غزل شمارهٔ ۶۳۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به زیبایی زندگی و عشق اشاره می‌کند. او از شادی و لذت کنار آب و سبزه می‌گوید و به جذابیت معشوق و بوی خوش نسیم اشاره می‌کند که باعث تازه شدن جانش می‌شود. شاعر به خلسه و شورو هیجان مستان و شاهدان اشاره دارد و از احساسات عمیق خود در عشق صحبت می‌کند. او همچنین نارضایتی خود را از جدایی و بلای عشق ابراز می‌کند و به دوستی می‌گوید که هرچند راه وصال سخت است، باز هم باید با قدم برداشتن در پی آن باشند. شعر به سادگی اما عمیق بیان‌گر تردیدها و چالش‌های عشق است و در پایان به این واقعیت اشاره دارد که عاشق نباید در خانقاه به دنبال آرامش باشد، چرا که عشق و شوق واقعی فراتر از مکان‌های مذهبی است.
وقت آن آمد که خوش باشد کنار سبزه جویگر سر صحرات باشد سروبالایی بجوی
هوش مصنوعی: زمان آن رسیده است که در کنار سبز جوی، لحظات خوشی را سپری کنیم، حتی اگر در بیابان هم باشیم، به دنبال زیباییها برویم.
ور به خلوت با دلارامت میسر می‌شوددر سرایت خود گل افشان است سبزی گو مروی
هوش مصنوعی: اگر در جایی تاریک و خلوت با محبوبم همراه شوم، زیبایی و طراوتی که در دل اوست، به طور حتم به من نیز منتقل خواهد شد.
ای نسیم کوی معشوق این چه باد خرم است؟تا کجا بودی که جانم تازه می‌گردد به بوی؟
هوش مصنوعی: ای نسیم دلانگیز از سوی محبوب، این چه نسیم خوشبو و خرمی است که به مشام میرسد و جانم را تازه می‌کند؟ تو کجا بودی که حالا با بوی خود اینگونه روحافزا شدهام؟
مطربان گویی در آوازند و مستان در سماعشاهدان در حالت و شوریدگان در های و هوی
هوش مصنوعی: انگار نوازندگان در حال نواختن هستند و کسانی که مست هستند در رقص و نشاط به سر میبرند. ناظران در حال تماشا و شیدایان نیز در شلوغی و هیاهو به سر میبرند.
ای رفیق آنچ از بلای عشق بر من می‌رودگر به تُرک من نمی‌گویی به تَرک من بگوی
هوش مصنوعی: ای دوست، هر آنچه از درد عشق بر من میگذرد، اگر نمی‌گویی که مرا ترک کنی، حداقل از ترک من بگو.
ای که پای رفتنت کند است و راه وصل تندبازگشتن هم نشاید تا قدم داری بپوی
هوش مصنوعی: ای کسی که رفتنت کند و راه وصال سریع است، تا زمانی که در راه قدم برداشتی، نباید برگردی.
گر ببینی گریهٔ زارم ندانی فرق کردکآب چشم است این که پیشت می‌رود یا آب جوی
هوش مصنوعی: اگر تو اشکهای بیپایان من را ببینی، نمیدانی کدام یک از این دو است که به سمت تو میآید؛ آیا این اشکهای من است یا آب جوی است؟
گوی را گفتند کای بیچاره سرگردان مباشگوی مسکین را چه تاوان است چوگان را بگوی
هوش مصنوعی: به گوی گفتند: ای بیچاره، چرا سرگردانی؟ اما گوی مسکین چه میداند که چقدر در بازی چوگان خسارت میبیند.
ای که گفتی دل بشوی از مهر یار مهربانمن دل از مهرش نمی‌شویم تو دست از من بشوی
هوش مصنوعی: ای کسی که گفتی دل را از عشق یار مهربان پاک کن، من هرگز نمیتوانم از عشق او دل بکنم، تو هم از من جدا نشو.
سعدیا عاشق نشاید بودن اندر خانقاهشاهد بازی فراخ و زاهدانِ تنگ‌خوی
هوش مصنوعی: ای سعدی، عاشق نباید در خانقاه (محل تجمع صوفیان) به تماشای معشوق بپردازد. چرا که در این مکان، روحانیون و زاهدان باید از لذتهای دنیوی دوری کنند و رفتارشان محدود و سختگیرانه باشد.