غزل شمارهٔ ۲۶۱
هوش مصنوعی: این شعر درباره‌ی تجربه‌ی عاشقانه و تحول روحی شاعر است. شاعر از صومعه و انزوا گریخته و به میخانه و جمع دردی‌کشان پیوسته است. او به جایی رسیده که عقل و هوش خود را از دست داده و مست عشق شده است. در این حال، دلش از غم و دردی که در عشق می‌کشد، به وجد آمده و به شکرانه‌ی این احساس عمیق، خود را تسلیم عشق می‌کند. این شعر به بروز حالات درونی و ناگهانی عاشقی و جدا شدن از دنیا و مادیات اشاره دارد.
پیر ما از صومعه بگریخت در میخانه شددر صف دردی‌کشان دردی‌کش و مردانه شد
هوش مصنوعی: پیر ما از دنیای زاهدانه و خشک رهایی یافت و به محفل شاد و پرنشاط وارد شد. او به جمع افرادی که از درد و رنج زندگی میکشند پیوست و با روحیهای شجاع و مردانه زندگی را تجربه کرد.
بر بساط نیستی با کم‌زنان پاک‌بازعقل اندر باخت وز لایعقلی دیوانه شد
هوش مصنوعی: در زمینه عدم و نیستی، افرادی که کمی سر و صدا دارند و بازیچه هستند، عقل در این شرایط به باخت میرسد و از دیوانگی و نادانی به حالت جنون دچار میشود.
در میان بی‌خودانِ مست دردی نوش کرددر زبان زاهدانِ بی‌خبر افسانه شد
هوش مصنوعی: در میان افرادی که مست و بیخود هستند، او دردی را نوشید و این تجربهاش به داستانی برای زاهدان بدون خبر تبدیل شد.
آشنایی یافت با چیزی که نتوان داد شرحوز همه کار جهان یکبارگی بیگانه شد
هوش مصنوعی: کسی به شناختی از چیزی دست مییابد که توضیح آن ممکن نیست و به طور ناگهانی از تمام کارهای دنیا فاصله میگیرد و از آن بیگانه میشود.
راست کان خورشید جانها برقع از رخ برگرفتعقل چون خفاش گشت و روح چون پروانه شد
هوش مصنوعی: درست مانند این که خورشید جانها پوششهای ظاهری را کنار میزند، عقل به مانند خفاش به تاریکی میرود و روح به مانند پروانه به نور عشق پرواز می‌کند.
چون نشان گم کرد دل از سر او افتاد نیستجان و دل در بی‌نشانی با فنا هم‌خانه شد
هوش مصنوعی: زمانی که دل از نشانهاش دور شد، تمام وجودش از بین رفت. جان و دلش در بیهدفی و نابودی همنشین شدند.
عشق آمد گفت خون تو بخواهم ریختندل که این بشنود حالی از پی شکرانه شد
هوش مصنوعی: عشق آمد و گفت که من میخواهم خون تو را بریزم، دل که این را بشنود به شکرانهاش حالتی پیدا می‌کند.
چون دل عطار پر جوش آمد از سودای عشقخون به سر بالا گرفت و چشم او پیمانه شد
هوش مصنوعی: وقتی دل عطار از عشق به شدت پرشور شد، احساساتش به اوج رسید و چشمانش مانند پیمانهای پر از خون گشت.