بخش ۴۵ - خطاب به شاهنشاه و نصرت
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به فرزندان خود پند می‌دهد که هنر و دانش را باید آموخت و بر جنبه‌های مثبت آن تأکید می‌کند. او به بی‌هنر بودن و کم‌بودن آن اشاره کرده و می‌گوید که اگر کسی هنری دارد ولی از آن به درستی استفاده نکند، هنر او بی‌ارزش خواهد بود. او همچنین هشدار می‌دهد که علم بدون کردار درست، به بی‌هویتی می‌انجامد. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که باید از می و مستی به درستی بهره برد و از امتحان کردن و تجربه کردن نباید هراسان بود.
الا ای جگر گوشگانِ پدربخوانید این پندِ من سر به سر
هوش مصنوعی: ای عزیزان پدر، این نصیحت مرا با دقت بشنوید.
به گوشِ خرد راز من بشنویدبه ابیاتِ تعلیم من بگروید
هوش مصنوعی: به خرد خود گوش فرا دهید و به اشعار من توجه کنید که مرا به رازهای عمیق میرسانند.
هنر باید آموخت از در به درکم از کم بود مردم بی هنر
هوش مصنوعی: آموختن هنر باید از هر جا و از هر کسی انجام شود، زیرا تعداد افرادی که بی‌هنر هستند، کم نیست.
سرایی ست بی در، سری بی کلاهدرختی ست بی بر، چهی بی میاه
هوش مصنوعی: این مصراع به توصیف یک مکان خالی و بیحالی اشاره دارد. در اینجا، خانهای بدون در وجود دارد و درختی بدون برگ و میوهای بدون آب به تصویر کشیده شده است. این توصیف به نوعی اشاره به نقص و کمبود در طبیعت و انسانها دارد.
ملک زادة بی هنر دون بودوگر از نژادِ فریدون بود
هوش مصنوعی: فرزند پادشاه اگر هنری نداشته باشد، ارزش و اعتبارش پایین است، حتی اگر از نسل فریدون باشد.
که سگ را که هست از هنر دستگاهبود بر نسیج و نسخ پادشاه
هوش مصنوعی: سگ به خاطر هنری که دارد، از نوع دستگاه و مقام پادشاه میباشد. در واقع، او به خاطر ویژگیهای خاصش تحت تأثیر موقعیت و ارزشهایی است که در آن جا وجود دارد.
سر هر هنر چیست ای جانِ بابنگه داشتن حدِّ خود در شراب
هوش مصنوعی: ای جان، اصل هر هنری این است که باید در نوشیدن شراب حد خود را رعایت کنی و از حد تجاوز نکنی.
اگر صد هنر داری و بدخوریدریغا که آبِ هنر می بری
هوش مصنوعی: اگرچه در هنرهای بسیاری مهارت داری، اما اگر رفتار خوبی نداشته باشی، متأسفانه ارزش آن هنرها را از دست میدهی.
درونش فرشته ست و بیرون بلیسکه علمش شریف است و نفسش خسیس
هوش مصنوعی: وجود او آمیختهای از خیر و شر است؛ درونش مَلَکی وجود دارد و از بیرون به شیطان شباهت می‌کند. دانایی و فضیلت در او نیست، اما درونش از خصلتهای ناپسند و حقیر پر شده است.
چو نفس خسیسش درآید به کارهمه علم و فضلش شود تار و مار
هوش مصنوعی: زمانی که نفس حرص و طمع او به فعالیت بیفتد، تمام علم و فضیلت او به هم میریزد و بیاثر میشود.
هنر عیب گردد شود فخر عاراگر بدخوری می نکو پاس دار
هوش مصنوعی: اگر هنر را به نادرستی استفاده کنی، به جای افتخار، مایه ننگ میشود؛ بنابراین باید از آن به خوبی نگهداری و بهرهوری کن.
شراب گران و تنک حوصلهرهت بر صراط است و پای آبله
هوش مصنوعی: شراب با کیفیت و افرادی که تحمل کمی دارند، برای تو مسیر دشواری را به وجود میآورند و مانند عرق کردن بر اثر پای آبله، دردناک و سخت است.
اگر هوشمندی ره حق بسیچز تعلیم و تنبیه گردن مپیچ
هوش مصنوعی: اگر دارای درک و هوش هستی، در مسیر درست و حقیقت حرکت کن و از آموزش و تذکر دوری نکن.
توان کرد اگر در دل افتد هراسز بدمست و بد خفت و بد خوقیاس
هوش مصنوعی: اگر در دل ترس از خواب بد و خوابهای هراسانگیز برقرار شود، میتوان آن را مدیریت کرد.
ز مست امتحان کن نه از هوشیارز دیوانه باید گرفت اعتبار
هوش مصنوعی: سزاوار است که از افراد مست آزمایش کنی و نه از افراد هوشیار. برای ارزیابی کسی باید به دیوانهها توجه کنی، زیرا در دنیای دیوانگی گاهی حقیقتهایی نهفته است که در هوشیاری قابل مشاهده نیست.