بخش ۲۱
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر درباره عوام الناس (عموم مردم) صحبت می‌کند و نقدهایی به جاهل بودن و سطحی نگری آن‌ها وارد می‌کند. او اشاره می‌کند که این افراد در امور دینی خود به تقلید اکتفا می‌کنند و حقیقت دین را نمی‌شناسند. عوام در دعواهای بی‌معنا غرق‌اند و به جای شناختن خلفاء و پیامبر، به گوساله پرستیدن و آزار درویشان مشغولند. شاعر از مخاطب می‌خواهد که از شناخت عوام پرهیز کند و هشدار می‌دهد که آن‌ها روحی ندارند و از درک حقیقت و اسرار دین دور هستند. در انتها، به نور الهی اشاره می‌کند که تنها با درک آن می‌توان به زندگانی حقیقی رسید.
عوام الناس را احوال بسیارعوام الناس را اقوال بسیار
هوش مصنوعی: احوال و رفتار مردم عادی بسیار متنوع و گوناگون است.
عوام الناس اکثر جاهلانندحقیقت دین یزدانی ندانند
هوش مصنوعی: بیشتر مردم عادی، نادان هستند و حقیقت دین الهی را نمی‌شناسند.
عوام الناس بس در دین زبونندبدریای جهالت سرنگونند
هوش مصنوعی: مردم عادی در مسائل دینی بسیار ضعیف هستند و در دریایی از نادانی غوطهورند.
عوام الناس جز دعوا نداننداگر دعوا کنند معنی ندانند
هوش مصنوعی: مردم عادی فقط درگیر دعواها هستند و اگر هم نزاعی کنند، در واقع به معنای آن پی نمیبرند.
عوام الناس راه دین کجا دیدسراسر دین ایشان هست تقلید
هوش مصنوعی: بسیاری از مردم راه دین را نمی‌دانند و پیروی از دیگران تنها چیزی است که در دینشان وجود دارد.
همه تقلید باشد دین ایشاننمی‌دانند حقیقت اصل ایمان
هوش مصنوعی: همه در دینشان فقط تقلید می‌کنند و حقیقت و اصل ایمان را نمی‌شناسند.
عوام الناس خود اغیار باشندبمعنی دور از اسرار باشند
هوش مصنوعی: مردم عادی به نوعی بیگانگان هستند، یعنی از رازها و مسائل عمیق دورند.
تو میدان عام را حیوان ناطقکه هستند جملهٔ ایشان منافق
هوش مصنوعی: شما در جامعه، فقط افرادی را میبینید که به ظاهر صحبت می‌کنند، اما در حقیقت، خیلی از آن‌ها رفتارهای دوگانه و ناپاک دارند.
براه دین سراسر ره زنانندنخوانی مردشان کایشان زنانند
هوش مصنوعی: در راه دین، همه کسانی که حرکت می‌کنند، به سوی هدف میروند و نمیتوان آنان را مردان بهحساب آورد، زیرا واقعاً به لحاظ روحی و اخلاقی، در مقام زنان قرار دارند.
همه دیوند در صورت چوآدمبصد باره ز اسب و گاو و خر کم
هوش مصنوعی: همه انسانها در ظاهر شبیه به آدم هستند، اما در باطن و ویژگیهای شخصیتی، هر یک از آن‌ها میتوانند تفاوتهای زیادی داشته باشند. برخی از آن‌ها ممکن است رفتارهایی شبیه به حیوانات داشته باشند.
نمی‌دانند دین مصطفی رانه خود را می‌شناسند نه خدا را
هوش مصنوعی: آن‌ها دین پیامبر را نمی‌شناسند، نه خود را درک کرده‌اند و نه خدا را.
عوام الناس را احوال مشکلعوام الناس را پایست درگل
هوش مصنوعی: احوال عمومی مردم معمولاً دشوار و پیچیده است و این وضعیت همواره ادامه دارد.
عوام الناس این معنی ندانندعوام الناس در دعوی بمانند
هوش مصنوعی: مردم عادی این مفهوم را درک نمیکنند و در بحث و جدل باقی میمانند.
عوام الناس خود خود را زبون کردپدویات جهالت سرنگون کرد
هوش مصنوعی: مردم عام به خاطر نادانی و جهل خودشان را ضعیف و تسلیم کرده‌اند، و همین جهل سبب سقوط و نابودی آن‌ها شده است.
کلیم الله را هادی ندانندهمه گوساله را الله خوانند
هوش مصنوعی: همه به حضرت موسی (کلیم الله) به عنوان راهنما و هدایتگر نگاه نمیکنند و در عوض، برخی گوساله را به عنوان خدا میپرستند.
بیازارند عیسی را بخواریهمه خر را خرند از خوک داری
هوش مصنوعی: عیسی را به خاطر خواری و ذلت میآزارند، اما همه از خر بودن خودشان آگاهند و این به آن‌ها مربوط نیست.
همی کوشند در آزار درویشهمی هستند در آرایش خویش
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برخی افراد تلاش می‌کنند درویش را اذیت کنند، در حالی که خودشان به زیباییهای ظاهری و آرایش خود میپردازند.
از ایشان خویشتن را دور میداراز ایشان سر خود مستور میدار
هوش مصنوعی: از آن‌ها دوری کن و خودت را از دید آن‌ها پنهان نگهدار.
براه دین عوام الناس عامندندانی پخته ایشان را که خامند
هوش مصنوعی: مردم عوام در راه دین هستند و نمیدانی که بعضی از آن‌ها که به ظاهر با فهم و پختگی به نظر میرسند، در واقع هنوز در مراحل ابتدایی و ناپخته هستند.
هر آنکس گفت چون منصور اسراربه ساعت میزنندش بر سر دار
هوش مصنوعی: هر کسی که به طور علنی دربارهٔ رازها و اسرار صحبت کند، مانند منصور که به خاطر بیان رازهایش در زمان خود به دار آویخته شد، با عواقب سختی مواجه خواهد شد.
همی کن از عوام الناس پرهیزز اهل عام همچون تیر بگریز
هوش مصنوعی: از مردم عادی دوری کن و مثل تیر از جمعیت فرار کن.
ندانی تو عوام الناس مردمحقیقت راه دین را کرده‌اند گم
هوش مصنوعی: تو نمیدانی که مردم عادی چگونه مسیر واقعی دین را گم کرده‌اند.
نکردند پیروی دین نبی رانمی‌دانند بقول او وصی را
هوش مصنوعی: آن‌ها از دین پیامبر پیروی نکردند و نمی‌دانند که او در مورد جانشینش چه گفته است.
همه کورند و کر اندر حقیقتنمی‌دانند اسرار طریقت
هوش مصنوعی: همه مردم از حقیقت و اسرار راه و روش زندگی آگاه نیستند و در واقع نابینایند و ناشنوا.
بقرآن هم خدا بکم وصم گفتز بهر عام این درالمثل سفت
هوش مصنوعی: به قرآن قسم، خدا به شما گفت که برای همگان، این مثل و داستان را به وضوح بیان کنید.
نه بینم کورشان از چشم ظاهرپس آن کوری بود از دیدهٔ سر
هوش مصنوعی: من نمیبینم که آن‌ها از نظر ظاهری کور هستند، پس این کوری ناشی از عدم دید واقعی و عمیق است.
بگوش ظاهرش هم گر نه بینمحقیقت معنی دیگر ببینم
هوش مصنوعی: اگر چه از ظاهر او چیزی نمیبینم، اما حقیقت را در معنای دیگری تشخیص میدهم.
پس آن کوری بود کوری دلهاتو چشم دل درین اسرار بگشا
هوش مصنوعی: این وضعیت، ناشی از نادانی و کور بودن دلهاست. بنابراین، باید با چشم دل به این اسرار نگاه کنیم و آن‌ها را دریابیم.
بچشم دل حقیقت کور باشنداز آن کز راه معنی دور باشند
هوش مصنوعی: اگر دل به حقیقت نگاه نکند، مثل این است که کور است؛ زیرا از فهم عمیق و واقعی دور مانده است.
به ظاهر جان اگر بینی دریشانولیکن در حقیقت مرده شان دان
هوش مصنوعی: اگر به ظاهر به نظر آید که آن‌ها زندهاند، اما در واقعیت باید بدانید که آن‌ها مردهاند.
به ظاهر زنده اما جان ندارنداگر دانند جان جانان ندانند
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که این افراد زندهاند ولی در واقع روح و زندگی حقیقی ندارند. اگر آن‌ها بدانند که ارزش زندگی واقعی در چیست، هرگز نمیتوانند به نفس واقعی و معشوق خود پی ببرند.
حقیقت جان جانان مظهر نورکه او باشد ز چشم عام مستور
هوش مصنوعی: حقیقتی که جان محبوب را تشکیل می‌دهد، نمایانگر نور است و این حقیقت به قدری روشن و خالص است که از چشم مردم عادی پنهان مانده است.
هر آنکس کو بنورش راه بیندحقیقت مظهر الله بیند
هوش مصنوعی: هر کسی که به نور او توجه کند، به حقیقتی که نمایانگر وجود خداست، دست مییابد.
بنور او بیابی زندگانیبمانی در بقای جاودانی
هوش مصنوعی: با نور او زندگی را پیدا خواهی کرد و در جاودانگی باقی خواهی ماند.
ز سر اولیا پرسی تو احوالبگویم با تو از احوالشان حال
هوش مصنوعی: اگر از اولیا بپرسی، باید به تو بگویم که حال آن‌ها چگونه است.