بخش ۳۱ - ختم کلام و انسجام مرام
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به فردی به نام حزین توصیه می‌کند که از سخن‌گفتن بیش از حد خودداری کند. او اشاره می‌کند که عمر او به سر آمده و دیگر قابلیت ادامه آنچنان سخنوری را ندارد. شواهدی از کلام او بر زمین مانده و اعتراف دارد که دیگر در توانش نیست که به بیان افکارش ادامه دهد. شاعر تأکید می‌کند که اگر شنونده‌ای در نزدیکی نیست، پس سخن‌گفتن بی‌فایده است و به خردمندی اشاره می‌کند که بیهوده سخن نمی‌گوید. او از خداوند طلب بخشش می‌کند و به اختتام زندگی خود اشاره می‌کند، نگاهی به گذر زمان و ضرورت خلاصه‌گفتن دارد. در پایان، شعری عاطفی و منتقدانه ارائه می‌دهد که به ناتوانی و پایان عمر اشاره دارد.
حزین از سخن گستری لب ببندنیِ خامه افکن به طاق بلند
هوش مصنوعی: از حرف زدن بیهوده خودداری کن و اجازه بده که قلم تو روی صفحه بنویسد.
سراسر جهان پر ز گفتار توستزبان آوری چون قلم، کار توست
هوش مصنوعی: تمام جهان پُر از سخنهای توست؛ تو به مانند قلم، هنر زبانآوری را با مهارت انجام میدهی.
سرآمد ز عمر تو هفتاد سالنیاسود کلک و زبانت ز قال
هوش مصنوعی: زندگی تو به هفتاد سال رسید، اما هنوز قلم و زبانت از سخن گفتن و نوشتن خسته نشدهاند.
نوشتی به نیروی کلک آنقدرکه در لوح گیتی نگنجد دگر
هوش مصنوعی: تو با قدرت قلمت چیزهایی نوشتهای که موضوعاتی فراتر از تمامی آنچه در زندگی وجود دارد را در بر میگیرد.
جهان پرگهر شد ز گفتار توبرو، نغزگفتن بود کار تو
هوش مصنوعی: دنیا پر از ارزش و گوهری شد به خاطر سخنان تو؛ تو به نیکو صحبت کردن معروف هستی.
فروغ سخن گر فریبنده استخموشی کنون از تو زیبنده است
هوش مصنوعی: اگر کلام تو جذاب و فریبنده است، حالا بهتر است که سکوت کنی.
فتاده ست کلک و زبانت ز کارنفس ناتوان و کفت رعشه دار
هوش مصنوعی: زبانت از کار افتاده و تحت تأثیر نفس ضعیف توست، و به همین دلیل لرزان و ناتوان شده است.
ز هر سو بود صرصر دی وزانحواست پریشان چو برگ خزان
هوش مصنوعی: نسیم سرد و تند از هر طرف میوزد و مانند برگهای پاییز، ذهن تو به هم ریخته و پریشان است.
اگر مستمع هست در خانه کسیکی حرف باشد ز گوینده بس
هوش مصنوعی: اگر کسی در خانه دیگری گوشگیر باشد، تنها گفتن یک جمله کافی است.
وگر نیست، بیهوده گفتار چیست؟خردمند بیهوده گفتار کیست؟
هوش مصنوعی: اگر چیزی وجود ندارد، پس چرا صحبت کنیم؟ آیا کسی هست که بیدلیل سخن بگوید؟
بس است آنچه گفتند، دانشورانمزیدی میسّر نباشد بر آن
هوش مصنوعی: آنچه که دانشمندان در مورد این موضوع گفتهاند، کافی است و دیگر نمیتوان نظری جدید یا اطلاعات بیشتری به آن اضافه کرد.
تو را رفته دامان فرصت ز چنگسخن مختصرکن که وقت است تنگ
هوش مصنوعی: فرصت از دست رفته است، پس سخن را کوتاه کن، زیرا زمان کم است.
خدایا تو باقی و پاینده ایببخشای بر من که بخشنده ای
هوش مصنوعی: خدایا، تو همیشه هستی و پا برجا میمانی. بر من ببخش که تو همواره بخشندهای.
کمی، ازکمین بندهٔ ناتوانکرم از تو یا مُنعم المستعان
هوش مصنوعی: اندکی از کمین من، که بندهای ناتوان هستم، رحمت و مِهر توست، ای بخشندهای که به او پناه میبرم.
نی سوده تاریخ اتمام یافتقلم با صفیر دل انجام یافت
هوش مصنوعی: تاریخ زندگی به پایان رسید و با صدای دل، کار نوشته به اتمام رسید.