بخش ۱۳ - پیغام پنجم شب به روز
هوش مصنوعی: شاعر در این اشعار به تیره‌روزی و جفای روزگار اشاره می‌کند و از خود به عنوان دُری می‌گوید که دامنش دریاگونه گسترده است. او به تمایز خود از دیگران می‌پردازد و می‌گوید در دنیا افراد زیادی مانند او هستند که سیه‌پوش و سیه‌کارند. شاعر به تیرگی‌ها و رنج‌ها می‌پردازد، اما در عین حال از زیبایی‌های درون خود نیز سخن می‌گوید. او به تنوع و رنگارنگی زندگی و ویژگی‌های خود اشاره می‌کند و به این نکته می‌پردازد که حتی در سیاهی، صفا و زیبایی وجود دارد. در نهایت، شاعر به رازهای معنوی و عمیق زندگی اشاره دارد و تاکید می‌کند که در تاریکی، آب حیات پنهان است.
شب چو بشنید طیره گشت عظیمگفت: «آه از جفای چرخ لئیم
هوش مصنوعی: شب که فرا رسید، در دل نگرانی عمیق شدم و گفتم: "آه، نانسی از ظلم و بیوفایی تقدیر بیرحم."
من چو دریا کشیده‌ام دامنسر‌بزرگی همی‌کند با من
سربزرگی کنایه است از ادعای غرور و برتری
روز می‌گویدم سیه‌کاری!توبه یارب از این گنه‌کاری
هوش مصنوعی: در روز به خودم میگویم که از کارهای بد و گناهآلود خودم پشیمانم و از خداوند خواستار بخشش هستم.
پس سیه‌پوش اگر سیه‌کار استدر جهان زین گروه بسیار است
هوش مصنوعی: اگر چه فردی با لباس سیاه ممکن است کارهای ناپسند و بدی انجام دهد، اما در دنیا افراد زیادی از این دست وجود دارند.
نه تو هم گه‌گهی ز طنازیبرقع از ابر تیره می‌سازی؟
هوش مصنوعی: آیا تو هم گاهی اوقات با شوخی و ناز خود، شادابی و روشنایی را از میان غم و تاریکی به وجود نمیآوری؟
به سیاهی شکست من چه کنی؟صفت رنگ گست من چه کنی؟
هوش مصنوعی: به شکست من که تاریک و غمانگیز است، چه تاثیری میگذاری؟ و در مورد ویژگی‌های شخصیت من که همچنان روشن و گسترده است، چه تصمیمی میگیری؟
عنبرم، عنبر سیه‌چردهخوی خوش باز بوی خوش کرده
هوش مصنوعی: من، همان عنبر سیاهرنگ هستم که بوی خوشی از خود پراکنده کردهام.
که نه سرد و خنک چو کافورمبه دو جو دستگاه مغرورم
هوش مصنوعی: من نه چون کافور سرد و خنک هستم، بلکه به اندازهای مغرورم که از دو جو نیز فراتر رفتهام.
حبشیان جمله داغ‌دار منندزنگیان تخمه و تبار منند
هوش مصنوعی: حبشیها همه داغ‌دار من هستند و زنگیان هم خویشاوندان و نژاد من محسوب میشوند.
هندوان رنگ‌پوش من باشندهمه حلقه‌به‌گوش من باشند
هوش مصنوعی: هندوانی که لباسهای رنگارنگ میپوشند، همه همچون غلامانی در خدمت من هستند.
خلفا تا مرید من بودندباغ اسلام را چمن بودند
هوش مصنوعی: تا زمانی که جانشینان من پیرو من بودند، باغ اسلام مانند چمنی سرسبز و زیبا بود.
تا به رنگ من آمدند برونرفت بر وفق رایشان گردون
هوش مصنوعی: وقتی به رنگ من درآمدند، سرنوشتشان بر طبق خواستههایشان تغییر کرد.
تا شعار تو پیشوا کردندرسم و آیین خود رها کردند
هوش مصنوعی: وقتی که شعار تو به عنوان راهنما و پیشوای آنها قرار گرفت، آداب و رسوم خود را رها کردند.
سرّشان از بزرگواری توفاش شد از سفیدکاری تو
هوش مصنوعی: راز بزرگواری تو به خاطر خلوص و نیکیات آشکار شد.
همه رنگی به جز تباهی نیسترنگ یکرنگ جز سیاهی نیست
هوش مصنوعی: تمام رنگها غیر از ویرانی وجود ندارد و هیچ رنگی به جز سیاهی وجود ندارد.
تو برون آوری چو بوقلموندر زمانی هزار رنگ برون
هوش مصنوعی: تو مانند بوقلمونی هستی که در زمانی مشخص هزار رنگ از خود به نمایش میگذارد.
سبز و سرخ و بنفش و زرد و سفیدهمه تاج مرصّع خورشید
هوش مصنوعی: رنگهای سبز، سرخ، بنفش، زرد و سفید همه نشاندهنده زیبایی و درخشش خورشید هستند.
در سیاهی بسی صفا دیدندچو دو گیسوی مصطفی دیدند
هوش مصنوعی: در تاریکیها زیبایی‌های بسیاری را مشاهده کردند، مانند دو دسته موی پیامبر که زیبایی خاصی داشت.
در سخن صدهزار باریکی‌ستآب حیوان درون تاریکی‌ست»
هوش مصنوعی: در کلام، نکات و ظرافتهای فراوانی وجود دارد که به عمیقترین معناها اشاره می‌کند و حقیقت زندگی در دل تاریکیهای ناشناخته پنهان است.