بخش ۳۳ - در بیان اولیائی که تحصیل علم کرده باشند و اولیائی که امی باشند
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به توصیف دو گروه از مردم می‌پردازد. گروه اول به علم ظاهر و فروع و اصول دین آگاه هستند و تلاش می‌کنند تا از دانش خود به درستی بهره‌برداری کنند. این افراد به عمق شریعت و حقیقت پی می‌برند و علم الهی در زندگی‌شان راهنمایی می‌کند. آنها در اعمال و اقوالشان با شرع هماهنگ هستند و علم را از خدا می‌دانند که همیشه زنده و والامقام است.
برعکس، گروه دوم افرادی هستند که با وجود نا آگاهی و عدم خواندن علم، به گونه‌ای عمل می‌کنند که تطابق بیشتری با اصول شرع دارد. آنها به تقوی و رفتار درست پایبند هستند، اما در معرض ملامت جامعه قرار دارند. این گروه بر خلاف گروه اول، با وجود آنکه ممکن است بعضی خطاها کنند، تلاش می‌کنند تا از راه بدعت دوری کنند و به اصول دین پایبند بمانند.
در نهایت، شاعر بر اهمیت تقوی و عمل مطابق با شرع تاکید می‌کند و به تمایز میان دو گروه می‌پردازد: گروه اول که بر نور علم سوارند و در حقیقت بینا شده‌اند، و گروهی دیگر که با وجود سادگی، کارهایشان با اصول شریعت توافق دارد.
گروهی علم ظاهر را بخوانندفروع و اصل او یکسر بدانند
هوش مصنوعی: برخی افراد تنها به بخشهای ظاهری علم توجه می‌کنند و آن را میشناسند، در حالی که اصل و اساس این علم را بهطور کامل درک نمیکنند.
بکار آرند علم ظاهر خویششوند بینای اصل ظاهر خویش
هوش مصنوعی: به کارگیری دانش و آگاهیهای خود باعث میشود که انسان به حقیقت و واقعیت واقعیاش پی ببرد و بینش عمیقتری پیدا کند.
کم افتد سهو اندر راه این جمعکه نور علم ایشان هست چون شمع
هوش مصنوعی: تنها در این جمع، به خاطر روشنی دانششان که مانند شمع است، خطا و اشتباه به ندرت پیش میآید.
شوند غواص در بحر شریعتبیابند اندرو درّ حقیقت
هوش مصنوعی: در دریای شریعت، غواصانی هستند که عمق این دریا را کاوش می‌کنند و به گوهرهای حقیقی دست پیدا می‌کنند.
روش بس تیز دارند اندرین راهز سرّ کار گردند زود آگاه
هوش مصنوعی: در این مسیر، کسانی هستند که با هوش و تیزبین هستند و به سرعت از اسرار ماجرا آگاه میشوند.
بیابند آنگهی علم عطائیکز آن روشن شود سر خدائی
هوش مصنوعی: زمانی که علم و دانش بنیادی به دست بیاید، آن علم باعث میشود که حقیقت و وجود الهی روشنتر شود.
شود علم لدنی یار ایشانبرآید در دو عالم کار ایشان
هوش مصنوعی: علم الهی به کمک آنها میآید و در دو جهان، فعالیتهایشان به ثمر مینشیند.
چو آن علم لدنی را بدانندز جمله علمها دامن فشانند
هوش مصنوعی: وقتی علم ویژه و الهی را بشناسند، همهی علوم دیگر را رها کرده و به آن روی میآورند.
بود امّی گروهی چند دیگرندانسته نخوانده هیچ دفتر
هوش مصنوعی: جمعی از افراد، بیتحصیلات و آموخته، وجود دارند که نه چیزی خواندهاند و نه دانشی از کتابها دارند.
ولی اعمال ایشان جمله با شرعموافق باشد اندر اصل با فرع
هوش مصنوعی: اما تمام کارهای آنها باید مطابق با قوانین دینی باشد؛ در اصل و جزئیات.
بتعلیم خدا علمی بدانندکزان دانش همیشه زنده مانند
هوش مصنوعی: با یادگیری از خدا، دانشی بدست آوریم که این علم همیشه جاوید و زنده است.
ز قول و فعلشان هر چیز کایدبود مستحسن اندر شرع و شاید
هوش مصنوعی: هر چیزی که از گفتار و رفتار آنها به دست بیاید، در دین پسندیده و ممکن است.
همه اقوال ایشان گر بجویندحقیقت شرع باشد آنچه گویند
هوش مصنوعی: همه نظرات این افراد را اگر بررسی کنیم، در واقع چیزی که میگویند مطابق با حقیقت دین است.
اصول شرع و قانون طریقتبدانند جملگی اندر حقیقت
هوش مصنوعی: تمام افراد به خوبی می‌دانند که اصول دین و قواعد سیر و سلوک معنوی در واقعیت چه هستند.
از ایشان گر کسی پرسد سئوالیجواب او بگویند بی خیالی
هوش مصنوعی: اگر کسی از آنها سؤالی بپرسد، جواب او را با بیتوجهی میدهند.
بوند از جمله قومی با سلامتبرایشان نگذرد هرگز ملامت
هوش مصنوعی: در میان گروهی از مردم هستند کسانی که همواره در امنیت و سلامتی به سر می‌برند و هیچگاه مورد انتقاد قرار نمیگیرند.
براه شرع و تقوی در بکوشندبظاهر حال خود از کس نپوشد
هوش مصنوعی: در مسیر دین و تقوا تلاش کنید؛ زیرا هیچکس نمیتواند حال واقعی شما را از دیگران پنهان کند.
همه کس نیک ظن باشد بر ایشانمگر آنکو بود در دین پریشان
هوش مصنوعی: همه مردم به این افراد خوب فکر می‌کنند و نظر مثبتی دارند، به جز کسی که در ایمان و اعتقاد خود دچار مشکل است.
ملامت ورز باشند جمع دیگرشده منکر بر ایشان قوم یکسر
هوش مصنوعی: اگر گروهی از مردم به سرزنش و نصیحت بپردازند، آن وقت گروهی دیگر کاملاً به آنها ستم می‌کنند و منکر رفتارشان میشوند.
همیشه در ملامت عشقبازندکه یک دم با سلامت درنسازند
هوش مصنوعی: عاشقان همیشه مورد انتقاد قرار میگیرند، چرا که هرگز نمیتوانند حتی یک لحظه با سلامت و آرامش زندگی کنند.
نگردد صادر از ایشان گناهیبجز تقوی نپویند هیچ راهی
هوش مصنوعی: از آنها هیچ گناهی صادر نمیشود و تنها در مسیر تقوا قدم میزنند و هیچ راه دیگری را نمیپیمایند.
بمردم در نمایند ظاهر خویشکه تا گویند هستند جمله بد کیش
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره میشود که برخی افراد با ظاهر خود رفتار می‌کنند و تلاش می‌کنند خود را خوب نشان دهند، در حالی که در درونشان نیتهای بد و ناپسند دارند. این افراد میخواهند دیگران را فریب دهند تا به آنها باور کنند که از نظر اخلاقی خوب هستند.
ولیکن ترک یک سنّت نگویندبه عمر خود ره بدعت نپویند
هوش مصنوعی: اما ترک یک سنت را نمیتوان به عمر خود نادیده گرفت و باید از پیروی از بدعتها پرهیز کرد.
بترک جاه کان سدیست محکمبگویند و شوند فارغ ز هر غم
هوش مصنوعی: شکوه و اعتبار را ترک کن، زیرا اینها مانند سدی محکم هستند. وقتی این کار را کنی، دیگر از هیچ نگرانی و غم رهایی نخواهی داشت.
ز نام وننگ خود آزاد گردندچوانکاری کنی دلشاد گردند
هوش مصنوعی: اگر افراد از نام و آبرو خود رها شوند، زمانی که با مهارت و هنر خود کاری انجام دهند، خوشحال خواهند شد.