غزل شمارهٔ ۲۳۹
هوش مصنوعی: سعدی در این بیتها به عشق و فداکاری اشاره میکند. او میگوید کسی که عاشق است، تمام توجهش متوجه محبوب است و از عشق سیر نمیشود. حتی اگر کسی به او آسیب برساند، عشق او از بازگشت منصرف نمیشود. شاعر آرزو دارد که به اندازه عشقش به محبوب، از زندگی دست بکشد. او همچنین بر این نکته تأکید میکند که یاد معشوق هیچ گاه از دل دور نمیشود و هیچ کس نمیتواند بهراحتی خون دیگران را بریزد. در پایان، به عشق دوستان اشاره میکند و میگوید هیچ بلبلی با این شدت از عشق در قفس ناله نمیکند.
کسی که روی تو بیند، نگه به کس نکندز عشق سیر نباشد، ز عیش بس نکند
عیش: سرور و خوشی و نشاط / معنی: آن کس که چهره تو
را ببیند از آن پس به دیگری توجه نخواهد کرد و دیگر از مهرورزی نسبت به تو سیر
نمیشود و دست از نشاط و شادمانی این دیدار و عشق برنمیدارد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
در این روش که تویی پیش هر که بازآییگرش به تیغ زنی، روی بازپس نکند
روش: رفتار، خرامیدن، رسم و آیین / کنایه: روی بازپس
کردن (روی گردانیدن و اعراض کردن) / جناس مطرف: روش، روی / معنی: با این شیوهای
که تو برگزیدهای پیش هر کس بیایی اگر او را با شمشیر هم بزنی روی برنمیگرداند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
چنان به پای تو در مردن آرزومندمکه زندگانی خویشم، چنان هوس نکند
آرزومند: مشتاق و شیفته / هوس: میل و آرزو / تضاد:
مردن، زندگانی / معنی: نثار کردن جان در پای تو برایم آنچنان خوشایند است که زندگی
برایم آن قدر لذتبخش نیست. - منبع: شرح غزلهای سعدی
به مدتی نفسی یاد دوستی نکنیکه یاد تو نتواند، که یک نفس نکند
مدت زمان زیادی را از یاد کسی غافل شدهای، که حتی نمیتواند یک لحظه به تو فکر نکند
ندانمت که اجازت نوشت و فتوی دادکه خون خلق بریزی، مکن که کس نکند
اجازت: فرمان و دستور، رخصت گواهیای باشد که عالمی
به کسی دهد که او صلاحیت فتوا دارد. /
فتوا: «فرمان فقیه و مفتی، آنچه فقیه نویسد برای مقلدان خود.» (لغتنامه) / معنی:
نمیدانم چه کسی برای ریختن خون مردم به تو اجازه داد و فرمان شرعی این کار را صادر کرد؛ اما خون مردم را مریز؛ زیرا هیچ
کس این کار را که تو بدآن میپردازی نمیکند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
اگر نصیب نبخشی، نظر دریغ مدارشکرفروش چنین ظلم بر مگس نکند
نصیب: حظ و بهره / نظر: نگاه، عنایت و التفات،
توجه. / معنی: اگر بهرهای به کس نمیرسانی، او را از حظ دیدار محروم مساز؛ زیرا حتى
شیرینیفروش هم تا این حد بر مگسی که گرد متاع او میگردد، سخت نمیگیرد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
بنال سعدی اگر عشق دوستان داریکه هیچ بلبل از این ناله در قفس نکند
جناس اشتقاق: بنال، ناله. / معنی: ای سعدی، اگر
عشق روی دوستان در دل میپروری ناله سر کن؛ زیرا هیچ بلبلی در کنج قفس اینگونه نمینالد. - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی