غزل شمارهٔ ۱۶۸
هوش مصنوعی: این شعر از سعدی به موضوع عشق و دلبستگی می‌پردازد. شاعر می‌گوید که تنها کسی می‌تواند دل از یار بردارد که دلی سخت‌تر از سنگ داشته باشد. او بر این باور است که عشق حقیقی را کسی درک می‌کند که به خود و دلش آگاه باشد. شاعر تأکید می‌کند که عشق واقعی تنها با جدیت و بی‌باکی نسبت به خطرات به دست می‌آید، و اگر کسی به غیر از معشوق توجه کند، در واقع ارزش عشق را نمی‌داند. او می‌گوید که عاشق باید تا آخر عمر به عشق وفادار بماند و این وفاداری را عیبی نمی‌داند. در نهایت، عشق به معشوق را برتر از هر چیز دیگری معرفی می‌کند و رد نظر به غیر از معشوق را ممنوع می‌داند.
کس این کند که دل از یار خویش بردارد؟مگر کسی که دل از سنگ سخت‌تر دارد
هوش مصنوعی: کسی نمیتواند دل از محبوب خود بکند، مگر اینکه دلش از سنگ هم سخت‌تر باشد.
که گفت: «من خبری دارم از حقیقت عشق»؟دروغ گفت گر از خویشتن خبر دارد
هوش مصنوعی: کسی که ادعا می‌کند از حقیقت عشق اطلاعاتی دارد، در واقع دروغ می‌گوید، زیرا اگر از درون خود آگاه باشد، باید بداند که عشق قابل وصف نیست.
اگر نظر به دو عالم کند حرامش بادکه از صفای درون با یکی نظر دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی به دو جهان نظر کند، اگر دلش پاک و خالص نباشد، برای او حرام است؛ زیرا او باید تنها به یک چیز توجه داشته باشد که نشان از صداقت درونش دارد.
هَلاک ما به بیابان عشق خواهد بودکجاست مرد که با ما سر سفر دارد؟
هوش مصنوعی: ما در بیابان عشق به راهی خواهیم افتاد که گم خواهیم شد. آیا کسی هست که با ما در این سفر همراه شود؟
گر از مقابله شیر آید، از عقب شمشیرنه عاشق‌ست که اندیشه از خطر دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی در برابر شیر قرار بگیرد و از پشت شمشیر به او نزدیک شود، دیگر عاشق نیست؛ چراکه از خطر و تهدید میترسد و نمیتواند به عشق خود پایبند باشد.
و گر بهشت مُصَوَّر کنند عارف رابه غیر دوست نشاید که دیده بردارد
هوش مصنوعی: اگر بهشتی زیبا و دلنشین به تصویر کشیده شود، عارف نباید چشمانش را از دوست (خدا) بردارد.
از آن متاع که در پای دوستان ریزندمرا سری‌ست؛ ندانم که او چه سر دارد
هوش مصنوعی: من از آن چیزی که دوستان به پای هم میریزند، سرتاسر هستم؛ نمیدانم آن شخص چه رازی در دل دارد.
دریغ! پای که بر خاک می‌نهد معشوقچرا نه بر سر و بر چشم ما گذر دارد؟
هوش مصنوعی: حیف است که محبوب ما پا بر خاک میگذارد، اما چرا به سر و چشمان ما نمینشیند و از کنار ما نمیگذرد؟
عوام عیب کنندم که عاشقی همه عمرکدام عیب؟ که سعدی خود این هنر دارد
هوش مصنوعی: عوام به من ایراد میگیرند که چرا تمام عمر عاشق بودهام، اما من چه عیبی در این کار میبینم؟ سعدی نیز به خوبی این هنر را دارد.
نظر به روی تو انداختن حرامش بادکه جز تو در همه عالم کسی دگر دارد
هوش مصنوعی: به تو نگاه کردن ممنوع است، چون در دنیا هیچکس دیگری جز تو وجود ندارد.