گفتار عاشقی که از بیم قیامت می‌گریست
هوش مصنوعی: در این شعر، گوینده از عشق و اشک‌ها سخن می‌گوید و از کسی می‌پرسد که چرا می‌گرید. او پاسخ می‌دهد که به خاطر آمدن خداوند و دیدن روی او در روز قیامت می‌گرید، زمانی که انسان‌ها به درگاه او خواهند آمد. این عشق به خدا و احساس نیاز به حضور او، علت عزاداری اوست.
سپس به تجربه‌ی بی‌خویشی و خدایی شدن اشاره می‌کند، اینکه با رهایی از خود می‌توان به خدا نزدیک‌تر شد. او به سفر در مسیر صراط و گذر از آتش اشاره می‌کند و اینکه نباید از غم‌ها ترسید.
در ادامه، به این موضوع می‌پردازد که باید خود را از تعلقات دنیوی رها کرد و با نادانی از خود به سوی خدا برویم، تا به روشنایی و حقیقت دست یابیم. در نهایت، او توصیه می‌کند که برای رسیدن به آن عالم گم شدگی باید از هرگونه اثر دنیوی دوری کنیم و خود را به طور کامل از این دنیا جدا کنیم.
عاشقی روزی مگر خون می‌گریستزو کسی پرسید کین گریه زچیست
هوش مصنوعی: روزی عاشقی به شدت گریه میکرد و کسی از او پرسید که چرا اینقدر اشک میریزی.
گفت می‌گویند فردا کردگارچون کند تشریف رویت آشکار
هوش مصنوعی: گفتهاند که خداوند فردا چگونه چهرهات را آشکار خواهد کرد.
چل هزاران سال بدهد بردوامخاصگان قرب خود را بار عام
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که سالها طول میکشد تا افراد خاص و برجستهی خداوند به مقام و نزدیکی دائمی او دست یابند، و برای درک این نزدیکی، دیگران نیز باید زمان زیادی را بگذرانند و تلاش کنند.
یک زمان زانجا به خود آیند بازدر نیاز افتند، خو کرده به ناز
هوش مصنوعی: مدتی بعد از آنجا به خود میآیند و دوباره در طلب و درخواست قرار میگیرند، در حالی که به آرامش عادت کردهاند.
زان همی گریم که با خویشم دهندیک نفس در دیدهٔ خویشم نهند
هوش مصنوعی: به خاطر این ناراحتی میزنم گریه، که تنها برای یک لحظه میخواهم در چشمان خودم ببینم کسی را که به من نزدیک است.
چون کنم آن یک نفس با خویش منمی‌توان کشتن ازین غم خویشتن
هوش مصنوعی: چطور میتوانم با نفس خودم کنار بیایم، وقتی که از این غم خودم میتوانم خود را نابود کنم؟
تا که با خود بینیم بد بینیمبا خدا باشم چو بی‌خود بینیم
هوش مصنوعی: زمانی که در درون خود به مشکلات و نادانیهایمان توجه میکنیم، همواره دچار ناامیدی و دیدگاه منفی میشویم. اما وقتی از خودمان فاصله بگیریم و به خداوند توجه کنیم، احساس بهتری خواهیم داشت و میتوانیم از سختیها عبور کنیم.
آن زمان کز خود رهایی باشدمبی‌خودی عین خدایی باشدم
هوش مصنوعی: زمانی که از خودم آزاد شدم، در حالت بی‌خود بودن، به شدت احساس خدایی کردم.
هرک او رفت از میان اینک فناچون فنا گشت از فنا اینک بقا
هوش مصنوعی: هر کسی که از بین برود، به حقیقت فنا میرسد و وقتی که به فنا میرسد، موجودی که دیگر وجود ندارد، به ابدیت یا بقا دست یافته است.
گر ترا هست ای دل زیر و زبربر صراط و آتش سوزان گذر
هوش مصنوعی: اگر دل تو برای عبور از جادهای سخت و آتشین آماده است، با یقین میتوانی از آن بگذری.
غم مخور کاتش ز روغن در چراغدوده‌ای پیداکند چون پر زاغ
هوش مصنوعی: نگران نباش، چون شعلهای که از روغن چراغ برمیخیزد، دودی بههمراه دارد که به رنگ سیاه پر زاغ است.
چون بر آن آتش کند روغن گذراز وجود روغنی آید بدر
هوش مصنوعی: وقتی روغن بر آتش بریزند، بخار و دود از آن بلند میشود و نشان از وجود روغن دارد.
گرچه ره پر آتش سوزان کندخویشتن را قالب قرآن کند
هوش مصنوعی: هرچند راهی که باید طی کرد سخت و پرخطر است، اما انسان میتواند خود را به اصول والای اخلاقی و معنوی ارتقا دهد.
گر تو می‌خواهی که تو اینجا رسیتو بدین منزل، به هیچ و لا رسی
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی به این نقطه برسی، باید به هیچ جا نروی و از مسیرهای بیهوده دوری کنی.
خویش را اول ز خود بی‌خویش کنپس براقی از عدم درپیش کن
هوش مصنوعی: اول خودت را از خودت خالی کن، سپس وجودی درخشان از عدم برای خود بساز.
جامه‌ای از نیستی در پوش توکاسه‌ای پر از فنا کن نوش تو
هوش مصنوعی: پوششی از عدم بر تن داری، و جامی از زوال را برای نوشیدن آماده کردهای.
پس سر کم کاستی در برفکنطیلسان لم یکن بر سرفکن
هوش مصنوعی: پس برای اینکه از کمبودها پنهان شوی، باید بر روی کسوتی همچون عبا یا لباس فاخر خودت را بپوشانی.
در رکاب محو کن مایی ز هیچرخش ناچیزی بر آن جایی که هیچ
هوش مصنوعی: به همراه خود ما را از وجود خود محو کن، چرا که حضور ناچیز ما در جایی که هیچ چیزی وجود ندارد، بیاهمیت است.
برمیانی در کمی زیر و زبربی میان بربند از لاشی کمر
هوش مصنوعی: اگر کمی بیتوجهی کنی و در کارهایت دقت نداشته باشی، ممکن است به مشکلاتی برخوری. پس بهتر است که حواست را جمع کنی و کارها را با دقت انجام بدهی.
طمس کن جسم وز هم بگشای زودبعد از آن در چشم کش کحل نبود
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برای رسیدن به درک و بینش بهتر، ابتدا باید از افکار و مشغلههای ذهنی خود فاصله بگیریم و ذهن خود را خالی کنیم. سپس با دیدی تازه و آرامش، به موضوعات و مسائل اطراف خود نگاه کنیم، زیرا بدون این آمادگی، نمیتوانیم به خوبی چیزهای ارزشمند را ببینیم.
گم شو وزین هم به یک دم گم بباشپس از این قسم دوم هم گم بباش
هوش مصنوعی: از اینجا دور شو و به سرعت ناپدید شو، و پس از این هم به همین حالت ادامه بده.
همچنین می‌رو بدین آسودگیتا رسی در عالم گم بودگی
هوش مصنوعی: با آرامش و بیفکری در راه خود ادامه بده تا به جایی برسی که در آن گم شدهای.
گر بود زین عالمت مویی اثرنیست زان عالم ترا مویی خبر
هوش مصنوعی: اگر در این دنیا اثری از تو باشد، در دنیای دیگر نشانی از تو نخواهد بود.