غزل شمارهٔ ۵۰
هوش مصنوعی: این شعر دعوت به وفای به عهد و انجام کارهای نیکو است. شاعر به مخاطب می‌گوید که باید از غفلت بیرون بیاید و به خدمت خداوند و اخلاص در نیت پردازد. او به عواقب گناهان و لزوم توبه اشاره کرده و بر اهمیت جانبداری از خدا در برابر هر چیزی تأکید می‌کند. همچنین، شاعر بر ضرورت ترک خودخواهی و رسیدن به مقام بالای انسانی و معنوی تأکید دارد. در نهایت، او از خداوند درخواست رحمت و بخشش می‌کند و این را در خور انسان‌ها می‌داند.
برخیز تا به عهد امانت وفا کنیمتقصیرهای رفته به خدمت قضا کنیم
هوش مصنوعی: بیا تا به وعدهای که دادهایم عمل کنیم و اشتباهات گذشتهمان را جبران کنیم.
بی‌مغز بود سر که نهادیم پیش خلقدیگر فروتنی به در کبریا کنیم
هوش مصنوعی: سر به زیر و متواضع بودن در حضور دیگران نشاندهندهی نادانی و بیخود بودن است، زیرا باید به عظمت و بزرگی خود احترام بگذاریم.
دارالفنا کرای مرمت نمی‌کندبشتاب تا عمارت دارالبقا کنیم
هوش مصنوعی: دنیا محل ناپایداری است و در آن چیزی نمیتواند دائمی بماند؛ پس باید تلاش کنیم تا به آبادانی و نیکویی در این جهان پایدار دست یابیم.
دارالشفای توبه نبسته‌ست در هنوزتا درد معصیت به تدارک دوا کنیم
هوش مصنوعی: خانهی درمان توبه همچنان باز است تا ما بتوانیم دردهای ناشی از گناه را با علاج مناسب درمان کنیم.
روی از خدا به هر چه کنی شرک خالص استتوحید محض کز همه رو در خدا کنیم
هوش مصنوعی: هرچه غیر از خدا را بپرستی، یعنی به او پشت کردهای و این به معنای شرک است. اما اگر تمامی توجه و عشق خود را فقط به خدا معطوف کنی، حقیقیترین توحید را تجربه کردهای.
پیراهن خلاف به دست مراجعتیکتا کنیم و پشت عبادت دو تا کنیم
هوش مصنوعی: در این بیت به این موضوع اشاره میشود که باید در یک سفر یا بازگشت، کارهای ناپسند و پلشتیها را کنار بگذاریم و به جای آن به عبادت و اعمال نیک بپردازیم. به عبارتی دیگر، مهم است که در مسیر زندگی خود، به سوی اعمال شایسته و رفتارهای درست قدم برداریم و از کارهای خلاف دوری کنیم.
چند آید این خیال و رود در سرای دلتا کی مقام دوست به دشمن رها کنیم
هوش مصنوعی: این فکر چندبار به سراغ ما میآید و از دل ما میرود. تا چه زمانی باید جایگاه دوست را به دشمن واگذار کنیم؟
چون برترین مقام ملک دون قدر ماستچندین به دست دیو زبونی چرا کنیم
هوش مصنوعی: اگرچه ما در مقام والایی هستیم، اما جایگاه پادشاهی ما آنقدر بیاهمیت است که چرا باید با زبونی و ذلت، خود را به زحمت بیندازیم؟
سیم دغل خجالت و بدنامی آوردخیز ای حکیم تا طلب کیمیا کنیم
هوش مصنوعی: در اینجا به یک حقیقت تلخ اشاره شده است: نیرنگ و ناپاکی باعث بدنامی و شرم میشود. شاعر از حکیم دعوت می‌کند که برای یافتن طلا و گنج واقعی علم و معرفت، اقدام کنند.
بستن قبا به خدمت سالار و شهریارامیدوارتر که گنه در عبا کنیم
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که وقتی فردی خود را به خدمت یک شخص بزرگ و محترم میرساند، احساس امید و شوق بیشتری دارد، حتی اگر اشتباهی نیز در کارش پیش بیاید. او برای خدمت به آن شخص، تمام تلاشش را می‌کند و به زندگیاش معنا میدهد.
سعدی گدا بخواهد و منعم به زر خردما را وجود نیست بیا تا دعا کنیم
هوش مصنوعی: سعدی کسی را میبیند که از ثروت و نعمت برخوردار است، ولی خودش به زحمت زندگی می‌کند. او می‌گوید که ما هیچ چیز از خود نداریم و بهتر است که با هم دعا کنیم.
یارب تو دست گیر که آلا و مغفرتدر خورد توست و در خور ما هر چه ما کنیم
هوش مصنوعی: ای خدا، به ما کمک کن؛ زیرا بخشش و آمرزش تنها در دست توست و هر چه ما انجام دهیم، کمتر از آن است که شایستهاش هستیم.