بخش ۱۴ - در سابقهٔ حکم ازل و توفیق خیر
هوش مصنوعی: این متن به بررسی ارتباط بین انسان، حق و معرفت می‌پردازد. ابتدا به ارادت قلبی و توفیق الهی اشاره می‌کند و بیان می‌کند که اگر از حق خیری نرسد، چیزی از بنده به دیگران نمی‌رسد. زبان به عنوان ابزاری برای اقرار و بیان حقایق معرفی می‌شود و تأکید می‌شود که بینش و فهم انسان به وسیلهٔ شناخت عمیق و باز بودن به آسمان و زمین شکل می‌گیرد. در ادامه، به نقش گوش و زبان در انتشار و دریافت معارف اشاره می‌شود و بر اهمیت این دو به عنوان واسطه‌های ارتباط با حقیقت تأکید می‌گردد. در نهایت، بر این نکته تأکید می‌شود که اعمال نیک از انسان به خاطر توفیق الهی و توجه به اوست و این توفیق، همچون باغبانی است که گل‌های زیبایی را در ایوان شیرینی می‌کارد.
نخست او ارادت به دل در نهادپس این بنده بر آستان سر نهاد
هوش مصنوعی: ابتدا او محبت خود را در دل من نشاند و سپس من در برابر او سر فرو آوردم.
گر از حق نه توفیق خیری رسدکی از بنده چیزی به غیری رسد؟
هوش مصنوعی: اگر از جانب حق توفیق و خیری به کسی نرسد، آیا از بنده چیزی به دیگران میرسد؟
زبان را چه بینی که اقرار دادببین تا زبان را که گفتار داد
هوش مصنوعی: ببین زبان چه چیزی را بیان می‌کند و به اعترافی که دارد توجه کن، چرا که خود زبان، سخنهایی را میگوید.
در معرفت دیدهٔ آدمی استکه بگشوده بر آسمان و زمی است
هوش مصنوعی: درک و شناخت انسان به وسیله چشمهایش است که به افقهای آسمانی و زمین شناسی نگاهی عمیق و وسیع دارد.
کیت فهم بودی نشیب و فرازگر این در نکردی به روی تو باز؟
هوش مصنوعی: اگر درک تو به خوبی باشد و بتوانی اوج و فرودها را تشخیص دهی، چرا این در به روی تو باز نشد؟
سر آورد و دست از عدم در وجوددر این جود بنهاد و در آن سجود
هوش مصنوعی: او از عدم به وجود آمد و در این بخشندگی خود را متعهد کرد و در برابر آن به احترام ایستاد.
وگرنه کی از دست جود آمدی؟محال است کز سر سجود آمدی
هوش مصنوعی: اگر تو از خصلت سخاوت دور شوی، چطور میتوانی از مقام بندگی رهایی یابی؟ این امکان ندارد که از جایگاه تسلیم و سجود به دور باشی.
به حکمت زبان داد و گوش آفریدکه باشند صندوق دل را کلید
هوش مصنوعی: خداوند به انسان عقل و کلام عطا کرد و همچنین گوش آفرید تا بیانگر احساسات و افکار درونیاش باشد و به این ترتیب، انسان بتواند درون خود را بهتر درک کند.
اگر نه زبان قصه برداشتیکس از سر دل کی خبر داشتی؟
هوش مصنوعی: اگر داستانی را بیان نمیکردی، هیچکس از دل تو آگاهی پیدا نمیکرد.
وگر نیستی سعی جاسوس گوشخبر کی رسیدی به سلطان هوش
هوش مصنوعی: اگر تو نیستی، پس کوشش جاسوس برای شنیدن خبر به چه دردی میخورد؟ چگونه خبر به دانایی سلطان میرسد؟
مرا لفظ شیرین خواننده دادتو را سمع و ادراک داننده داد
هوش مصنوعی: من زبان شیرینی برای بیان احساساتم دارم و تو به شنیدن و درک این کلمات مجهز هستی.
مدام این دو چون حاجبان بر درندز سلطان به سلطان خبر می‌برند
هوش مصنوعی: همیشه این دو مانند دربانان در کنار در هستند و اخبار را از یک سلطان به سلطان دیگر منتقل میکنند.
چه اندیشی از خود که فعلم نکوست؟از آن در نگه کن که توفیق اوست
چرا به این فکر میکنی که کار نیک یا عبادت تو خوب است؟ به این شکل به کارهای خوبت نگاه کن که اینها هم از لطف و توفیق الهی است که به تو ارزانی شده است.
برد بوستانبان به ایوان شاهبه نوباوه گل هم ز بستان شاه
وقتی که باغبانها گل‌های نوباوه و تازهی فصل را به عنوان هدیه به نزد شاه می‌برند؛ آن گلها نیز از باغ شاه هستند.