بخش ۳ - الحکایه و التمثیل
هوش مصنوعی: این متن به نوعی گفتگو میان افراد درباره مفهوم عقل و دیوانگی است. شخصی سؤال می‌کند که چرا استخوانی بر سر چوبی قرار دارد و دیگران پاسخ می‌دهند که این نشان‌دهنده ی چشم بد است. سپس شخصی که دیوانه شده، به آن‌ها می‌گوید که اگر خر زنده بود، به این موضوع می‌خندید. او به جمع یادآوری می‌کند که اگر در پی چرایی‌های نادرست باشند، ممکن است به مشکلاتی دچار شوند. او توصیه می‌کند که هر کس باید بر روی کار خود تمرکز کند و از مسائل بی‌معنا دوری کند، زیرا در غیر این صورت، دانستن بیشتر فقط به ضرر خودشان خواهد بود. در نهایت، باید از افکار و دیدگاه‌های نادرست دوری کرد تا بلا به جان خود نیاورند.
مگر دیوانه‌ای می‌شد به راهیسر خر دید بر پالیزگاهی
هوش مصنوعی: آیا ممکن است کسی به اندازهٔ یک دیوانه بیفتد که در مسیری ناهموار، سر خر را در باغزار ببیند؟
بدیشان گفت چون خر شد لگدکوبچراست این استخوانش بر سر چوب؟
هوش مصنوعی: به آن‌ها گفت چرا این استخوان بر سر چوب قرار گرفته، آیا به خاطر این است که مثل الاغ زیر لگد رفته است؟
چنین گفتند کای پرسندهٔ رازبرای آنک دارد چشم بد باز
هوش مصنوعی: گفتند ای کسی که در پی یافتن رازها هستی، برای کسی که نگاهی بد دارد، رازها را فاش نکن.
چو شد دیوانه زان معنی خبرداربدیشان گفت ای مشتی جگرخوار
هوش مصنوعی: وقتی دیوانه از آن مفهوم آگاه شد، به آنان گفت: ای کسانی که جگر خوارید.
گر آنستی که این خر زنده بودیبسی زین کار خر را خنده بودی
هوش مصنوعی: اگر تو همانی که این خر زنده است، به او توجه میکردی، مسلماً از این کار خندهات میگرفت.
شما را مغز خر دادست ایاماز آنید این سرِ خر، بسته بر دام
هوش مصنوعی: شما مانند خرهایی هستید که سرشان به دام افتاده و به همین دلیل در قید و بند روزگار قرار گرفتهاید.
نداشت او زنده، چوب از کون خود بازچگونه مرده دارد چشم بد باز
هوش مصنوعی: او زنده است و از وجود خود چیزی نمیگیرد، پس چگونه میتواند مرده، چشمزخم را به خود بپذیرد؟
برو دم درکش و تن زن چه گوییچو چیزی می‌ندانی می چه جویی؟
هوش مصنوعی: برو به در خانهاش و با او صحبت نکن، چون وقتی چیزی نمیدانی، چه نیازی به سوال کردن است؟
مشو چون سایه در دنبال این کارکه ناید شمع را سایه پدیدار
هوش مصنوعی: به دنبال چیزی نر برو که در آن فایدهای نیست، چون مانند سایهای خواهی بود که هیچ نوری نمیتواند آن را شفاف کند.
تو خود سایه برین مفکن که خورشیدبرای تو کُند چون سایه جاوید
هوش مصنوعی: تو خود را در سایهی پدیدهها محو نکن، زیرا خورشید برای تو همیشه سایهای پایدار و جاودانه میسازد.
اگر تو پیش کار خویش آییز خود خود را بلایی بیش آیی
هوش مصنوعی: اگر در کارهای خود وارد شوی و به دقت و با جدیت عمل کنی، موفقیت و خوشبختی بیشتری برایت به ارمغان خواهد آمد.
وگر تو دم زنی از پرده بیرونمیان پردهٔ دل افکنی خون
هوش مصنوعی: اگر زبان به سخن بگشایی، رازی را فاش میکنی که دل را پر از درد و اندوه می‌کند.
مکش چندین کمان بر تیر تدبیرکه از تو بر تو می‌آید همان تیر
هوش مصنوعی: زیاد تلاش نکن که با تدبیر خود به نتیجه مطلوب برسی، زیرا همانند تیر و کمان، اثرات کارهایت به خودت برمیگردد.