بخش ۸ - فی الوحدة و الکثرت
هوش مصنوعی: این متن به طور کلی به اهمیت پرهیز از دیدن "کثرت" یا دوگانگی در زندگی و جهان اشاره دارد. شاعر به فرزندان و کسانی که در جستجوی حقیقت هستند توصیه می‌کند که از دو دلی و دو بینی بپرهیزند تا به هدف نایل شوند و در مسیر معرفت و عشق به خداوند پیش بروند. او به احوال افرادی مانند "احول" اشاره می‌کند که به دلیل غفلت و دو بینی در دنیای مادی و صورت‌ها به سرگردانی و بدبختی دچار شده‌اند. در نهایت، پیام این متن به جستجوی یگانگی و حقیقت در زندگی اشاره دارد و تاکید می‌کند که انسان باید از ناهمگونی‌ها بگذرد تا به مرحله‌ای بالاتر از درک و آگاهی دست یابد.
جهد کن کثرت نه بینی ای پسر تا نگردی همچو احول کژ نظر
هوش مصنوعی: کوشش کن که به دنیای زیاد توجه نکنی، ای پسر، تا مانند فردی که به درستی نمیبیند، دچاری نشوی.
جهد کن کثرت نبینی ای سوارتا نباشی همچو احول شرمسار
هوش مصنوعی: تلاش کن که از زیادتی و کثرت دور باشی ای سوار، تا مانند کسی که در برابر دیگران شرمنده است، نمانده باشی.
جهد کن کثرت نه بینی ای فقیرتا نمانی همچو احول در سعیر
هوش مصنوعی: تلاش کن که زیادتی و افزونی را نبینی ای فقیر، تا مانند شخص نابینا در عذاب نمانی.
جهد کن کثرت نه بینی ای فتاتا نمانی همچو احول در فنا
هوش مصنوعی: تلاش کن که به فراوانیها توجه نکنی، ای جوان، تا همچون فرد نابینا در نیستی نماندهای.
هر که دو بیند نشان غافلی استزانکه او اندر مقام احولی است
هوش مصنوعی: هر کس که به دو چشم خود نشانهای را میبیند، در حقیقت، از حقیقت غافل است؛ چون او در وضعیت نادانی و بی خبری به سر میبرد.
دو مبین گر مرد راهی ای پسرتا شوی در راه معنی معتبر
هوش مصنوعی: ای پسر، اگر میخواهی در مسیر جستجوی حقیقت و معنی قرار بگیری، نباید به ظواهر و نشانههای سطحی اکتفا کنی. باید عمیقتر ببینی و بفهمی که چه چیزهایی واقعاً مهم هستند.
دو مبین و دو مدان و دو مجویچند از این قال و قیل وگفتگو
هوش مصنوعی: به چیزهای بیمعنی و حاشیهای توجه نکن، نگذار که این حرفها و بحثها تو را به خود مشغول کند.
دو مبین ای مرد معنی درمیانتا شود اسرار حق بر تو عیان
هوش مصنوعی: ای مرد، به عمق مفهوم نمینگر، تا اینکه رازهای الهی بر تو روشن و عیان شود.
دو مبین ای پاکباز و پاک رویک دم از گفتار من آگاه شو
هوش مصنوعی: ای نیکوکار و پاکدل، لحظهای به سخنان من توجه کن و از آنها آگاه شو.
دو مبین خود را شناس و باز دانتا شوی تو شاهباز لامکان
هوش مصنوعی: خودت را بشناس و فهم عمیقی از وجودت پیدا کن تا به مرتبهی والا و بزرگی دست یابی.
دو مبین ای مرد بگذر از شکیتا رسی در عالم کم بوده گی
هوش مصنوعی: ای مرد، در شک و تردید فرو نرو و از آن بگذر تا بتوانی به دنیای جدید و نایابی برسید.
دو مبین ای مرد راه ذوالجلالتا رسی در عالم وصل وصال
هوش مصنوعی: ای مرد، به دنبال جمال و عظمت خداوند مباش، تا زمانی که به عالم وصل و اتحاد برسی.
دو مبین در معرفت ای با وفاتا رسی در عالم صدق و صفا
هوش مصنوعی: به شناخت عمیق و واقعی دست پیدا نکن، ای وفادار، تا زمانی که به دنیای حقیقت و پاکی نرسیدهای.
دو مبین در راه عشق راستانتا شوی از هر دو عالم بی‌نشان
هوش مصنوعی: در مسیر عشق، به کسی که راست میگوید، نگاه نکن و از هر دو جهان، بی‌نشان و بیهویت شو.
دو مبین در وحدت وحق را نگرتا یکی بینی جهان را سر بسر
هوش مصنوعی: به هیچ وجه در وحدت و حقیقت فقط به یک چیز نگاه نکن، چرا که اگر به وحدت توجه کنی، میتوانی کل جهان را بهصورت یکپارچه ببینی.
دو مبین و بگذر از هر نیک و بدتا یکی بینی ازل را با ابد
هوش مصنوعی: نگاه نکن و از همه خوبیها و بدیها بگذر تا بتوانی ازلی را با ابدی ببینی.
دو مبین و بگذر از هر ننگ ونامتا رسی در راه وحدت والسلام
هوش مصنوعی: به هیچ چیز منفی و خجالتآور توجه نکن و از آن بگذر، تا به مسیر هماهنگی و صلح برسید.
احولک دو دید از راه اوفتادسرنگون سار اندر آن چاه اوفتاد
هوش مصنوعی: دوستی جستجوگر و سرزنده به دلیل نابخردی و بیتوجهی، در راهی به سمت سقوط میرود و به چاهی میافتد.
احولک در آینه چون بنگریدروی خود دو دید آن نحس پلید
هوش مصنوعی: وقتی احولک در آینه به چهرهاش نگاه می‌کند، دو تصویر از خود میبیند؛ یکی تصویر واقعیاش و دیگری تصویر ناپسند و زشت.
لاجرم از غافلی در ره فتادزانکه احول دید اندر چه فتاد
هوش مصنوعی: به ناچار از غفلتی در مسیر گرفتار شد، زیرا ناتوانی را دید که چطور در دام افتاده است.
لاجرم بدبخت و سرگردان شدههم ز احول دیدنش حیران شده
هوش مصنوعی: به ناچار او به خاطر ملاقات با کسی که وضعیت خوبی ندارد، دچار بدبختی و سردرگمی شده و از دیدن او حیرتزده شده است.
لاجرم در بند صورت مانده استپای تا سر در کدورت مانده است
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که انسان به دلیل مشغولیتهای ظاهری و دنیوی در تنگنا و محدودیت قرار گرفته است و در دنیای تاریک و بینور غوطهور است. به عبارتی، انسان در ظاهر زندگی گرفتار شده و از حقیقت و روشنایی دور مانده است.