بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم
هوش مصنوعی: این متن، حمد و ستایش خدای یکتای پاک است که از آفرینش انسان و به او زندگی بخشیدن تا نجات پیامبران و قوم‌ها را در بر می‌گیرد. در این شعر به نمونه‌های مختلف قدرت و رحمت خداوند اشاره شده است: از نجات نوح از طوفان و عذاب قوم عاد تا گلزار کردن آتش برای ابراهیم و تقدیر او برای سلیمان و داود. همچنین به تفکیک نعمت‌ها و آزمون‌های الهی اشاره شده که برخی را در رفاه و برخی دیگر را در سختی قرار می‌دهد. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که تنها خداوند قادر به انجام این کارهاست و هیچ‌کس نمی‌تواند به او نزدیک شود یا با او مقایسه شود.
حمد بی حد آن خدای پاک راآنکه ایمان داد مشتی خاک را
هوش مصنوعی: حمد و ستایش بینهایت برای خدای پاک و بزرگی که زندگی و ایمان را به انسان، که از خاک آفریده شده، عطا کرده است.
آنکه در آدم دمید او روح راداد از طوفان نجات او نوح را
هوش مصنوعی: آن کسی که نفس حیات را در وجود آدم دمید و روح را به او بخشید، موجب نجات نوح از طوفان شد.
آنکه فرمان کرد قهرش باد راتا سزای داد قوم عاد را
هوش مصنوعی: کسی که باعث شد باد خشمگین شود تا مجازات قوم عاد را به اجرا درآورد.
آنکه لطف خویش را اظهار کردبر خلیلش نار را گلزار کرد
هوش مصنوعی: کسی که مهربانیاش را به ابراهیم نشان داد، آتش را برای او به گلستان تبدیل کرد.
آن خداوندی که هنگام سحرکرد قوم لوط را زیر و زبر
هوش مصنوعی: خدایی که در سحرگاه، قوم لوط را مورد عذاب قرار داد و نابود کرد.
سوی او خصمی که تیر انداختهپشّه‌ای کارش کفایت ساخته
هوش مصنوعی: یعنی کسی که با نیت دشمنی به سمت او حمله کرده، در واقع ناراحت و خشمگین است، اما کار او به اندازهای کوچک و بیاهمیت است که چیزی از ارزشهای او را زیر سوال نمیبرد.
آنکه اعدا را بِدَریا درکشیدناقه را از سنگ خارا برکشید
هوش مصنوعی: کسی که دشمنان را به دریا میکشاند، میتواند ناقهای را از سنگ سخت بیرون بیاورد.
چون عنایت قادر قیوم کرددر کف داود آهن موم کرد
هوش مصنوعی: زمانی که خداوند مهربان و سرمدی توجه خود را به داود جلب کرد، باعث شد که آهن به مانند موم نرم و قابل شکلگیری شود.
با سلیمان داد ملک و سروریشد مطیع خاتمش دیو و پری
هوش مصنوعی: سلیمان به خاطر مقام و حکمتش، بر تمامی مخلوقات، اعم از دیوان و پریان، تسلط و فرمانروایی داشت و همه آنها در برابر فرمان او تسلیم بودند.
از تن صابر بِکِرمان قوت دادهم ز یونس لقمه‌ای با حوت داد
هوش مصنوعی: از بدن صابر، قوت و انرژی به من میرسد و هم از یونس (پیامبر) با نهنگ، لقمه‌ای نصیبم میشود.
بنده‌ای را اره بر سر می‌نهددیگری را تاج بر سر می‌نهد
هوش مصنوعی: یکی را به مقام و بزرگی میرسانند و دیگری را در وضعیت بدی قرار میدهند.
اوست سلطان هرچه خواهد آن کندعالمی را در دمی ویران کند
هوش مصنوعی: او خدای بزرگ است و هر چه بخواهد، انجام می‌دهد. میتواند در یک لحظه، دنیایی را نابود کند.
هست سلطانی مسلم مر ورانیست کس را زهرهٔ چون و چرا
هوش مصنوعی: سلطنت او مسلم و بدون شک است و هیچ‌کس جرأت ندارد در مورد او تردید کند یا سؤال بپرسد.
آن یکی را گنج و نعمت می‌دهدوان دگر را رنج و زحمت می‌دهد
هوش مصنوعی: یکی را ثروت و نعمت می‌دهد و دیگری را با سختی و زحمت روبهرو می‌کند.
آن یکی را زر دو صد همیان دهددیگری در حسرت نان جان دهد
هوش مصنوعی: یکی به ثروت و مال فراوان دست مییابد، در حالی که دیگری حتی نان سادهای هم برای زندگی ندارد و در آرزوی آن میسوزد.
آن یکی بر تخت، با صد عز و نازو آن دگر کرده دهان از فاقه باز
هوش مصنوعی: یکی در اوج قدرت و شکوه نشسته و با افتخار زندگی می‌کند، در حالی که دیگری به خاطر فقر و تنگدستی مجبور است دهانش را از ناچاری باز کند.
آن یکی پوشیده سنجاب و سموردیگری خفته برهنه در تنور
هوش مصنوعی: یکی از آنها پوشیده و در امنیت به خواب رفته است، در حالی که دیگری بدون لباس و در شرایط نامناسبی در تنور خوابش برده است.
آن یکی بر بستر کمخا و نخوان دگر بر خاک خواری بسته یخ
هوش مصنوعی: یک نفر بر روی بستر نرمی دراز کشیده و از آرامش لذت میبرد، در حالی که نفر دیگر بر روی زمین سخت و ناهموار در حال تحمل سختیها و ناهنجاریهاست.
طرفة العینی جهان بر هم زندکس نمی‌آرد که آنجا دم زند
هوش مصنوعی: چشمچرانی، جهانی را به هم میریزد و هیچ‌کس جرات نمیکند که در آنجا سخن بگوید.
آنکه با مرغ هوا ماهی دهدبندگان را دولت و شاهی دهد
هوش مصنوعی: کسی که به پرنده آسمان غذا می‌دهد، به بندگان خود دولت و سلطنت میبخشد.
بی پدر فرزند پیدا او کندطفل را در مهد گویا او کند
هوش مصنوعی: بچهای که پدر ندارد، در آغوش مادرش رشد و پرورش مییابد و به نظر میرسد که مادرش او را به خوبی بزرگ می‌کند.
مردهٔ صد ساله را حی می‌کنداین به جز حق دیگری کی می‌کند
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که فقط حقیقت و حق است که میتواند موجودی را که مدت طولانی مرده است، زنده کند و هیچ‌کس دیگری قادر به انجام این کار نیست.
صانعی کز طین سلاطین می‌کندنجم را رجم شیاطین می‌کند
هوش مصنوعی: صنعتگری که از خاک سلاطین، ستارهای به وجود میآورد، شیاطین را به دور می‌کند.
از زمین خشک رویاند گیاهآسمان را نیز او دارد نگاه
هوش مصنوعی: گیاهانی که از زمین خشک میرویند، نشان میدهند که آسمان نیز بر آنها نظارت دارد.
هیچ کس در ملک او انباز نیقول او را لحن نی آواز نی
هوش مصنوعی: هیچ‌کس در سلطنت او شریک نیست، سخن او نه به صدای خاصی شنیده میشود و نه به لحن خاصی بیان میشود.