(۱۳) حکایت سلطان محمود که با دیوانه نشست
هوش مصنوعی: در این متن، دیوانه‌ای به نام محمود به شاه می‌گوید که چرا با او به شکلی خاص رفتار می‌کند. او توضیح می‌دهد که برای دیدن چهره شاه، باید احساس کند که او را نمی‌بیند. شاه پس از شنیدن این سخنان، به این نکته توجه می‌کند که او (شاه) مقام رهبری جهان را دارد و هر حکمی می‌تواند از او صادر شود. اما دیوانه در جواب می‌گوید که این احکام تنها برای خود شاه معتبر است و او نباید دیگران را بهانه‌ای برای توجیه عملکردهایش قرار دهد. او به شاه یادآوری می‌کند که فردی از خود مالکیت ندارد که به دیگری ظلم کند، و در نهایت به شاه می‌گوید که باید در درستی و حقیقت درون خود غور کند و خود را در آینه واقعی بشناسد.
بر دیوانهٔ محمود بنشستنهاد او چشم برهم، شاه بشکست
هوش مصنوعی: محمود به یک دیوانه نگاه کرد و او چشمانش را بست. این کار باعث شد که سلطان دچار مشکلاتی شود و به نوعی شکست بخورد.
بدو گفت این چرا کردی، چنین گفتکه تا رویت نه بینم، شه برآشفت
هوش مصنوعی: او به او گفت چرا این کار را کردی؟ و او پاسخ داد چون نمیخواستم چهرهات را ببینم. این باعث خشم شاه شد.
بدو گفتا لقای شاهِ عالمنمی‌داری روا؟ گفت آنِ خود هم
هوش مصنوعی: گفتند آیا سزاوار است که با پادشاه جهانی دیدار نداشته باشی؟ او پاسخ داد که من حتی آنچه خود دارم نیز نمیسپارم.
چو خود بینی درین مذهب روا نیستاگر غیری به بینی جز خطا نیست
هوش مصنوعی: اگر خود را در این مذهب ببینی، جایز نیست و اگر به دیگری نگاه کنی، جز اشتباه چیزی نخواهی دید.
شهش گفتا اولوالامر جهانمبوَد بر تو همه حکمی روانم
هوش مصنوعی: شهش بیان می‌کند که فرمانروایان و صاحبان قدرت در جهان، تنها از طریق من میتوانند حکمرانی کنند و تاثیر خود را بر جهان بگذارند.
بدو دیوانه گفتا هین بیندیشکه امر تو روان چون نیست بر خویش
هوش مصنوعی: به او دیوانه گفت: «لحظهای فکر کن؛ آیا آنچه بر تو میگذرد، مانند گذشتهات بر خودتان نیست؟»
نباشد بر دگر کس هم روانهمرا مبشول چند آری بهانه
هوش مصنوعی: نمیخواهم کسی دیگر به من توجه کند، چرا که بهانهات را میدانم.
نمی‌آید ترا زین خواجگی ننگکه گِرد آوردهٔ عمری دو مَن سنگ؟
هوش مصنوعی: ننگی که در این مقام و حالت به تو میآید، از سنگینی و بار سنگینی که سالها بر دوش داشتهای، نشأت میگیرد.
کسی باشد بمعنی مالک خویشکه نه ناجی بود نه هالک خویش
هوش مصنوعی: کسیکه مالک خود باشد، نه نجاتدهندهای دارد نه ویرانکنندهای.
نمی‌دانی که کوژی ای مرائیچرا در راستی خود را نمائی
هوش مصنوعی: نمی‌دانی که کجایی، ای بینا، چرا در حقیقت خود را نشان نمیدهی؟