بخش ۱ - در توحید
هوش مصنوعی: این متن در ستایش خداوند است، که او را آفریننده وجود و عدم، و مالک اول و آخر می‌داند. شاعر به ویژگی‌های خداوند اشاره می‌کند و او را مونس دل‌های تنها، راهنمای انسان‌ها و برگزیننده حق از باطل معرفی می‌کند. همچنین به مقام پیامبران و اولیای خدا اشاره می‌کند که در فرمانبری از خداوند نقش دارند.
شاعر با یادآوری داستان‌های انبیاء مانند موسی و عیسی، به معجزات و پیروزی‌های الهی اشاره می‌کند و به دوری از درک کامل خداوند اشاره می‌کند. او می‌گوید که هرچه درباره خداوند بگوید، نمی‌تواند به کمال و صفات او برسد و خود را در قعر حیرانی احساس می‌کند. در پایان، درخواست می‌کند که خداوند به دعای او پاسخ دهد.
منّت از ذوالجلال والاکرامبَدو آغاز و غایتِ انجام
هوش مصنوعی: نعمت و رحمت از خدای بزرگ و بخشنده شروع و پایان زندگی را نیز به او نسبت میدهیم.
آفریننده وجود و عدمپیش گیرنده حدوث و قدم
هوش مصنوعی: خالق هستی و نیستی، کسی است که به وقوع و آغاز و همچنین به همیشگی بودن و قدیمی بودن آگاهی دارد.
برگزیننده حق از باطلکارپرداز عامل و عاطل
هوش مصنوعی: انتخابکننده حق از باطل، کسی است که به درستی عمل می‌کند و از نادرستیها دوری میگزیند.
ره نماینده خطابینانمونس بی دلان و مسکینان
هوش مصنوعی: راهنمای انسانهای آشفته و دلشکسته، همراه و مونس کسانی است که در رنج و سختی هستند.
مالک ملک اول و آخرواضع حق باطن و ظاهر
هوش مصنوعی: مالک تمام هستی در آغاز و پایان، کسی است که حق را در باطن و ظاهر تعیین کرده است.
اولیا رازدار پنهانشانبیا کارساز فرمانش
هوش مصنوعی: ولیان الهی نگهبان رازهای پنهان خداوند هستند و پیامبران، واسطهای برای تحقق دستورات او.
از صفی الله از مبادی کاردرگرفته بدایت ادوار
هوش مصنوعی: خاستگاه کارها از خداست و آغاز دورهها از همین جا شروع شده است.
گرچه دانم، نگویم از گندمترسم از اعتراض نامردم
هوش مصنوعی: هرچند که میدانم، از گفتن چیزی که درباره گندم باشد پرهیز میکنم، زیرا نگران واکنش نادرست مردم هستم.
کرده بر موجب شماره عامبر نبی الله آن شماره تمام
هوش مصنوعی: به خاطر انگیزهای خاص، نبی خدا به شرح و تفصیل ویژگی‌های خود پرداخته و شمارهای برای آن تعداد کامل قرار داده است.
دور طوفان ز اُمتش برخاستچه کند جز چنان نیامد راست
هوش مصنوعی: طوفان مشکلات از سوی افرادی که به او مربوط میشوند، ایجاد شد. او چه کاری از دستش برمیآید جز این که این وضعیت برایش غیرقابل تحمل است و نمی‌تواند آن را به درستی مدیریت کند.
چون اشارت سوی خلیل آمدخلق را وعده سلسبیل آمد
هوش مصنوعی: وقتی اشارهای به ابراهیم خلیل (ع) شد، مردم بشارت نوشیدنی پاک و لذیذ را دریافت کردند.
او به امت نخواست الا خیرلیک قاصر نظر ببیند غیر
هوش مصنوعی: او برای امت خود جز خیر و نیکی نمیخواست، اما عدهای از مردم تنها به ظاهر نگاه میکنند و نمیتوانند درک کنند که چه چیز برایشان بهتر است.
پس از آن چون رسید دور کلیمهم نکردند امتش تعظیم
هوش مصنوعی: پس از آنکه زمان موسی (کلیم) فرا رسید، قوم او به او احترام نگذاشتند.
لیک فرعون اگرچه بهتان کردنتوانست دفع ثعبان کرد
هوش مصنوعی: هرچند فرعون به موسی اتهام زد و او را نادیده گرفت، اما نتوانست از تأثیر و قدرت جادوی او جلوگیری کند.
روح را بعد از آن مجسم کردبی مدد، نامش ابن مریم کرد
هوش مصنوعی: بعد از آنکه روح را بدون هیچ کمک و یاری به وجود آورد، نامش را ابن مریم گذاشت.
نفسش گرچه صد جهان جان داشتمرده جهل را چه درمان داشت
هوش مصنوعی: هرچند او نفسش میتوانست به اندازه صد جهان جان داشته باشد، اما برای درمان نادانی کسی که مرده است، چه چارهای میتوان اندیشید؟
رایت معجزات برده به ماهنوبت دعوت حبیب الله
هوش مصنوعی: معجزات پیامبر به اوج خود رسیده و زمان آن فرا رسیده که محبوب خدا دعوتش را آغاز کند.
گرچه لولاک بود در شانشغصه ها بُدْ ز ابن عمّانش
هوش مصنوعی: اگرچه به خاطر او غصهها وجود داشت، اما در حقیقت او به خاطر ارتباطش با پسرعموهایش شناخته میشود.
هرچه آید بدان کزو باشدهرچه زو آید آن نکو باشد
هوش مصنوعی: هر چیزی که از جانب او بیاید، خوب است و هر چیزی که از او به ما برسد، نیکوست.
که نه فرعون اختیار نداشتبلکه موسی هم اقتدار نداشت
هوش مصنوعی: در واقع، نه فرعون در کنترل و اختیار خودش بود و نه موسی توانایی و قدرتی در این زمینه داشت.
خضر ناجُسته آب حیوان خَوردآن که جست و نیافت چِتوان کرد؟
هوش مصنوعی: هر که دنبال آب حیات رفت و آن را نیافت، نمی‌تواند انتظار معجزهای داشته باشد.
ای منزه صفاتت از اوصافهرچه گویم بود محال و گزاف
هوش مصنوعی: صفات تو از هر وصفی پاک و منزه است، هر چه دربارهات بگویم، غیرممکن و بیفایده است.
نرسد در کمال تو ادراکبیش از این نیست حل مشتی خاک
هوش مصنوعی: این بیت بیان می‌کند که درک و شناخت ما از کمال تو فراتر از این نیست و حداکثر چیزی که میتوانیم بگوییم، مانند درک یک تکه خاک است. در واقع، ما نمیتوانیم تمام عمق و زیبایی وجود تو را درک کنیم.
هم تو گویی، که گوید از تو دگر؟نرسد در تو وهم و عقل و نظر
هوش مصنوعی: تو میگویی که چه کسی دیگر میتواند دربارهات صحبت کند؟ هیچکدام از فهم، خیال و خرد به تو نمیرسد.
نرسد در صفات ذات تو کستو توانی رسید در خود و بس
هوش مصنوعی: هیچ کسی نمی‌تواند به صفات و ویژگی‌های واقعی تو دست پیدا کند؛ تنها خودت میتوانی به عمق وجودت پی ببری و به شناخت واقعی خود برسی.
منم و قعر بحر حیرانیمن چه گویم دگر تو می دانی
هوش مصنوعی: من در عمق ناامیدی و سردرگمی خودم هستم و نمیدانم چه بگویم، تو خودت از حال من باخبری.
لیک نگزیرد از مناجاتمچون تو باشی مجیب دعواتم
هوش مصنوعی: اما زمانی که تو به دعای من پاسخ نمیگویی، نمیتوانم از راز و نیاز با تو دست بردارم.
ورد این عاجز شکسته مدامبس بود ذوالجلال والاکرام
هوش مصنوعی: دعای این بنده ناتوان همیشه مورد قبول است، کسی که دارای عظمت و کرامت بینظیر است.