غزل شمارهٔ ۴۱۴
هوش مصنوعی: این شعر به مضامینی چون عشق، حرص و دوری از دنیا می‌پردازد. شاعر تاکید می‌کند که در دنیای پر از خواسته‌ها و هوس‌ها، انسان باید از عشق و محبت واقعی غافل نشود. او به خواننده توصیه می‌کند که مانند طاووس در مسیر زندگی نرود و در دام امور دنیوی نیفتد. همچنین، از اهمیت نفس و عشق به دوست در زندگی می‌گوید و اشاره می‌کند که هر نفس ارزشمند است و نباید به هوس‌های زودگذر پرداخته شود. در نهایت، شاعر به حرمت و مقام واقعی انسان اشاره می‌کند و یادآوری می‌کند که باید به بالاترین مقام معنوی دست یابد.
چند جویی در جهان یاری ز کسیک کست در هر دو عالم یار بس
هوش مصنوعی: در دنیا چند بار به دنبال دوستان بگردی؟ هر کس در این دو جهان، یار و همراهی دارد.
تو چو طاوسی بدین ره در خرامکاندرین ره کم نیایی از مگس
هوش مصنوعی: تو مانند طاوسی هستی که در این مسیر با وقار و زیبایی راه میروی، اما در این مسیر نباید به مگسی که مزاحم است توجه کنی.
مرد باش و هر دو عالم ده طلاقپای در نه زانکه داری دست رس
هوش مصنوعی: مرد باید با شهامت و استحکام عمل کند و به ارزشهای واقعی زندگی پایبند باشد. زندگی به گونهای است که اگر به اصول و مهارتهای خود اعتماد داشته باشی، میتوانی به چیزهای بیشتری دست پیدا کنی.
گر برآری یک نفس بی عشق اواز تو با حضرت بنالد آن نفس
هوش مصنوعی: اگر یک لحظه بدون عشق او نفس بکشی، آن نفس تو به سوی خداوند شکایت خواهد کرد.
هر نفس سرمایهٔ صد دولت استتا کی اندر یک نفس چندین هوس
هوش مصنوعی: هر لحظه از زندگی میتواند فرصتی باارزش باشد، پس چرا باید در یک لحظه به چندین آرزوی ناپایدار دل ببندیم؟
سرنگونساری تو از حرص توستباز کش آخر عنان را باز پس
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تو به خاطر حرص و آز و طمع خود، دچار سقوط و شکست شدهای. اکنون زمان آن رسیده که کنترل اوضاع را در دست بگیری و از این حالت خارج شوی.
تا ز دانگی دوست تر داری دودانگنیستی تو این سخن را هیچ کس
هوش مصنوعی: اگر دوست را بیشتر از خودت دوست داشته باشی، هرگز نمیتوانی بگویی که عاشق او هستی؛ زیرا این حرف، از کسی که خود را دوست دارد، ساخته نیست.
گر گهر خواهی به دریا شو فروبر سر دریا چه گردی همچو خس
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به جواهر و ارزشهای بزرگ دست یابی، باید خود را در عمق دریا غوطهور کنی. در غیر این صورت، تنها در سطح خواهی ماند و بهسان علفهرز، چیزی نخواهی بود.
بر در او گر نداری حرمتیچون توانی رفت راه پر عسس
هوش مصنوعی: اگر در درگاه او احترامی نداری، چگونه میتوانی از مسیر پر خطر عبور کنی؟
چون تو ای عطار حرمت یافتیبر سر افلاک تازانی فرس
هوش مصنوعی: ای عطار! تو به قدری مقام و احترام پیدا کردهای که بر عرش آسمانها سوار بر اسبت در حرکت هستی.