بخش ۹ - الحكایة و التمثیل
هوش مصنوعی: این شعر از شیخ گرگانی دربارهٔ نظام الملک و دقت در احترام به بزرگی و مقام اوست. در این داستان، شیخ گرگانی در میان کودکان در حال بازی می‌بیند که یکی از آن‌ها به نام نظام الملک در حال بازی با گوی است. شیخ با دیدن این صحنه نگران می‌شود و به کودک می‌گوید که باید از بازی دست بکشد، زیرا اگر گردی به سوی او بیفتد، بر همگان بدبختی خواهد آورد و کسی نمی‌تواند در برابر آن ایستادگی کند. همچنین، او از بزرگی و همت این کودک تمجید می‌کند و می‌گوید که باید ادب و احترام را رعایت کند، زیرا او آینده‌ای درخشان دارد. در نهایت، بر اهمیت ادب و احترام به مقام‌های بزرگ تأکید می‌شود.
شیخ گرگانی مگر آن شمع شرعمیشد اندر شارعی با جمع شرع
هوش مصنوعی: شاید اگر شیخ گرگانی در میان جمعی از پیروان شریعت قرار میگرفت، میتوانست منبع نور و هدایت باشد و بر اساس اصول دین، روشنگری کند.
بود آن وقتی نظام الملک خرداطلسش مییافتند او زیر برد
هوش مصنوعی: در آن زمان، نظام الملک بازرگانان و افراد مهم را به جمع میآورد و در زیر سایه خود از آنان پذیرایی میکرد.
با گروهی کودکان بیخبرگوی میزد در میان رهگذر
هوش مصنوعی: گروهی از کودکان بیخبر در مسیر، مشغول بازی و گفت و گو بودند.
شیخ را با قوم چون از دور دیداز میان رهگذر یکسو دوید
هوش مصنوعی: وقتی شیخ، گروهی را از دور دید، به سرعت از بین مردم کنار رفت.
گفت بنشانید از ره گرد رازانکه گر گردی رسد این مرد را
هوش مصنوعی: بفرمایید که گرد و غبار را از راه کنار بزنید، زیرا اگر غباری بیفتد، این فرد آسیب خواهد دید.
جمله را بدبختی آرد بار از آنهیچکس را برنیاید کار ازآن
هوش مصنوعی: مشکلات و بدبختیها بر همه سنگینی می‌کند و هیچکس نمی‌تواند به تنهایی از عهدهٔ آن‌ها برآید.
شیخ کان بشنود و آن حرمت بدیداز چنان طفلی چنان همت بدید
هوش مصنوعی: شیخ وقتی این سخنان را شنید و آن ادب و احترام را مشاهده کرد، از چنین کودکانی چنین اراده و هدف بلندی را دید.
از بزرگی پیر گفت ای طفل خردبفکن آن چوگان که بختت گوی برد
هوش مصنوعی: بزرگتر از تو به کودک کوچکتری گفت: این گوی را که بخت تو را میبرد، کنار بگذار.
خلق میکوشند تا طاقت کنندتا نظام الملک آفاقت کنند
هوش مصنوعی: مردم تلاش میکنند که توانایی خود را افزایش دهند تا زندگی و وضعیت جهان را بهبود بخشند.
زین ادب زین حرمت وزین خوی توای نظام الملک بردی گوی تو
هوش مصنوعی: به خاطر این ادب و این حرمت و ویژگیهای نیکوی تو، ای نظام الملک، تو برتری و برندهای.
گوی چون بردی برو دیگر مبازخواجهٔ چوگان بیفکن سرفراز
هوش مصنوعی: وقتی که به پیروزی رسیدی، دیگر نیازی به بازی کردن نداشته باش. همانند یک استاد در بازی چوگان که با افتخار بازیکنان رقیب را کنار میزند.