بخش ۲ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این متن در مورد ایاز و محمود است. ایاز به علت ناخوشی از چشم محمود دور شده و بیمار شده است. محمود از بی‌خبری ایاز نگران می‌شود و یک خادم را به نزد ایاز می‌فرستد تا حال او را بپرسد. محمود به خادم می‌گوید که از غم ایاز رنجور است و دلش نمی‌تواند دوری او را تحمل کند. خادم با شتاب به سوی ایاز می‌رود و به او می‌گوید که شاه نگران اوست و نمی‌تواند لحظه‌ای بدون دیدن او آرام باشد. در این میان، خادم به خود می‌گوید که نگران است و نمی‌داند چگونه باید این پیام را به شاه برساند. در نهایت، اشاره می‌شود که عشق و ارتباط بین آن‌ها عمیق و معنوی است، و علی‌رغم دوری جسمی، نزدیکی روحی و معنوی وجود دارد.
چون ایاز از چشم بدرنجور شدعاقبت از چشم سلطان دور شد
هوش مصنوعی: چون ایاز از نظر سلطان افتاد و او را ناراحت کرد، در نهایت از چشم سلطان فاصله گرفت و مورد توجه او قرار نگرفت.
ناتوان بر بستر زاری فتاددر بلا و رنج و بیماری فتاد
هوش مصنوعی: انسانی ناتوان و درمانده بر تخت افتاده است و در درد و رنج و بیماری به سر میبرد.
چون خبر آمد به محمود از ایاسخادمی را خواند شاه حق شناس
هوش مصنوعی: محمود وقتی از ایاس خبری شنید، شاه حقشناس خادم خاصی را فراخواند.
گفت میرو تا به نزدیک ایازپس بدو گوی ای ز شاه افتاده باز
هوش مصنوعی: به او گفتند که به نزد ایاز برود و به او بگوید که تو از جانب شاه به اینجا آمدهای.
دور از روی تو زآن دورم ز توکز غم رنج تو رنجورم ز تو
هوش مصنوعی: من از تو دور هستم و به خاطر غم و ناراحتی تو، رنج میبرم.
تاکه رنجوریت فکرت میکنمتا تو رنجوی ندانم یا منم
هوش مصنوعی: وقتی به حال رنجور تو فکر میکنم، نمیدانم آیا تو در رنجی یا اینکه من در حال رنج کشیدن هستم.
گر تنم دور اوفتاد از هم نفسجان مشتاقم بدو نزدیک بس
هوش مصنوعی: هرچند که بدنم از او دور باشد، اما جانم با شوق و عشق به او نزدیک است.
مانده ام مشتاق جانی از تو مننیستم غایب زمانی از تو من
هوش مصنوعی: من در انتظار تو هستم و بیتابی میکنم، اما تو در هر لحظه‌ای که نیستی، با من حضور داری.
چشم بد بدکاری بسیار کردنازنینی را چو تو بیمار کرد
هوش مصنوعی: چشم حسود و بدخواه کارهای زیادی انجام داد و باعث بیمار شدن کسی شد که همچون تو زیبا و نازنین است.
این بگفت و گفت در ره زود روهمچو آتش آی و همچون دود رو
هوش مصنوعی: او این را گفت و از آنجا به سرعت حرکت کرد، مانند آتش که سریع میسوزد و مانند دود که به سرعت پراکنده می‌شود.
پس مکن در ره توقف زینهارهمچو آب از برق میرو برق وار
هوش مصنوعی: بنابراین در مسیر حرکت خود توقف نکن، به طور جدی و با شتاب پیش برو، مانند آبی که تحت تأثیر برق یا صاعقه به جلو روان است.
گر کنی در راه یک ساعت درنگما دو عالم بر تو گردانیم تنگ
هوش مصنوعی: اگر تنها برای یک ساعت در مسیر توقف کنی، ما دو جهان را برای تو به تنگنا خواهیم انداخت.
خادم سرگشته در راه ایستادتا بنزدیک ایاز آمد چو باد
هوش مصنوعی: خادمی که در راه گم شده بود، به انتظار ایاز ایستاد و لحظه‌ای همچون باد در انتظار به سر میبرد.
دید سلطان را نشسته پیش اومضطرب شد عقل دوراندیش او
هوش مصنوعی: وقتی عقل دوراندیش او دید که سلطان نشسته است، دچار اضطراب شد.
لرزه بر اندام خادم اوفتادگوئیا در رنج دایم اوفتاد
هوش مصنوعی: خادم ناگهان دچار نگرانی و ترس شد، انگار که در درد و عذاب همیشگی گرفتار شده است.
گفت با شه چون توان آویختناین زمان خونم بخواهد ریختن
هوش مصنوعی: گفت با پادشاه که اکنون زمان مناسب است و اگر بخواهد، من آمادهام که خونم را برای او بریزم.
خورد سوگندان که در ره هیچ جاینه باستادم نه بنشستم ز پای
هوش مصنوعی: گفتن به سوگند که در راه هیچ جا نه ایستادم و نه نشستم.
می ندانم ذرهٔ تا پادشاهپیش ازمن چون رسید اینجایگاه
هوش مصنوعی: نمیدانم چگونه این جایگاه را پیش از من، ذرهی کوچکی مانند من به دست آورد و به مقام پادشاهی رسید.
شاه اگردارد وگرنه باورمگر در این تقصیر کردم کافرم
هوش مصنوعی: اگر شاهی وجود داشته باشد، خوب است، وگرنه اگر در این کار خطایی کردهام، برای من کفر است.
شاه گفتش نیستی محرم درینکی بری تو راه ای خادم درین
هوش مصنوعی: شاه به او گفت: تو در این موضوع محرم نیستی و نمیتوانی به این کار وارد شوی، ای خدمتگزار.
من رهی دزدیده دارم سوی اوزانکه نشکیبم دمی بی روی او
هوش مصنوعی: من به سوی او راهی پنهانی دارم، زیرا نمیتوانم حتی برای لحظه‌ای بدون روی او سر کنم.
هر زمان زان ره بدو آیم نهانتا خبر نبود کسی را در جهان
هوش مصنوعی: هر بار که به سوی او میروم، به طور پنهانی میروم تا کسی در جهان از حضور من باخبر نشود.
راه دزدیده میان ما بسی استرازها در ضمن جان ما بسی است
هوش مصنوعی: در میان ما، مسیرهای پنهانی زیادی وجود دارد و رازهای زیادی در دل و جان ما نهفته است.
از برون گرچه خبر خواهم ازودر درون پرده آگاهم ازو
هوش مصنوعی: اگرچه بیرون از خود میخواهم از او مطلع شوم، در درون خود آگاهتر از او هستم.
راز اگر میپرسم از بیرونیاندر درون با اوست جانم در میان
هوش مصنوعی: اگر از بیگانگان رازی بپرسم، آن راز در درون خودم و در جانم نهفته است.
جان چو گردد محو در جانان تمامجان همه جانان بگیرد بر دوام
هوش مصنوعی: وقتی جان انسان در عشق معشوق غرق شود، همه وجودش به زیبایی و محبت آن محبوب پیوند میخورد و این پیوند همیشگی خواهد بود.
گرچه در صورت بود رنگ دویجز یکی نبود ولیکن معنوی
هوش مصنوعی: اگرچه در ظاهر رنگها و شکلها مختلفاند و به نظر میرسد که هر کدام جداگانهاند، اما در واقعیت و معنای عمیقتر همه آن‌ها یکی هستند.
گر دو تار ریسمان پیدا شودچون تو برهم تابیش یکتا شود
هوش مصنوعی: اگر دو رشتهی ریسمان پیدا شود، همانند تو که با هم تابیدهای، واحد و بیهمتا خواهد شد.