بندگی پیش و دست رضازده در گریبان حکم قضا
هوش مصنوعی: سر به زیر بردم و از روی رضایت، تسلیم سرنوشت شدم.
کمر بر میان بسته در بند عشقبریده دل از غیر پیوند عشق
هوش مصنوعی: کمر را به عشق محکم بستهام و دل را از هر چیزی جز عشق جدا کردهام.
به بوی محبّت جگر سوختهتر و خشک بر همدگر سوخته
هوش مصنوعی: به خاطر عطر عشق، افرادی که آسیب دیدهاند، چه به لحاظ روحی و چه به لحاظ جسمی، به یکدیگر نزدیکتر شده و حالتی از همدردی و همگامی را تجربه میکنند.
ز خویش وز بیگانه در عشق دوستبریدن دل و برشکستن نکوست
هوش مصنوعی: در عشق به دوست، دل را از خودی و بیگانه جدا کردن و آن را شکستن، عملی نیکوست.
ز خود نیست بی خویشتن بی خبرگرانبار و همچون شتر ره سپر
هوش مصنوعی: انسانی که از خود آگاهی ندارد و در جستجوی چیزهایی است که خارج از وجود خود دارد، مانند شتری است که یقهاش را به بار سنگینی از بار مرتبط کردهاند و در راه میرود. او به دور از خود و خودآگاهی، تنها بار را بر دوش میکشد.
گهی مست بودی گهی هوشیارگهی سرخ روی و گهی شرمسار
هوش مصنوعی: گاهی در حال نشئه و مستی به سر میبردی، گاهی با هوشیاری و آگاهی، گاهی با چهرهای سرخ و شاداب، و گاهی هم شرمگین و خجالتی.
نه موقوف جاه و نه مشغول مالبر آوازه عشق آورده حال
هوش مصنوعی: نه مقام و موقعیت اجتماعی بر عشق تأثیری دارد و نه مشغولیت در مال و ثروت، بلکه این عشق است که حال فرد را متحول میکند و او را به اوج میرساند.
چو دیدند کز خلق بیگانه ایبر آن بود هر کس که دیوانه ای
هوش مصنوعی: وقتی مردم متوجه شدند که یک غریبه در میان آنها حضور دارد، هر کسی که دیوانه و غیرعادی بود، به آن شخص نزدیک شد.
زبان در کشیدند و فتوی نوشتکه با خاکْ خونش بباید سرشت
هوش مصنوعی: زبان را به کار گرفتند و نظریهای نوشتند که باید خون او را با خاک مخلوط کرد.
نبودند آگه ز اسرار توبه خون سعی کردند در کار تو
هوش مصنوعی: آگاه نبودند از رازهای تو، اما با تلاش و کوشش در پی امور تو بودند.
ولیکن ز تو بی خبر بوده اندهمه بی عزا نوحه گر بوده اند
هوش مصنوعی: اما همه بیخبر از تو بودهاند و در غم تو تنها نوحهخوان بودهاند.
مرا نیست مقصود جز دوست، دوستبه مَردش مدان کش نه مقصود اوست
هوش مصنوعی: من هیچ هدفی جز دوست ندارم، و به مردان نمیگویم که او را هدف بپندارند، چون او هم هدفی ندارد.
به ایزد که جز حق نبودم غرضدل خسته از عشق و تن بی مرض
هوش مصنوعی: به خداوندی که تنها در جستجوی حق بودم، درخواستم از او این است که دل خستهام از عشق و بدن بیدرد و مرض را درمان کند.
بدین دَردها بسته مردی بودکه هر ساعتش تازه دَردی بود
هوش مصنوعی: مردی در زندگی خود همیشه با مشکلات و دردها مواجه بود و هر لحظه، نوعی جدید از درد را تجربه میکرد.
تَوانی نشستن به صبر و وقارگرت نیست دردی چو من بی قرار
هوش مصنوعی: اگر نمیتوانی با صبر و آرامش بنشینی، پس نمیتوانی دردی مانند درد من را تحمل کنی.
اگر چند همسایه باشد نژندز فریاد همسایه دردمند
هوش مصنوعی: اگر همسایهها زیادی باشند، صدای ناله و فریاد همسایهای که در عذاب است، شنیده نخواهد شد.
ولیکن ز افسرده تا تافتهتفاوت نهد تجربت یافته
هوش مصنوعی: اما بین کسی که دلسرد است و کسی که خوشحال است، تفاوتی وجود دارد که ناشی از تجربهای است که هر یک از آنها داشتهاند.
ندارد خبر خوشدل از غم زدهنباشد مُعاهِر چو ماتم زده
هوش مصنوعی: کسی که دلش غمگین است، نمیتواند از خوبیها آگاهی داشته باشد. مانند شخصی که در عزای یک عزیزش به سر میبرد و از شادیها دور است.
کسی را بُوَد سوز برق مَنَشکه در جانش افتد نه در دامنش
هوش مصنوعی: برخی افراد هستند که عشق و شور و شوقی در درونشان وجود دارد که تمام وجودشان را در بر میگیرد و فقط به ظواهر بیرونی خلاصه نمیشود.